Kế hoạch chăm sóc bệnh nhân suy hô hấp do Covid-19 an toàn và
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Suy hô hấp là một trong những biến chứng nặng và nguy hiểm nhất ở người mắc Covid-19, xảy ra khi virus gây tổn thương phế nang dẫn đến suy giảm khả năng trao đổi oxy của phổi. Tình trạng này khiến nồng độ oxy trong máu sụt giảm nhanh chóng, đe dọa trực tiếp đến hoạt động của tim, não và nhiều cơ quan quan trọng.
Việc lập và thực hiện kế hoạch chăm sóc chu đáo, khoa học đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ điều trị, giúp người bệnh giảm bớt tình trạng khó thở, hạn chế diễn tiến xấu và thúc đẩy phục hồi chức năng phổi. Kế hoạch này bao gồm theo dõi sát sao dấu hiệu sinh tồn, hỗ trợ tư thế thở tối ưu, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và duy trì các biện pháp vệ sinh an toàn.
Chăm sóc bệnh nhân suy hô hấp do Covid-19 là gì?
Suy hô hấp do Covid-19 là tình trạng hệ thống hô hấp không còn khả năng duy trì đầy đủ việc cung cấp oxy cho máu động mạch và loại bỏ carbon dioxide khỏi cơ thể do tổn thương nhu mô phổi lan tỏa. Biến chứng này thường xuất hiện ở những bệnh nhân có yếu tố nguy cơ như người cao tuổi, người mắc bệnh nền mạn tính hoặc người có phản ứng viêm hệ thống nghiêm trọng sau nhiễm virus. Việc xây dựng kế hoạch chăm sóc toàn diện là cầu nối quan trọng giữa các can thiệp y khoa và thực tế hồi phục của người bệnh. Kế hoạch này không chỉ đơn thuần là hỗ trợ các hoạt động sinh hoạt hàng ngày mà còn là quy trình theo dõi liên tục, chủ động phát hiện sớm các dấu hiệu suy giảm hô hấp cấp tính để xử trí can thiệp kịp thời.
Theo dõi sát các chỉ số sinh tồn và dấu hiệu hô hấp
Người chăm sóc cần theo dõi chặt chẽ nhịp thở, độ bão hòa oxy trong máu qua máy đo SpO2, mạch nhiệt độ và huyết áp ít nhất vài lần mỗi ngày. Cần quan sát các biểu hiện khó thở như thở nhanh nông, cánh mũi phập phồng, co kéo cơ liên sườn hoặc hõm ức. Màu sắc da và niêm mạc môi, đầu ngón tay cũng là chỉ báo quan trọng phản ánh tình trạng thiếu oxy mô. Bất kỳ sự sụt giảm chỉ số SpO2 xuống dưới mức khuyến cáo y tế hoặc tình trạng lú lẫn, ngủ gà ở người bệnh đều phải được ghi nhận ngay để kịp thời liên hệ với cơ sở y tế. Việc lập bảng theo dõi chỉ số định kỳ giúp nhân viên y tế nắm bắt diễn biến bệnh chính xác hơn.
Hỗ trợ thông khí và điều chỉnh tư thế nằm phù hợp
Tư thế nằm đóng vai trò thiết yếu trong việc phân bố lại lưu lượng máu và khí trong phổi của bệnh nhân suy hô hấp. Người bệnh có thể được hướng dẫn nằm sấp ngắt quãng có gối đỡ ở ngực và hông nếu thể trạng cho phép và không có chống chỉ định. Khi người bệnh mệt mỏi hoặc không thể nằm sấp, tư thế nằm đầu cao từ 30 đến 45 độ hoặc ngồi dựa lưng là giải pháp thay thế phù hợp giúp mở rộng lồng ngực. Nếu người bệnh được bác sĩ chỉ định sử dụng thiết bị hỗ trợ oxy như dây thở mũi hoặc mặt nạ thở, người chăm sóc cần bảo đảm dây dẫn không bị gập, bình tạo ẩm có đủ nước vô khuẩn và lưu lượng oxy được cài đặt chính xác theo đơn.
Đảm bảo dinh dưỡng và bù nước đầy đủ cho cơ thể
Suy hô hấp và nhiễm virus khiến cơ thể tiêu hao năng lượng rất lớn, trong khi cảm giác khó thở làm bệnh nhân dễ chán ăn, suy kiệt. Chế độ ăn cần được thiết kế mềm, lỏng, giàu năng lượng và giàu chất đạm như cháo thịt nạc, súp dinh dưỡng, sữa hoặc các chế phẩm dinh dưỡng y học. Nên chia nhỏ khẩu phần thành 5 đến 6 bữa trong ngày để giảm áp lực cho dạ dày lên cơ hoành, tránh gây khó thở sau khi ăn. Đồng thời, cần bổ sung đủ lượng nước ấm hàng ngày nhằm làm loãng dịch nhầy đường thở, hỗ trợ bệnh nhân tống xuất đờm dễ dàng hơn. Nếu người bệnh nuốt khó, cần cho ăn ở tư thế ngồi thẳng để phòng ngừa nguy cơ sặc hoặc hít sặc vào phổi.
Vệ sinh đường thở và kiểm soát lây nhiễm môi trường sống
Đờm ứ đọng là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến tình trạng suy hô hấp trở nên nghiêm trọng hơn. Hướng dẫn người bệnh kỹ thuật ho có kiểm soát, thở chúm môi và vỗ rung lồng ngực nhẹ nhàng khi cần thiết giúp giải phóng đường thở hiệu quả. Bên cạnh đó, phòng cách ly của bệnh nhân cần được giữ thông thoáng khí tự nhiên, thường xuyên lau khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc như tay nắm cửa, mặt bàn, thiết bị đo y tế. Người chăm sóc phải tuân thủ nghiêm ngặt việc đeo khẩu trang đạt chuẩn, sát khuẩn tay trước và sau khi tiếp xúc với người bệnh để phòng ngừa lây nhiễm chéo cho các thành viên khác trong gia đình.
Nâng đỡ tâm lý và hướng dẫn phục hồi chức năng sớm
Tình trạng khó thở kéo dài kết hợp với việc cách ly dễ khiến người bệnh rơi vào trạng thái hoảng loạn, lo âu và mất ngủ, từ đó làm tăng nhu cầu tiêu thụ oxy của cơ thể. Sự động viên, lắng nghe và trò chuyện nhẹ nhàng từ người thân có ý nghĩa rất lớn giúp bệnh nhân an tâm hợp tác điều trị. Khi các triệu chứng cấp tính thuyên giảm, người bệnh nên được hướng dẫn các bài tập vận động nhẹ nhàng tại giường và bài tập thở sâu ngắt quãng để ngăn ngừa teo cơ, huyết khối tĩnh mạch sâu và cải thiện dần dung tích sống của phổi. Mọi hoạt động tập luyện cần thực hiện từ tốn, dừng lại ngay nếu người bệnh cảm thấy chóng mặt hoặc hụt hơi.
Lưu ý an toàn
Các thông tin hướng dẫn chăm sóc chỉ mang tính chất tham khảo phổ quát và không thay thế cho chỉ định điều trị y khoa trực tiếp. Người nhà tuyệt đối không tự ý cho bệnh nhân sử dụng máy thở, thở oxy lưu lượng cao hoặc dùng các loại thuốc kháng viêm, kháng virus khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Nếu người bệnh xuất hiện dấu hiệu tím tái môi đầu chi, thở rên, co kéo lồng ngực mạnh, lơ mơ hoặc chỉ số SpO2 tụt giảm nghiêm trọng, cần gọi cấp cứu hoặc chuyển viện ngay lập tức.
Tóm tắt
Kế hoạch chăm sóc người bệnh suy hô hấp do Covid-19 đòi hỏi sự kiên trì, quan sát nhạy bén và tuân thủ chặt chẽ chỉ định chuyên môn. Việc phối hợp nhịp nhàng giữa hỗ trợ y tế, chăm sóc dinh dưỡng và phục hồi thể trạng sẽ tạo nền tảng vững chắc giúp bệnh nhân vượt qua giai đoạn nguy hiểm, hạn chế biến chứng và sớm hồi phục chức năng hô hấp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bệnh suy hô hấp do Covid-19 nên nằm ở tư thế nào để dễ thở hơn?
Người bệnh suy hô hấp do Covid-19 nên ưu tiên nằm sấp có đệm đỡ hoặc nằm đầu cao khoảng 30 đến 45 độ. Các tư thế này giúp giải phóng áp lực lên cơ hoành, cải thiện sự phân bố khí trong phế nang và nâng cao hiệu quả trao đổi oxy.
Tần suất đo SpO2 cho người bệnh suy hô hấp tại nhà như thế nào là hợp lý?
Chỉ số SpO2 cần được kiểm tra định kỳ ít nhất 3 đến 4 lần mỗi ngày hoặc thường xuyên hơn khi người bệnh mệt mỏi, khó thở. Cần đo khi bệnh nhân ngồi yên tĩnh, làm ấm đầu ngón tay và giữ thiết bị cố định để kết quả đạt độ chính xác cao.
Gia đình có nên tự ý mua bình oxy cho bệnh nhân thở tại nhà không?
Người nhà chỉ cho bệnh nhân dùng oxy khi có chỉ định cụ thể của bác sĩ hoặc hướng dẫn y tế khẩn cấp. Việc tự ý tăng lưu lượng hoặc dùng kéo dài không đúng cách có thể gây ức chế hô hấp hoặc tổn thương mô phổi.
Chế độ ăn uống cho người bệnh suy hô hấp cần lưu ý những gì?
Người bệnh nên ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để tránh gây mệt khi nhai nuốt. Chế độ ăn cần cân đối đủ chất đạm, bổ sung vitamin, khoáng chất và cung cấp đủ nước giúp làm loãng dịch đờm.
Người bệnh có thể thực hiện bài tập thở phục hồi phổi vào thời điểm nào?
Bệnh nhân có thể tập thở chúm môi và thở cơ hoành khi tình trạng khó thở đã ổn định. Các bài tập này cần thực hiện nhẹ nhàng, hít sâu bằng mũi và thở chậm qua miệng nhằm tăng cường dung tích phổi và giảm cảm giác hụt hơi.
