Huyết áp tâm trương thấp và những điều cần lưu ý khi chăm sóc sức khỏe

Huyết áp tâm trương thấp là gì?

Huyết áp tâm trương phản ánh sức cản của mạng lưới mạch máu ngoại biên và sự đàn hồi của hệ thống động mạch trong giai đoạn tim nghỉ ngơi. Khi tim giãn ra để tiếp nhận máu cho chu kỳ co bóp tiếp theo, huyết áp tâm trương duy trì áp lực dòng chảy liên tục để đưa oxy và dưỡng chất đi nuôi cơ thể, trong đó quan trọng nhất là tưới máu cho chính các nhánh động mạch vành của tim.

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, chỉ số huyết áp tâm trương lý tưởng thường dao động trong khoảng từ 70 đến 80 mmHg. Khi chỉ số này xuống dưới mức 60 mmHg, người bệnh được xếp vào nhóm có huyết áp tâm trương thấp. Hiện tượng này có thể xuất hiện độc lập, gọi là hạ huyết áp tâm trương đơn độc, hoặc đi kèm với tình trạng hạ huyết áp toàn thể khi cả hai chỉ số tâm thu và tâm trương cùng thấp. Tình trạng này gặp khá phổ biến ở người cao tuổi do mạch máu bị xơ cứng tự nhiên, hoặc ở những người dùng thuốc hạ áp quá liều, phụ nữ mang thai và người bị mất nước kéo dài.

Những nguyên nhân thường gặp dẫn đến huyết áp tâm trương thấp

Có nhiều yếu tố sinh lý và bệnh lý khác nhau tác động làm suy giảm chỉ số huyết áp tâm trương. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất ở người lớn tuổi là quá trình lão hóa tự nhiên khiến các thành mạch máu lớn mất dần tính đàn hồi, trở nên xơ cứng và giảm khả năng giữ áp lực máu trong thì tâm trương.

Bên cạnh đó, việc sử dụng các nhóm thuốc hạ huyết áp như thuốc chẹn kênh calci, thuốc ức chế men chuyển hoặc thuốc lợi tiểu không đúng liều lượng chỉ định có thể khiến áp lực mạch hạ sâu ngoài ý muốn. Những người bị suy dinh dưỡng, cơ thể thiếu nước nghiêm trọng do tiêu chảy hoặc sốt cao cũng dễ gặp tình trạng này do thể tích dịch tuần hoàn sụt giảm. Ngoài ra, một số bệnh lý nội tiết như suy tuyến thượng thận, suy giáp hoặc các rối loạn tại van tim như hở van động mạch chủ cũng là nguyên nhân trực tiếp làm tụt huyết áp tâm trương.

Biểu hiện cảnh báo và nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe tim mạch

Người có huyết áp tâm trương thấp thường gặp phải các triệu chứng bắt nguồn từ việc lưu lượng máu và oxy tưới lên não bộ cùng các cơ quan suy giảm. Biểu hiện điển hình bao gồm cảm giác choáng váng, hoa mắt khi thay đổi tư thế đột ngột từ ngồi sang đứng, mệt mỏi rã rời, buồn ngủ ban ngày, nhịp tim đập nhanh hồi hộp và suy giảm trí nhớ ngắn hạn.

Về mặt rủi ro lâu dài, áp lực tâm trương là yếu tố then chốt quyết định lượng máu cung cấp cho các nhánh động mạch vành nuôi cơ tim. Khi chỉ số này xuống quá thấp, cơ tim có thể không nhận đủ lượng máu giàu oxy cần thiết, làm gia tăng nguy cơ thiếu máu cục bộ cơ tim hoặc các biến cố tim mạch bất lợi, đặc biệt ở người đã có sẵn bệnh mạch vành. Hơn nữa, tình trạng tụt huyết áp tư thế rất dễ dẫn đến té ngã, chấn thương nguy hiểm ở người cao tuổi.

Cách theo dõi và ghi nhận chỉ số huyết áp chính xác tại nhà

Việc theo dõi huyết áp định kỳ tại nhà đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát tiến trình của bệnh. Người bệnh nên sử dụng máy đo huyết áp bắp tay điện tử đã được kiểm định chất lượng, thay vì các thiết bị đo ở cổ tay vốn dễ sai lệch do vị trí đặt tay.

Trước khi đo, cần ngồi nghỉ ngơi yên tĩnh ít nhất từ 5 đến 10 phút, không sử dụng đồ uống có cồn, trà, cà phê hay hút thuốc lá trong vòng 30 phút. Tư thế đo chuẩn là ngồi thẳng lưng trên ghế tựa, hai bàn chân đặt phẳng trên mặt sàn, vòng bít quấn vừa vặn quanh bắp tay ngang tầm với vị trí của tim. Nên thực hiện đo vào các khung giờ cố định trong ngày, chẳng hạn vào buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ. Ghi chép đầy đủ cả ba chỉ số gồm huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương và nhịp tim vào sổ theo dõi để cung cấp dữ liệu thực tế cho bác sĩ trong những lần tái khám.

Các biện pháp sinh hoạt giúp cải thiện và ổn định huyết áp

Đối với các trường hợp huyết áp tâm trương thấp nhẹ không do bệnh lý nguy hiểm gây ra, việc điều chỉnh lối sống khoa học mang lại hiệu quả cải thiện rất tích cực. Người bệnh cần duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày, từ 1,5 đến 2 lít nước lọc để duy trì ổn định thể tích tuần hoàn trong lòng mạch. Khi thức dậy vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu, hãy cử động nhẹ nhàng các chi và ngồi dậy từ từ trước khi đứng hẳn lên để tránh hiện tượng tụt huyết áp thế đứng.

Chế độ dinh dưỡng nên cân đối, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để tránh dồn máu quá mức về hệ tiêu hóa sau bữa ăn lớn. Có thể bổ sung lượng muối ăn ở mức vừa phải theo hướng dẫn của nhân viên y tế nếu không có tiền sử suy tim hay suy thận. Việc duy trì luyện tập thể dục nhẹ nhàng đều đặn như đi bộ, bơi lội hoặc tập dưỡng sinh cũng giúp tăng cường trương lực cơ bắp, hỗ trợ bơm máu tĩnh mạch trở về tim hiệu quả hơn.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về huyết áp tâm trương thấp trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc thăm khám hay chẩn đoán lâm sàng của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngừng thuốc, tăng giảm liều lượng hoặc đổi sang các loại thuốc điều trị tăng huyết áp khác khi thấy chỉ số tâm trương hạ thấp mà chưa có chỉ định y khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau thắt ngực, ngất xỉu, khó thở dữ dội hoặc vã mồ hôi lạnh, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Huyết áp tâm trương thấp là một chỉ số sức khỏe quan trọng cần được quan tâm đúng mức, đặc biệt ở người cao tuổi và người có tiền sử tim mạch. Bằng cách chủ động đo huyết áp tại nhà, duy trì chế độ dinh dưỡng và vận động hợp lý, đồng thời tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát tốt huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim mạch bền vững.