Hướng dẫn sơ cứu trẻ khi bị hóc dị vật đường thở an toàn và đúng cách

Sơ cứu trẻ bị hóc dị vật đường thở là gì?

Hóc dị vật đường thở xảy ra khi thức ăn, đồ chơi hoặc các vật thể nhỏ vô tình rơi vào đường hô hấp thay vì đi xuống đường tiêu hóa, gây bít tắc khí quản hoặc thanh quản của trẻ. Do phản xạ bảo vệ đường thở của trẻ chưa hoàn thiện và đường thở có đường kính rất hẹp, chỉ một mảnh nhỏ hạt dưa, cúc áo, viên bi hay mẩu xương cũng có thể làm nghẽn hoàn toàn sự lưu thông không khí. Hậu quả là não bộ và các cơ quan quan trọng bị thiếu oxy nghiêm trọng trong thời gian rất ngắn. Sơ cứu tại chỗ đúng kỹ thuật ngay lập tức chính là chìa khóa vàng để phục hồi thông khí, hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương não không hồi phục hoặc tử vong ở trẻ.

Nhận diện nhanh mức độ bít tắc đường thở ở trẻ

Dị vật đường thở có thể gây bít tắc một phần hoặc hoàn toàn đường hô hấp, khiến trẻ thiếu oxy cấp tính chỉ sau vài phút. Khi trẻ bị hóc, phụ huynh cần phân biệt nhanh hai trạng thái tắc nghẽn để có hướng xử trí phù hợp.

Trường hợp tắc nghẽn không hoàn toàn, trẻ vẫn có thể thở, ho lớn tiếng, nói hoặc khóc được. Lúc này, phản xạ tự nhiên của cơ thể là ho nhằm tống dị vật ra ngoài. Phụ huynh cần giữ bình tĩnh, ở bên cạnh động viên trẻ tiếp tục ho, không can thiệp vội vàng làm gián đoạn phản xạ này.

Trường hợp tắc nghẽn hoàn toàn, trẻ không thể khóc, không thể phát ra âm thanh, khó thở dữ dội, ôm cổ họng và môi bắt đầu tím tái. Đây là tình huống đe dọa trực tiếp tính mạng, đòi hỏi người chăm sóc phải lập tức tiến hành thủ thuật tống xuất dị vật và gọi cấp cứu y tế.

Kỹ thuật vỗ lưng ấn ngực cho trẻ nhũ nhi dưới một tuổi

Đối với trẻ dưới mười hai tháng tuổi, cấu trúc xương và nội tạng còn non nớt nên không áp dụng nghiệm pháp ép bụng mà sử dụng phối hợp động tác vỗ lưng và ấn ngực.

Đầu tiên, người sơ cứu đặt trẻ nằm sấp dọc theo cẳng tay, bàn tay giữ chắc cằm và cổ của trẻ, đầu thấp hơn ngực. Dùng gót bàn tay còn lại vỗ dứt khoát năm lần vào vùng giữa hai xương bả vai của trẻ theo hướng từ sau ra trước và chếch xuống dưới.

Sau đó, lật ngửa trẻ sang cẳng tay đối diện, đầu vẫn giữ ở tư thế thấp hơn thân mình. Dùng hai ngón tay ấn mạnh năm lần liên tiếp vào nửa dưới xương ức, vị trí ngay dưới đường nối hai núm vú. Lặp lại chu trình năm lần vỗ lưng và năm lần ấn ngực cho đến khi dị vật được tống ra ngoài hoặc trẻ khóc lớn được.

Thủ thuật Heimlich cho trẻ trên một tuổi

Trẻ trên một tuổi và trẻ nhỏ đã đứng vững được áp dụng thủ thuật Heimlich nhằm tạo áp lực đột ngột từ khoang bụng đẩy lên cơ hoành, giúp tống dị vật khỏi thanh quản.

Người sơ cứu đứng hoặc quỳ phía sau trẻ, vòng hai tay ra trước ôm quanh thắt lưng trẻ. Đặt một bàn tay nắm chặt, áp ngón cái vào vùng bụng của trẻ ở vị trí ngay trên rốn và dưới mũi ức. Bàn tay kia nắm chặt lấy nắm tay thứ nhất.

Thực hiện động tác giật mạnh theo hướng từ trước ra sau và từ dưới lên trên một cách dứt khoát. Thao tác này nén nhanh thể tích khí trong phổi để tạo luồng khí tống dị vật trào ra ngoài. Lặp lại thao tác nhiều lần cho đến khi dị vật bật ra hoặc trẻ có thể thở lại bình thường.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh tuyệt đối khi sơ cứu hóc dị vật

Trong cơn hoảng loạn, nhiều phụ huynh thường mắc phải những sai lầm nghiêm trọng khiến tình trạng tắc nghẽn trở nên tồi tệ hơn.

Sai lầm phổ biến nhất là dùng ngón tay đưa sâu vào họng trẻ để móc dị vật khi chưa nhìn thấy rõ. Hành động này vô tình đẩy dị vật trôi sâu xuống thanh quản hoặc khí quản, biến tắc nghẽn một phần thành tắc nghẽn hoàn toàn.

Ngoài ra, việc dốc ngược trẻ xuống đất hoặc đập mạnh vào lưng khi trẻ đang đứng thẳng cũng rất nguy hiểm vì có thể làm tổn thương cột sống cổ và khiến dị vật rơi sâu hơn vào đường dẫn khí. Phụ huynh cũng tuyệt đối không cho trẻ uống nước hay nuốt cơm, vì nước và thức ăn có thể trào ngược vào phổi gây sặc và viêm phổi hít nguy kịch.

Các bước xử trí tiếp theo và chỉ định đưa trẻ đến bệnh viện

Sau khi thực hiện các bước sơ cứu ban đầu, việc theo dõi y tế chặt chẽ là vô cùng quan trọng đối với sức khỏe của trẻ.

Nếu dị vật đã bật ra và trẻ hồng hào, thở đều trở lại, phụ huynh vẫn cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa Nhi hoặc Tai Mũi Họng để bác sĩ thăm khám. Dị vật có thể gây trầy xước, phù nề thanh quản hoặc còn sót mảnh nhỏ sâu bên trong đường thở mà mắt thường không thấy được.

Trong trường hợp sau nhiều lần thực hiện thủ thuật mà trẻ vẫn tím tái, lơ mơ hoặc bất tỉnh, người sơ cứu cần đặt trẻ nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, gọi ngay xe cấp cứu 115 và tiến hành ép tim ngoài lồng ngực kết hợp hà hơi thổi ngạt liên tục cho đến khi nhân viên y tế tiếp cận hiện trường.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục kiến thức sơ cứu cộng đồng và không thay thế cho việc đào tạo thực hành sơ cấp cứu chuyên nghiệp hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Tuyệt đối không thực hành thử các thủ thuật ấn ngực hoặc ép bụng trên trẻ khỏe mạnh bình thường vì có thể gây tổn thương nội tạng. Trong mọi tình huống cấp cứu hóc dị vật, luôn ưu tiên gọi hỗ trợ y tế khẩn cấp song song với việc thực hiện thao tác sơ cứu.

Tóm tắt

Sơ cứu hóc dị vật đường thở đúng cách là kỹ năng sinh tồn thiết yếu giúp bảo vệ tính mạng trẻ nhỏ trong những giây phút nguy cấp. Cha mẹ và người chăm sóc cần nắm vững các thao tác chuẩn xác, luôn giữ bình tĩnh và ghi nhớ số điện thoại cấp cứu y tế. Sau khi hoàn thành sơ cứu, việc đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám là bước bắt buộc để bảo đảm an toàn toàn diện cho đường hô hấp của trẻ.