Hướng dẫn sơ cứu rối loạn tiền đình đúng cách khi cơn chóng mặt khởi phát

Sơ cứu rối loạn tiền đình là gì?

Hệ thống tiền đình nằm ở tai trong và não bộ giữ nhiệm vụ kiểm soát thăng bằng cơ thể, điều phối cử động mắt và duy trì nhận thức về tư thế trong không gian. Khi đường dẫn truyền thần kinh hoặc các cơ quan cảm nhận chuyển động ở ốc tai bị tổn thương, lưu lượng máu nuôi não giảm sút hoặc các tinh thể canxi ở ống bán khuyên bị lạc chỗ, tín hiệu thăng bằng gửi về não sẽ bị sai lệch.

Tình trạng này dẫn đến hội chứng rối loạn tiền đình với biểu hiện kinh điển là những cơn chóng mặt kịch phát, cảm giác mặt đất nghiêng ngả, rung giật nhãn cầu, đi đứng lảo đảo và nôn ói liên tục. Một đợt bùng phát có thể kéo dài từ vài phút đến nhiều giờ hoặc vài ngày, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tự chăm sóc bản thân của người bệnh trong thời điểm khởi phát.

Đỡ người bệnh vào tư thế nằm nghỉ an toàn nhằm tránh té ngã

Ngay khi phát hiện người bệnh có dấu hiệu loạng choạng, hoa mắt hoặc than phiền đồ vật xung quanh quay cuồng, người hỗ trợ cần nhanh chóng dìu họ ngồi hoặc nằm xuống một bề mặt bằng phẳng và an toàn như giường, ghế sofa hoặc sàn nhà. Tuyệt đối không để người bệnh tiếp tục đứng hoặc tự di chuyển, vì mất thăng bằng đột ngột là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến té ngã, đập đầu và gãy xương.

Tư thế nằm phù hợp nhất là nằm ngửa với đầu nâng cao vừa phải bằng một chiếc gối êm, hoặc nằm nghiêng nhẹ nếu người bệnh có cảm giác nôn nao. Hướng dẫn người bệnh nhắm nhẹ hai mắt, giữ thẳng trục đầu và cổ, tránh quay lắc đầu đột ngột sang hai bên. Nếu người bệnh đang ở nơi công cộng hoặc khu vực có nhiều vật sắc nhọn, cần nhanh chóng dọn dẹp các chướng ngại vật xung quanh để phòng tránh chấn thương thứ phát khi họ thay đổi tư thế.

Tạo không gian yên tĩnh và giảm tối đa các kích thích giác quan

Kích thích thị giác và thính giác có thể khiến phản xạ tiền đình thêm quá tải, làm gia tăng mức độ chóng mặt và cảm giác nôn ói. Do đó, người chăm sóc cần nhanh chóng đưa người bệnh vào một căn phòng yên tĩnh, kéo rèm che bớt ánh sáng chói hoặc tắt bớt đèn điện chiếu trực tiếp vào mặt.

Không gian xung quanh cần được giữ thông thoáng khí bằng cách mở hé cửa sổ hoặc bật quạt ở chế độ gió nhẹ thoang thoảng, tránh gió lùa mạnh trực tiếp vào cơ thể. Đồng thời, cần hạn chế tập trung đông người xung quanh hỏi han dồn dập, nới lỏng bớt cổ áo, thắt lưng và khăn quàng để người bệnh cảm thấy dễ thở và thả lỏng toàn bộ cơ bắp.

Hỗ trợ xử trí nôn ói đúng cách và bổ sung nước ấm

Buồn nôn và nôn ói là phản ứng thường gặp trong các đợt rối loạn tiền đình cấp do sự xáo trộn tín hiệu thần kinh giữa tai trong và não bộ. Nếu người bệnh bắt đầu nôn, hãy nhanh chóng đỡ nghiêng đầu họ sang một bên để toàn bộ chất nôn thoát ra ngoài dễ dàng, ngăn chặn nguy cơ dị vật lọt vào khí quản gây sặc hoặc nghẹt thở.

Sau khi cơn nôn tạm lắng, dùng khăn mềm lau sạch miệng và cho người bệnh súc miệng nhẹ nhàng bằng nước lọc ấm. Nếu người bệnh còn tỉnh táo và cảm thấy khát, có thể cho họ uống từng ngụm nước ấm nhỏ hoặc nước gừng pha loãng ấm để giữ ấm dạ dày. Tuyệt đối không ép người bệnh ăn uống khi họ vẫn còn buồn nôn dữ dội hoặc đang trong trạng thái lơ mơ.

Những điều tuyệt đối cần tránh trong quá trình sơ cứu

Một sai lầm rất phổ biến là người nhà vội vàng tìm các loại thuốc cắt cơn chóng mặt, thuốc chống say xe hoặc thuốc an thần cho người bệnh uống ngay tại chỗ. Việc tự ý dùng thuốc mà không có chẩn đoán từ bác sĩ có thể gây tương tác nguy hiểm, làm hạ huyết áp quá mức hoặc làm lu mờ các triệu chứng cảnh báo của những bệnh lý nghiêm trọng hơn.

Bên cạnh đó, cần tránh các động tác dân gian chưa được kiểm chứng như giật tóc mai, cạo gió quá mạnh hay bấm huyệt thô bạo ở vùng cổ gáy, bởi những tác động này có thể làm tổn thương mạch máu hoặc gây kích thích thần kinh tiêu cực. Trong suốt quá trình sơ cứu, hãy luôn có người ở bên cạnh quan sát nét mặt, nhịp thở và phản ứng giao tiếp của người bệnh để kịp thời phát hiện các dấu hiệu chuyển biến xấu.

Lưu ý an toàn

Các hướng dẫn sơ cứu ban đầu chỉ mang tính chất hỗ trợ an toàn tạm thời trong giai đoạn cấp tính, hoàn toàn không thay thế cho việc thăm khám và điều trị y khoa chuyên sâu. Cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay nếu chóng mặt kèm theo đau đầu dữ dội, méo miệng, nhìn mờ, yếu liệt tay chân hoặc khó nuốt để loại trừ cơn tai biến mạch máu não.

Tóm tắt

Sơ cứu cơn rối loạn tiền đình đúng cách tập trung chủ yếu vào việc bảo vệ người bệnh khỏi nguy cơ té ngã và tạo môi trường nghỉ ngơi tĩnh lặng. Tuyệt đối không chủ quan xem nhẹ các đợt chóng mặt kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. Người bệnh cần sớm đến các cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh hoặc tai mũi họng để được chẩn đoán chính xác nguyên nhân và có phác đồ điều trị lâu dài thích hợp.