Hướng dẫn sơ cấp cứu ngưng tim ngưng thở ở trẻ em đúng cách
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Ngưng tim ngưng thở ở trẻ em là tình huống khẩn cấp y khoa đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Việc phát hiện sớm và thực hiện sơ cấp cứu hồi sức tim phổi đúng cách trong những phút đầu tiên đóng vai trò quyết định đến khả năng sống sót cũng như sự hồi phục thần kinh của trẻ.
Trong nhiều trường hợp, phản ứng nhanh nhạy của người xung quanh hoặc người chăm sóc trẻ trước khi đội ngũ y tế đến nơi có thể cứu sống trẻ. Bài viết cung cấp các thông tin tổng quan về quy trình xử trí ban đầu khi trẻ ngưng tim ngưng thở, giúp người chăm sóc nắm vững những nguyên tắc cốt lõi để chủ động ứng phó.
Sơ cấp cứu ngưng tim ngưng thở ở trẻ em là gì?
Ngưng tim ngưng thở là trạng thái tim ngừng co bóp tuần hoàn và phổi ngừng hoạt động hô hấp, khiến oxy không được cung cấp tới các cơ quan sinh tồn, đặc biệt là não bộ. Ở trẻ em, nguyên nhân ngưng tim ngưng thở thường bắt nguồn từ các sự cố hô hấp như ngạt nước, hóc dị vật, suy hô hấp nặng, giật điện, dị ứng severe hoặc chấn thương. Trái ngược với người lớn vốn hay gặp ngưng tim do nguyên nhân tim mạch nguyên phát, trẻ em thường trải qua tình trạng thiếu oxy kéo dài dẫn đến ngưng tim thứ phát. Do đó, việc duy trì đường thở và thông khí kết hợp với ép tim ngoài lồng ngực là yếu tố mấu chốt trong cấp cứu nhi khoa. Nắm rõ các dấu hiệu nhận biết trẻ mất ý thức, ngừng thở hoặc thở ngáp cá sẽ giúp người chăm sóc triển khai thao tác sơ cứu kịp thời.
Đánh giá hiện trường và kiểm tra phản ứng của trẻ
Trước khi tiếp cận trẻ, người thực hiện sơ cứu cần quan sát nhanh để đảm bảo hiện trường xung quanh hoàn toàn an toàn, không có nguy cơ nguy hiểm từ cháy nổ, dòng điện hay xe giao thông. Sau khi hiện trường an toàn, hãy kiểm tra mức độ đáp ứng của trẻ bằng cách gọi to và vỗ nhẹ vào vai trẻ đối với trẻ lớn, hoặc vỗ vào lòng bàn chân đối với trẻ sơ sinh. Nếu trẻ không cử động, không phát ra tiếng khóc hay không có phản ứng, cần ngay lập tức quan sát lồng ngực để đánh giá nhịp thở trong vòng 5 đến 10 giây. Khi nhận thấy trẻ không thở, thở bất thường hoặc chỉ thở ngáp cá, trẻ đang trong tình trạng ngưng thở hoặc ngưng tim khẩn cấp. Lúc này, việc gọi ngay cấp cứu y tế 115 hoặc nhờ người xung quanh gọi hỗ trợ là bước tiên quyết không thể bỏ qua. Nếu có một mình, người sơ cứu cần bình tĩnh chuẩn bị thực hiện các bước hồi sức tiếp theo trước khi tìm kiếm sự trợ giúp.
Quy trình ép tim ngoài lồng ngực cho trẻ em
Ép tim ngoài lồng ngực giúp duy trì dòng máu tuần hoàn đưa oxy lên brain và các cơ quan nội tạng khi tim ngừng đập. Đối với trẻ dưới 1 tuổi, người sơ cứu dùng hai ngón tay (ngón trỏ và ngón giữa) hoặc hai ngón tay cái đặt ở nửa dưới xương ức, ngay dưới đường nối hai núm vú, ép sâu khoảng 4 cm với tần số 100 đến 120 lần mỗi phút. Đối với trẻ từ 1 tuổi đến tuổi dậy thì, sử dụng gót một bàn tay hoặc cả hai bàn tay tùy theo thể trạng của trẻ, đặt ở nửa dưới xương ức và ép sâu khoảng 5 cm, đảm bảo lực ép đủ mạnh và đều đặn. Lưu ý để lồng ngực trẻ nảy lên hoàn toàn sau mỗi lần ép tim nhằm tạo điều kiện cho máu trở về tim. Người thực hiện cần giữ tư thế thẳng tay, lực ép vuông góc với lồng ngực để đạt hiệu quả tối ưu và hạn chế nguy cơ tổn thương xương sườn của trẻ.
Kỹ thuật khai thông đường thở và hà hơi thổi ngạt
Sau mỗi chu kỳ 30 lần ép tim, cần tiến hành 2 lần hà hơi thổi ngạt để cung cấp oxy vào phổi cho trẻ. Để khai thông đường thở, đặt một tay lên trán trẻ ngửa nhẹ đầu ra sau, đồng thời dùng các ngón tay của tay còn lại nâng cằm trẻ lên cao. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 1 tuổi, người sơ cứu ngụm rộng miệng trùm kín cả mũi và miệng của trẻ, sau đó thổi hơi nhẹ nhàng trong vòng 1 giây sao cho lồng ngực trẻ phồng lên rõ rệt. Với trẻ lớn hơn, bịt chặt mũi trẻ và thổi hơi vào miệng. Sau mỗi lần thổi, nới miệng ra để lồng ngực trẻ hạ xuống tự nhiên rồi tiếp tục thổi lần thứ hai. Thực hiện xen kẽ theo tỷ lệ 30 lần ép tim và 2 lần thổi ngạt liên tục không ngắt quãng cho đến khi trẻ có dấu hiệu cử động, tự thở lại hoặc nhân viên y tế chuyên nghiệp đến tiếp quản.
Sử dụng máy phá rung tự động AED khi có sẵn
Máy phá rung tự động bên ngoài (AED) là thiết bị hỗ trợ phân tích nhịp tim và phát dòng điện giải cứu nếu phát hiện các dạng rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Trong quá trình sơ cấp cứu, nếu có sẵn máy AED, người hỗ trợ cần mở máy và dán các miếng dán điện cực lên ngực trẻ theo đúng chỉ dẫn hình ảnh hiển thị trên thiết bị hoặc các miếng dán chuyên dụng dành cho trẻ em. Khi máy bắt đầu phân tích nhịp tim hoặc chuẩn bị phát sốc điện, tất cả mọi người phải lùi lại và tuyệt đối không chạm vào người trẻ. Nếu máy AED chỉ định không phát sốc điện hoặc ngay sau khi phát sốc xong, người sơ cứu cần tiếp tục ngay lập tức chu kỳ ép tim và hà hơi thổi ngạt mà không trì hoãn. Việc phối hợp giữa kỹ thuật hồi sức tim phổi thủ công và máy AED làm tăng đáng kể cơ hội sống cho trẻ.
Lưu ý an toàn
Các bước sơ cấp cứu ngưng tim ngưng thở ở trẻ em chỉ mang tính chất xử trí ban đầu trong thời gian chờ nhân viên y tế đến hỗ trợ. Người sơ cứu cần chú ý thực hiện các thao tác ép tim vừa đủ lực tương ứng với độ tuổi và thể trạng của trẻ để tránh gây tổn thương nặng cho lồng ngực. Tuyệt đối không tự ý ngưng các thao tác hồi sức khi trẻ chưa tự thở hoặc khi chưa có lực lượng y tế chuyên nghiệp tiếp quản. Mọi trẻ em sau khi được cấp cứu qua khỏi tình trạng ngưng tim ngưng thở đều phải được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để theo dõi, điều trị chuyên sâu và tìm nguyên nhân gốc rễ.
Tóm tắt
Sơ cấp cứu ngưng tim ngưng thở ở trẻ em đòi hỏi sự nhanh trí, bình tĩnh và thực hiện đúng kỹ thuật của người chăm sóc. Nắm vững quy trình đánh giá, ép tim ngoài lồng ngực và khai thông đường thở giúp mang lại cơ hội sống quý giá cho trẻ trong tình huống nguy cấp. Khi gặp sự cố, hãy luôn nhớ ưu tiên gọi cấp cứu khẩn cấp 115 để trẻ nhận được sự chăm sóc y tế chuyên sâu kịp thời nhất.
Nguồn tham khảo
- Elsevier BV: Outcomes after Extracorporeal Cardiopulmonary Resuscitation in Pediatric In-Hospital Cardiac Arrest: Does Quality of Cpr Matter?
- Incredible Survival Post Cardiac Arrest Due to Massive Pulmonary Embolism with Double Bolus Thrombolysis and Prolonged Cardiopulmonary Resuscitation (CPR): Incredible Survival Post Cardiac Arrest Due to Massive Pulmonary Embolism with Double Bolus Thrombolysis and Prolonged Cardiopulmonary Resuscitation (CPR)
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Làm thế nào để nhận biết trẻ đang bị ngưng tim ngưng thở?
Trẻ ngưng tim ngưng thở thường bất tỉnh, không có phản ứng khi gọi hoặc vỗ nhẹ, lồng ngực không phồng lên hạ xuống, không có hơi thở hoặc chỉ thở ngáp cá bất thường. Khi thấy các dấu hiệu này, cần kích hoạt cấp cứu ngay.
Tỷ lệ ép tim và thổi ngạt chuẩn cho trẻ em là bao nhiêu?
Khi chỉ có một người sơ cứu, tỷ lệ chuẩn là 30 lần ép tim liên tục kết hợp 2 lần hà hơi thổi ngạt. Thực hiện chu kỳ này lặp đi lặp lại liên tục cho đến khi nhân viên y tế đến.
Ép tim cho trẻ sơ sinh khác gì so với trẻ lớn?
Ở trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi, dùng 2 ngón tay ép ở giữa ngực với độ sâu khoảng 4 cm. Với trẻ lớn hơn, dùng gót một hoặc hai bàn tay ép sâu khoảng 5 cm để đảm bảo lực ép phù hợp thể trạng.
Có nên dừng ép tim nếu nghe thấy tiếng gãy xương sườn của trẻ không?
Nếu nghi ngờ hoặc nghe thấy tiếng rắc ở xương sườn, người sơ cứu vẫn phải tiếp tục ép tim vì việc duy trì tuần hoàn máu và oxy cho brain là ưu tiên sống còn hàng đầu đối với trẻ.
Nên làm gì ngay sau khi trẻ đã tự thở lại được?
Khi trẻ tự thở lại, hãy đặt trẻ ở tư thế nghiêng an toàn để giữ đường thở thông thoáng, tiếp tục quan sát sát sao nhịp thở và giữ ấm cho trẻ trong khi chờ xe cấp cứu đến.
