Hướng dẫn phòng ngừa viêm phổi bệnh viện
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm phổi bệnh viện là một trong những dạng nhiễm trùng đường hô hấp dưới nghiêm trọng nhất phát sinh trong quá trình điều trị nội trú, đặc biệt tại các khoa hồi sức tích cực. Tình trạng này không chỉ làm kéo dài thời gian nằm viện, gia tăng chi phí điều trị mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh do liên quan đến nhiều chủng vi khuẩn kháng thuốc.
Hiểu rõ và thực hiện đúng các nguyên tắc phòng ngừa viêm phổi bệnh viện là nhiệm vụ sống còn giúp giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nguy hiểm. Bài viết dưới đây tổng hợp các hướng dẫn chuyên môn thiết yếu dành cho nhân viên y tế, người bệnh và thân nhân nhằm bảo vệ đường thở hiệu quả nhất trong suốt thời gian nằm viện.
Phòng ngừa viêm phổi bệnh viện là gì?
Viêm phổi bệnh viện là tình trạng viêm nhiễm cấp tính ở nhu mô phổi xảy ra sau khi người bệnh nhập viện từ bốn mươi tám giờ trở lên, mà không hiện diện hoặc ủ bệnh ở thời điểm vào viện. Căn bệnh này bao gồm cả thể viêm phổi thở máy xuất hiện ở những bệnh nhân được can thiệp đặt ống nội khí quản hoặc mở khí quản. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc người bệnh hít phải các chất tiết chứa vi khuẩn từ vùng hầu họng hoặc trào ngược từ dạ dày vào đường hô hấp dưới. Các vi khuẩn gây bệnh trong môi trường bệnh viện thường có khả năng kháng lại nhiều loại kháng sinh thông thường, làm cho quá trình điều trị trở nên phức tạp và tốn kém hơn. Do đó, việc chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa sớm và toàn diện đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ sức khỏe và tính mạng cho người bệnh nằm viện.
Vệ sinh tay và kiểm soát lây nhiễm chéo tại cơ sở điều trị
Bàn tay của nhân viên y tế và thân nhân chăm sóc là con đường trung gian phổ biến nhất truyền vi khuẩn kháng thuốc đến đường hô hấp của người bệnh. Để hạn chế lây nhiễm chéo, việc sát khuẩn tay bằng dung dịch chứa cồn hoặc rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy cần được thực hiện thường xuyên. Quy trình vệ sinh tay phải diễn ra trước khi tiếp xúc người bệnh, trước khi thực hiện các thao tác chăm sóc như cho ăn, thay băng, hút đờm, và ngay sau khi chạm vào đồ dùng xung quanh giường bệnh. Thân nhân cần hạn chế số lượng người vào thăm non, đeo khẩu trang y tế đúng tiêu chuẩn và tuân thủ tuyệt đối quy định cách ly nếu người bệnh nằm tại các khu vực chăm sóc đặc biệt. Vệ sinh môi trường phòng bệnh, khử khuẩn bề mặt giường bệnh, tay vịn và các thiết bị hỗ trợ thở cũng là những mắt xích thiết yếu trong chiến lược ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập.
Chăm sóc vệ sinh răng miệng và bảo vệ đường thở
Khoang miệng của người bệnh nằm viện thường là nơi tích tụ nhiều vi khuẩn gây hại do suy giảm phản xạ nuốt, khô miệng hoặc do đặt ống nội khí quản. Nếu không được làm sạch cẩn thận, vi khuẩn trong mảng bám răng và nước bọt có thể dễ dàng đi xuống đường hô hấp dưới gây viêm phổi. Nhân viên y tế và người nhà cần thực hiện chăm sóc răng miệng ít nhất hai đến ba lần mỗi ngày bằng dung dịch sát khuẩn thích hợp như chlorhexidine theo chỉ định của bác sĩ. Đối với người bệnh có đặt ống nội khí quản hoặc mở khí quản, quy trình hút đờm dãi phải tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật vô khuẩn, áp lực hút vừa phải và thao tác nhẹ nhàng để tránh làm tổn thương niêm mạc khí quản. Ống hút đờm và hệ thống dây thở cần được theo dõi định kỳ, đảm bảo không để nước đọng trong bẫy nước của dây máy thở chảy ngược vào đường thở người bệnh.
Duy trì tư thế nằm đầu cao và kích thích vận động sớm
Tư thế nằm đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa biến chứng hít sặc ở người bệnh nằm viện, đặc biệt là bệnh nhân hôn mê, tai biến mạch máu não hoặc người nuôi ăn qua ống thông dạ dày. Duy trì tư thế nâng đầu giường cao từ ba mươi đến bốn mươi lăm độ, trừ khi có chống chỉ định y khoa, sẽ giúp giảm đáng kể áp lực trào ngược dịch dạ dày lên thực quản và thanh quản. Bên cạnh đó, việc cho người bệnh vận động sớm, ngồi dậy trên giường hoặc tập đi lại nhẹ nhàng khi tình trạng sức khỏe cho phép sẽ giúp lồng ngực giãn nở tối đa, tăng cường phản xạ ho tống đờm và ngăn ngừa ứ đọng dịch ở các phế nang. Đối với người bệnh bất động, kỹ thuật viên phục hồi chức năng hoặc điều dưỡng sẽ hướng dẫn người nhà kỹ thuật xoay trở mình đều đặn mỗi hai giờ một lần, kết hợp vỗ rung lồng ngực để hỗ trợ dẫn lưu đờm nhớt ra ngoài tự nhiên.
Đảm bảo dinh dưỡng nâng cao thể trạng và tuân thủ điều trị y tế
Tình trạng suy dinh dưỡng làm suy yếu nghiêm trọng hệ miễn dịch tự nhiên, khiến niêm mạc đường hô hấp dễ bị vi khuẩn xâm lấn và kéo dài thời gian thở máy. Chế độ ăn uống cần được cá thể hóa theo hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng, đảm bảo cung cấp đủ năng lượng, giàu đạm, vitamin và khoáng chất nhằm thúc đẩy quá trình hồi phục mô phổi. Khi cho người bệnh ăn qua ống thông dạ dày, cần kiểm tra vị trí ống và lượng dịch tồn lưu trước mỗi bữa ăn, đồng thời giữ đầu người bệnh ở góc nâng cao trong và sau bữa ăn ít nhất ba mươi phút để tránh sặc thức ăn vào phổi. Người chăm sóc tuyệt đối không tự ý mua thêm các loại thuốc kháng sinh, thuốc an thần hay thay đổi tốc độ truyền dịch mà không có sự đồng ý của bác sĩ điều trị, vì việc dùng thuốc sai mục đích có thể làm ức chế phản xạ ho hoặc tạo điều kiện cho các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc phát triển.
Lưu ý an toàn
Các biện pháp phòng ngừa viêm phổi bệnh viện cần được thực hiện dựa trên quy trình chuẩn hóa của cơ sở khám chữa bệnh và hướng dẫn cụ thể của bác sĩ phụ trách. Thân nhân không được tự ý can thiệp vào các thiết bị hỗ trợ hô hấp, hệ thống máy thở, dây dẫn khí hay tự ý điều chỉnh tư thế của người bệnh khi chưa hỏi ý kiến điều dưỡng. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh sử dụng kháng sinh hay các loại thuốc xông họng mà không có chỉ định y khoa.
Tóm tắt
Phòng ngừa viêm phổi bệnh viện là mục tiêu quan trọng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhân viên y tế, người bệnh và thân nhân chăm sóc. Việc kiên trì thực hiện các biện pháp vệ sinh tay, vệ sinh răng miệng hằng ngày, nâng cao đầu giường và tập vận động sớm sẽ giảm thiểu tối đa nguy cơ nhiễm trùng phổi. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu hô hấp bất thường nào, người nhà cần thông báo ngay cho bác sĩ để được can thiệp kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Viêm phổi bệnh viện là gì và xuất hiện khi nào?
Viêm phổi bệnh viện là tình trạng nhiễm trùng nhu mô phổi khởi phát sau khi nhập viện từ bốn mươi tám giờ trở lên, không xuất hiện hoặc ủ bệnh tại thời điểm người bệnh mới nhập viện. Đây là dạng nhiễm khuẩn y tế thường gặp ở người nằm viện lâu ngày hoặc người phải thở máy.
Tại sao vệ sinh tay lại là bước phòng ngừa quan trọng nhất?
Vệ sinh tay đúng cách bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn giúp loại bỏ các vi sinh vật gây hại bám trên tay, ngăn ngừa sự phát tán vi khuẩn từ môi trường, giường bệnh và nhân viên y tế sang vùng mũi miệng hay đường thở của người bệnh.
Tư thế nằm đầu cao mang lại lợi ích gì cho người bệnh?
Tư thế nâng cao đầu giường khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm độ giúp hạn chế hiện tượng dịch vị dạ dày, chất tiết từ vùng hầu họng trào ngược hoặc hít sặc vào phế quản và phổi, đồng thời giúp cơ hoành cử động dễ dàng hơn để thông khí tốt hơn.
Người nhà có thể làm gì để hỗ trợ người bệnh phòng ngừa viêm phổi?
Người nhà hoàn toàn có thể hỗ trợ vệ sinh răng miệng bằng gạc tẩm dung dịch sát khuẩn chuyên dụng, nhắc nhở và hỗ trợ người bệnh thay đổi tư thế, tập vỗ rung lồng ngực theo hướng dẫn y tế, và luôn sát khuẩn tay trước cũng như sau khi chạm vào người bệnh.
Dấu hiệu nào cho thấy người bệnh nghi ngờ mắc viêm phổi bệnh viện?
Dấu hiệu cảnh báo bao gồm sốt cao đột ngột, thở nhanh nông, khó thở, ho có đờm đặc đổi màu xanh hoặc vàng, giảm độ bão hòa oxy trong máu và tri giác lơ mơ. Khi thấy các triệu chứng này, người nhà cần gọi nhân viên y tế ngay.
