Hướng dẫn dùng thuốc nhỏ mắt đúng cách và an toàn tại nhà
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Dùng thuốc nhỏ mắt đúng cách là yếu tố quyết định giúp kiểm soát hiệu quả các bệnh về mắt như viêm kết mạc, khô mắt hay tăng nhãn áp. Nhiều người thường chớp mắt liên tục, để đầu lọ chạm vào lông mi hoặc nhỏ nhiều giọt cùng lúc khiến thuốc bị tràn ra ngoài và giảm tác dụng.
Thực hiện đúng kỹ thuật tra thuốc từ khâu vệ sinh tay đến tư thế nhỏ mắt không chỉ giúp nhãn cầu hấp thu tối đa hoạt chất mà còn ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng, bảo vệ thị lực an toàn.
Dùng thuốc nhỏ mắt đúng cách là gì?
Thuốc nhỏ mắt là các chế phẩm vô khuẩn dạng dung dịch, hỗn dịch hoặc nhũ tương được bào chế chuyên biệt để điều trị tại chỗ cho nhãn cầu. Túi kết mạc của mắt chỉ có dung tích lưu giữ khoảng 20 đến 30 microlit chất lỏng, trong khi một giọt thuốc tiêu chuẩn thường có thể tích từ 40 đến 50 microlit.
Do giới hạn giải phẫu này, việc nhỏ nhiều giọt cùng một lúc là không cần thiết vì lượng thuốc dư thừa sẽ lập tức tràn ra bờ mi hoặc thoát qua ống lệ mũi xuống họng. Nắm vững kỹ thuật tra thuốc vào mắt, điều chỉnh tư thế đầu và giữ khoảng cách đầu lọ an toàn là điều kiện tiên quyết để thuốc đạt hiệu quả điều trị tối ưu, đồng thời tránh kích ứng và nguy cơ nhiễm khuẩn ngược dòng vào lọ thuốc.
Chuẩn bị vệ sinh và kiểm tra lọ thuốc trước khi nhỏ
Trước khi dùng thuốc, người bệnh cần rửa tay kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 20 giây và lau khô bằng khăn sạch. Bàn tay sạch giúp ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập vào mắt trong quá trình thao tác kéo mi.
Cần kiểm tra kỹ nhãn thuốc về tên hoạt chất, hạn dùng và thời gian mở nắp. Không sử dụng nếu dung dịch thuốc có hiện tượng đổi màu, kết tủa hoặc vẩn đục bất thường. Khi mở nắp lọ thuốc, hãy đặt nắp nằm ngửa trên bề mặt sạch, tránh úp nắp xuống bàn và tuyệt đối không chạm ngón tay vào đầu vòi nhỏ giọt để giữ trọn vẹn độ vô trùng.
Kỹ thuật tra thuốc nhỏ mắt chuẩn xác từng bước
Người bệnh có thể ngồi tựa lưng hoặc nằm ngửa, ngửa nhẹ đầu ra sau và hướng mắt nhìn lên trần nhà. Dùng ngón trỏ của tay không thuận nhẹ nhàng kéo mi dưới xuống để tạo một túi kết mạc hình chữ V nhỏ.
Tay thuận cầm thân lọ thuốc úp ngược, giữ đầu vòi cách mắt khoảng 1 đến 2 cm, tuyệt đối không để đầu vòi chạm vào giác mạc, lông mi hay bờ mi. Bóp nhẹ thân lọ để đúng một giọt thuốc rơi gọn vào túi kết mạc. Sau khi nhỏ, nhẹ nhàng nhắm mắt lại trong 1 đến 2 phút, tránh chớp mắt liên tục hay nhíu chặt mi mắt vì sẽ làm trôi thuốc ra ngoài. Dùng khăn giấy sạch thấm phần dịch thừa quanh mi nếu có.
Ấn khóe mắt trong để hạn chế tác dụng toàn thân
Sau khi tra thuốc và nhắm mắt, thao tác ấn nhẹ khóe mắt trong là bước rất quan trọng nhưng thường bị bỏ sót. Người bệnh dùng ngón tay trỏ ấn nhẹ vào góc trong của mắt, vị trí tiếp giáp giữa khóe mắt và sống mũi, giữ nguyên từ 1 đến 2 phút.
Vị trí này tương ứng với điểm lệ dẫn nước mắt xuống khoang mũi. Việc ấn khóe mắt giúp giữ hoạt chất lưu lại lâu hơn trên bề mặt nhãn cầu để thẩm thấu sâu vào mô mắt. Đồng thời, kỹ thuật này còn ngăn chặn thuốc hấp thu qua niêm mạc mũi họng vào tuần hoàn chung, giúp giảm vị đắng trong miệng và hạn chế các tác dụng phụ toàn thân, đặc biệt đối với các thuốc hạ nhãn áp.
Quy tắc giãn cách khi sử dụng nhiều loại thuốc nhỏ mắt
Khi bác sĩ chỉ định dùng cùng lúc hai hay nhiều loại thuốc nhỏ mắt, người bệnh không bao giờ được nhỏ liên tiếp các loại thuốc. Cần giữ khoảng cách thời gian từ 5 đến 10 phút giữa mỗi lần nhỏ để thuốc trước kịp hấp thu, tránh bị giọt thuốc sau rửa trôi.
Thứ tự sử dụng cũng cần tuân thủ nguyên tắc dược khoa: nhỏ thuốc dạng dung dịch trong suốt trước, tiếp theo là thuốc dạng hỗn dịch đục hoặc nhũ tương, sau đó đến gel nhỏ mắt và cuối cùng mới là thuốc mỡ tra mắt. Thuốc mỡ có độ kết dính cao tạo màng bảo vệ, nếu tra trước sẽ cản trở hoàn toàn khả năng hấp thu của các loại thuốc dạng lỏng dùng sau.
Những sai lầm thường gặp và cách bảo quản thuốc nhỏ mắt
Nhiều người có thói quen dùng chung lọ thuốc nhỏ mắt cho các thành viên trong gia đình khi bị đau mắt đỏ, điều này vô tình làm lây lan mầm bệnh nhanh chóng. Mỗi người cần dùng một lọ thuốc riêng biệt và không dùng lại lọ thuốc đã cũ từ các đợt bệnh trước.
Đa số thuốc nhỏ mắt chỉ nên sử dụng trong vòng 15 đến 30 ngày sau khi mở nắp, dù hạn dùng in trên vỏ hộp vẫn còn. Sau thời gian này, chất bảo quản có thể giảm tác dụng và vi khuẩn dễ xâm nhập. Cần đậy chặt nắp ngay sau khi dùng, bảo quản nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp. Một số thuốc đặc biệt cần bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh theo đúng hướng dẫn của dược sĩ.
Lưu ý an toàn
Thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc kháng viêm corticoid phải tuân theo chỉ định của bác sĩ nhãn khoa, không tự ý mua hoặc kéo dài thời gian điều trị. Nếu mắt có dấu hiệu đỏ tăng dần, đau nhức dữ dội, tiết nhiều dịch mủ hoặc nhìn mờ, cần đến cơ sở y tế khám ngay. Người đeo kính áp tròng cần tháo kính trước khi tra thuốc và chỉ đeo lại sau ít nhất 15 phút.
Tóm tắt
Dùng thuốc nhỏ mắt đúng cách là kỹ năng thiết yếu giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe thị giác. Bằng việc giữ vệ sinh tay, tra đúng một giọt vào túi kết mạc, ấn khóe mắt và tuân thủ thời gian giãn cách giữa các thuốc, bạn sẽ giúp đôi mắt nhanh chóng hồi phục và tránh được các biến chứng nhiễm trùng không đáng có.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên chớp mắt liên tục ngay sau khi nhỏ thuốc nhỏ mắt không?
Không nên chớp mắt liên tục vì thao tác này kích thích phản xạ bơm tự nhiên của ống lệ, khiến lượng thuốc nhanh chóng bị tống xuất xuống mũi họng thay vì lưu lại trên bề mặt mắt để phát huy tác dụng. Người bệnh chỉ cần khép nhẹ mắt trong một đến hai phút sau khi nhỏ.
Mỗi lần tra thuốc nhỏ mắt nên nhỏ mấy giọt là đủ?
Mỗi lần chỉ cần nhỏ đúng một giọt duy nhất. Dung tích túi kết mạc rất hạn chế, nên nhỏ thêm giọt thứ hai sẽ bị tràn ra ngoài mi mắt hoặc trôi xuống đường dẫn lệ, vừa gây lãng phí thuốc vừa làm tăng nguy cơ kích ứng da quanh mắt mà không tăng hiệu quả.
Có được đeo kính áp tròng trong lúc tra thuốc nhỏ mắt không?
Không nên đeo kính áp tròng khi nhỏ thuốc, trừ các loại nước mắt nhân tạo chuyên dụng được phép dùng cùng kính. Các chất bảo quản trong thuốc nhỏ mắt có thể tích tụ vào kính gây biến đổi chất liệu kính và kích ứng giác mạc. Hãy tháo kính và chờ khoảng 15 phút sau khi nhỏ mới đeo lại.
Một lọ thuốc nhỏ mắt sau khi mở nắp có thể dùng trong bao lâu?
Đa số các loại thuốc nhỏ mắt đa liều chỉ nên dùng trong vòng 15 đến 30 ngày kể từ ngày mở nắp, tùy theo khuyến cáo của từng nhà sản xuất. Sau khoảng thời gian này, nguy cơ nhiễm khuẩn từ môi trường vào lọ thuốc tăng cao, có thể gây hại cho nhãn cầu.
Nếu quên một lần nhỏ thuốc theo lịch thì phải xử trí thế nào?
Khi quên một lần nhỏ thuốc, hãy tra thuốc ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên, nếu thời điểm đó đã gần đến cữ nhỏ tiếp theo, hãy bỏ qua liều đã quên và tiếp tục dùng theo lịch trình thường ngày. Tuyệt đối không nhỏ gấp đôi lượng giọt để bù lại liều đã lỡ.
