Hướng dẫn chi tiết cách mát xa mắt cho trẻ bị tắc tuyến lệ

Mát xa mắt cho trẻ bị tắc tuyến lệ là gì?

Hệ thống dẫn lưu nước mắt bao gồm điểm lệ, lệ quản, túi lệ và ống lệ mũi dẫn nước mắt từ bề mặt nhãn cầu xuống ngách mũi dưới. Ở trẻ sơ sinh, tắc tuyến lệ bẩm sinh xảy ra khi đoạn cuối của ống lệ mũi bị che lấp bởi một màng niêm mạc mỏng chưa tiêu biến. Sự tắc nghẽn cơ học này ngăn cản dòng nước mắt tự nhiên thoát xuống khoang mũi.

Nước mắt tích tụ ở khóe mắt làm mắt trẻ luôn có vẻ ngấn lệ, kèm theo dịch nhầy và ghèn dính, nhất là sau khi ngủ dậy. Mát xa túi lệ là một can thiệp vật lý đơn giản nhằm tạo áp lực thủy tĩnh từ bên trên, ép dịch bên trong túi lệ đẩy bung màng cản ở ngách mũi. Việc hiểu rõ cấu trúc giải phẫu và thực hiện đều đặn mỗi ngày đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi sự thông suốt của đường dẫn lệ.

Mục đích và cơ chế của việc mát xa tuyến lệ ở trẻ

Tắc tuyến lệ bẩm sinh ở trẻ sơ sinh thường xảy ra do màng van ở phần cuối của ống lệ mũi chưa mở hoàn toàn sau khi sinh. Nước mắt không thể thoát tự nhiên xuống khoang mũi, dẫn đến hiện tượng ứ đọng dịch, làm mắt trẻ liên tục ươn ướt và dễ sinh ra ghèn mắt.

Động tác mát xa tuyến lệ tạo ra một lực ép nhẹ nhàng lên túi lệ. Áp lực thủy tĩnh của dòng chất lỏng bị nén lại trong túi lệ có thể hỗ trợ làm bật hoặc mở rộng lớp màng chắn ở đoạn cuối ống lệ mũi. Nhờ đó, đường dẫn lưu nước mắt được khơi thông mà không cần can thiệp xâm lấn sớm. Phương pháp này thường được các bác sĩ nhãn khoa và bác sĩ nhi khoa khuyên áp dụng trong những tháng đầu đời của trẻ.

Chuẩn bị trước khi thực hiện mát xa mắt cho trẻ

Trước khi tiến hành thao tác, người chăm sóc cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng diệt khuẩn và nước sạch, sau đó lau khô bằng khăn sạch. Móng tay của người thực hiện cần được cắt ngắn và mài nhẵn để tránh làm trầy xước làn da mỏng manh hoặc quẹt vào giác mạc của trẻ.

Tiếp theo, dùng miếng gạc y tế vô trùng hoặc bông gòn thấm nước muối sinh lý natri clorid 0,9% để lau nhẹ khóe mắt và bờ mi của trẻ. Thao tác lau cần đi từ khóe mắt trong ra đuôi mắt ngoài. Nếu hai mắt đều có ghèn, phải dùng hai miếng gạc riêng biệt để ngăn ngừa lây nhiễm chéo. Chuẩn bị tư thế cho trẻ nằm ngửa thoải mái trên mặt phẳng êm ái, giữ đầu trẻ ổn định để tránh cử động bất ngờ.

Các bước thực hiện thao tác mát xa tuyến lệ đúng cách

Kỹ thuật mát xa vùng túi lệ đòi hỏi sự nhẹ nhàng nhưng phải đúng vị trí giải phẫu. Người thực hiện đặt đầu ngón tay trỏ hoặc ngón tay út lên vùng khóe mắt trong của trẻ, ngay vị trí tiếp giáp giữa khóe mắt và sống mũi, nơi đặt túi lệ.

Ấn nhẹ nhàng một lực vừa phải vào túi lệ, sau đó vuốt trượt dứt khoát theo chiều dọc từ trên xuống dưới dọc theo cạnh sống mũi về phía cánh mũi. Hướng vuốt từ trên xuống dưới giúp đẩy dòng nước mắt bị ứ đọng tạo áp lực mở van tắc. Mỗi lần thực hiện khoảng 5 đến 10 nhịp vuốt chậm rãi, nhịp nhàng. Sau khi mát xa, nếu có dịch nhầy hoặc mủ thoát ra từ khóe mắt, dùng gạc vô trùng thấm nước muối sinh lý lau sạch ngay.

Thời điểm thích hợp và lưu ý khi thực hiện mát xa

Để đạt hiệu quả tối ưu, cha mẹ nên chọn thời điểm trẻ đang thư giãn, chẳng hạn sau khi tắm, sau khi bú no hoặc lúc trẻ chuẩn bị ngủ. Tránh làm khi trẻ đang quấy khóc dữ dội hoặc giãy giụa mạnh vì dễ làm chệch hướng ngón tay gây tổn thương mắt.

Tuyệt đối không dùng lực quá mạnh ấn sâu vào hốc mắt vì có thể làm tổn thương mô mềm hoặc gây đau đớn cho trẻ. Luôn giữ ngón tay sạch sẽ trong suốt quá trình. Nếu trẻ có biểu hiện giật mình, kháng cự mạnh, hãy tạm dừng vài phút, dỗ dành cho trẻ bình tĩnh rồi mới tiếp tục thao tác.

Lưu ý an toàn

Chỉ thực hiện mát xa khi đã vệ sinh bàn tay kỹ lưỡng và móng tay được cắt gọn gàng. Tuyệt đối không dùng tăm bông hay vật cứng để đè ấn lên khóe mắt của trẻ. Ngừng thao tác ngay lập tức nếu thấy vùng túi lệ sưng to, đỏ ửng hoặc có dấu hiệu làm trẻ đau đớn.

Không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid để nhỏ cho trẻ khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa nếu tình trạng chảy nước mắt sống và đọng ghèn kéo dài sau nhiều tháng hoặc có dấu hiệu viêm tấy cấp tính.

Tóm tắt

Mát xa tuyến lệ là biện pháp hỗ trợ tại nhà đơn giản và hiệu quả cho trẻ sơ sinh bị tắc tuyến lệ bẩm sinh. Việc thực hiện đúng kỹ thuật, kiên trì và giữ vệ sinh tốt sẽ giúp cải thiện sự thông thoáng của đường dẫn lệ. Cha mẹ cần theo dõi sát các biểu hiện của mắt và đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt ngay khi có dấu hiệu bất thường.