Hướng dẫn cách chăm sóc và phục hồi sức khỏe hậu COVID-19
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sau khi có kết quả âm tính với SARS-CoV-2, nhiều người vẫn phải đối mặt với hàng loạt vấn đề sức khỏe kéo dài như mệt mỏi triền miên, hụt hơi, ho khan, mất ngủ và suy giảm trí nhớ. Tình trạng này thường được gọi là hội chứng hậu COVID-19, ảnh hưởng đáng kể đến hiệu suất làm việc và chất lượng cuộc sống thường nhật của người bệnh.
Việc điều trị và chăm sóc hậu COVID-19 không đơn thuần là sử dụng thuốc mà đòi hỏi sự kết hợp toàn diện giữa phục hồi chức năng thể chất, điều chỉnh dinh dưỡng, cân bằng tâm lý và theo dõi y khoa định kỳ. Áp dụng đúng các biện pháp tự chăm sóc an toàn và nhận biết sớm những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sẽ giúp cơ thể nhanh chóng tái lập trạng thái cân bằng tự nhiên.
Điều trị hậu COVID-19 là gì?
Hội chứng hậu COVID-19, hay còn gọi là tình trạng sau COVID-19, được định nghĩa là sự hiện diện của các triệu chứng kéo dài từ bốn tuần trở lên kể từ thời điểm nhiễm trùng cấp tính ban đầu mà không thể giải thích được bằng các chẩn đoán bệnh lý khác. Virus SARS-CoV-2 có thể gây phản ứng viêm toàn thân và ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan như phổi, tim mạch, thần kinh và tiêu hóa. Biểu hiện thường gặp nhất bao gồm mệt mỏi dai dẳng, hụt hơi khi gắng sức nhẹ, ho khan kéo dài, đau cơ khớp, tim đập nhanh, rối loạn giấc ngủ và giảm khả năng tập trung chú ý. Mức độ nặng nhẹ của các triệu chứng hậu COVID-19 không hoàn toàn phụ thuộc vào việc bệnh nhân từng mắc bệnh nhẹ hay nặng trong giai đoạn cấp, đòi hỏi người bệnh phải có cách tiếp cận chăm sóc kiên trì, từng bước và phù hợp với thể trạng riêng.
Phục hồi chức năng hô hấp và giảm cảm giác khó thở
Tình trạng hụt hơi và ho dai dẳng là than phiền phổ biến sau khi khỏi giai đoạn cấp tính. Để cải thiện chức năng thông khí phổi, người bệnh nên thực hiện các bài tập thở có kiểm soát như thở chúm môi và thở cơ hoành mỗi ngày từ mười đến mười lăm phút. Các kỹ thuật này giúp tăng cường dung tích phổi, giảm cảm giác ngột ngạt và hỗ trợ đào thải dịch tiết đường hô hấp ứ đọng. Bên cạnh đó, người bệnh cần giữ ấm vùng cổ họng, uống đủ nước ấm rải rác trong ngày và tránh xa khói thuốc lá cũng như môi trường ô nhiễm. Nếu ho có đờm đặc hoặc khó thở tăng lên khi vận động nhẹ, việc thăm khám chuyên khoa hô hấp để kiểm tra x-quang phổi hoặc đo chức năng hô hấp là cần thiết để loại trừ các tổn thương mô kẽ hoặc viêm phế quản kéo dài.
Cải thiện tình trạng sương mù não và rối loạn giấc ngủ
Hội chứng sương mù não, suy giảm trí nhớ ngắn hạn và khó tập trung khiến nhiều người gặp khó khăn trong công việc hằng ngày. Để hỗ trợ hệ thần kinh hồi phục, người bệnh cần sắp xếp lại thời gian biểu, chia nhỏ các công việc phức tạp thành từng bước đơn giản và ghi chú công việc vào sổ tay hoặc điện thoại. Giấc ngủ đóng vai trò quyết định trong việc phục hồi tế bào não, do đó cần đảm bảo ngủ đủ bảy đến tám tiếng mỗi đêm trong không gian yên tĩnh và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ ít nhất một giờ. Việc duy trì các hoạt động trí tuệ nhẹ nhàng như đọc sách, chơi cờ hoặc giải đố cùng với kỹ thuật thiền định cũng giúp giảm căng thẳng tâm lý và tái tạo khả năng tập trung hiệu quả.
Xây dựng chế độ dinh dưỡng bồi bổ thể trạng và miễn dịch
Chế độ ăn uống cân đối cung cấp nguyên liệu thiết yếu giúp các cơ quan bị tổn thương tái tạo và củng cố hệ miễn dịch. Bữa ăn hằng ngày cần đa dạng các nhóm chất dinh dưỡng bao gồm chất đạm dễ tiêu từ cá, thịt nạc, trứng, sữa cùng carbohydrate phức hợp từ ngũ cốc nguyên hạt. Người bệnh nên tăng cường rau củ quả tươi giàu vitamin C, kẽm và chất chống oxy hóa tự nhiên nhằm hỗ trợ kháng viêm và phục hồi sức bền cơ bắp. Cần duy trì uống đủ từ một lít rưỡi đến hai lít nước mỗi ngày, hạn chế các món ăn nhiều dầu mỡ, đồ chiên xào, thực phẩm chế biến sẵn và các chất kích thích như rượu bia hay cà phê đậm đặc để tránh gây áp lực lên gan, thận và hệ tim mạch.
Kế hoạch vận động thể lực phù hợp tránh kiệt sức gắng sức
Cảm giác kiệt sức kéo dài khiến nhiều người nôn nóng muốn vận động mạnh để lấy lại sức, nhưng điều này có thể dẫn đến hiện tượng kiệt sức sau gắng sức. Nguyên tắc vận động an toàn là bắt đầu chậm rãi và tăng dần cường độ theo khả năng thích ứng của cơ thể. Trong những tuần đầu tiên, người bệnh chỉ nên thực hiện các bài tập nhẹ như đi bộ chậm trên mặt phẳng, vươn vai nhẹ nhàng hoặc tập giãn cơ trong khoảng mười đến mười lăm phút. Cần chú ý theo dõi nhịp tim và cảm nhận nhịp thở trong suốt buổi tập. Nếu xuất hiện triệu chứng chóng mặt, hoa mắt, tức ngực hoặc mệt lả kéo dài sang ngày hôm sau, người bệnh phải dừng lại để nghỉ ngơi và giảm cường độ tập trong các buổi tiếp theo.
Theo dõi y tế định kỳ và kiểm soát bệnh lý nền đi kèm
Sự phối hợp chặt chẽ với cơ sở y tế là nền tảng quan trọng giúp phát hiện sớm các di chứng tiềm ẩn trên tim mạch, hô hấp hoặc rối loạn đông máu. Người có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, hen phế quản hoặc bệnh thận mạn cần tái khám đúng lịch để bác sĩ điều chỉnh phác đồ kiểm soát bệnh nền phù hợp sau đợt nhiễm virus. Bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm sinh hóa máu, điện tâm đồ, siêu âm tim hoặc chụp cắt lớp vi tính lồng ngực tùy theo các triệu chứng lâm sàng còn tồn tại. Việc chủ động kiểm tra sức khỏe giúp ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm và cá nhân hóa lộ trình chăm sóc cho từng người bệnh.
Lưu ý an toàn
Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kháng sinh, thuốc chống viêm corticoid hay thuốc chống đông máu khi chưa có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ chuyên khoa. Không nên tin theo các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc hoặc lạm dụng thực phẩm chức năng liều cao. Mọi can thiệp điều trị cần dựa trên tình trạng sức khỏe thực tế và có sự hướng dẫn chuyên môn từ nhân viên y tế.
Tóm tắt
Quá trình hồi phục sức khỏe sau nhiễm SARS-CoV-2 đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp toàn diện giữa chăm sóc tại nhà và theo dõi y tế. Người bệnh cần lắng nghe cơ thể, duy trì lối sống lành mạnh và chủ động thăm khám chuyên khoa khi các biểu hiện kéo dài nhằm bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tình trạng hậu COVID-19 thường kéo dài trong bao lâu?
Phần lớn người bệnh cải thiện sau vài tuần đến vài tháng. Thời gian hồi phục cụ thể phụ thuộc vào mức độ tổn thương ban đầu, bệnh nền sẵn có, độ tuổi cũng như chế độ chăm sóc và nghỉ ngơi của từng cá nhân.
Nên tập luyện thể dục như thế nào sau khi khỏi COVID-19?
Người bệnh nên ưu tiên đi bộ nhẹ nhàng, tập thở sâu hoặc yoga với cường độ vừa phải. Cần tránh các bài tập gắng sức đột ngột khi cơ thể còn mệt mỏi hoặc đang có cảm giác hụt hơi.
Có loại thuốc đặc hiệu nào điều trị dứt điểm hậu COVID-19 không?
Chưa có bất kỳ loại thuốc đặc hiệu nào giúp chữa khỏi ngay lập tức hội chứng này. Mọi can thiệp bằng thuốc cần do bác sĩ chỉ định dựa trên triệu chứng cụ thể sau khi thăm khám kỹ lưỡng.
Hiện tượng sương mù não sau COVID-19 có tự hết không?
Tình trạng này thường cải thiện dần theo thời gian. Người bệnh có thể rèn luyện trí nhớ bằng cách ghi chép công việc, ngủ đủ giấc, hạn chế căng thẳng và đi khám thần kinh nếu triệu chứng ảnh hưởng nặng nề đến sinh hoạt.
Khi nào người bệnh sau COVID-19 cần đến bệnh viện kiểm tra ngay?
Người bệnh cần khám ngay nếu xuất hiện đau thắt ngực, khó thở tăng dần, sốt cao trở lại, ho ra máu hoặc có các dấu hiệu suy giảm ý thức và yếu liệt vận động.
