Hướng dẫn cách xử lý khi bị trật khớp đúng cách và hiệu quả

Cách xử lý khi bị trật khớp là gì?

Khớp là vị trí tiếp giáp giữa các đầu xương được bao bọc bởi bao khớp, hệ thống dây chằng vững chắc và dịch bôi trơn giúp cơ thể vận động linh hoạt. Trật khớp xảy ra khi có một lực tác động cơ học cực mạnh vượt quá giới hạn chịu đựng của dây chằng, khiến mặt khớp của các đầu xương bị phân tách rời nhau. Tình trạng này phổ biến nhất ở khớp vai, khớp khuỷu tay, khớp ngón tay, khớp háng và khớp gối.

Khi bị trật khớp, người bệnh sẽ cảm thấy đau đớn dữ dội tại chỗ, khớp sưng to, bầm tím nhanh và xuất hiện dấu hiệu biến dạng hình thể rõ rệt so với bên đối diện lành lặn. Khớp gần như bị bất động hoàn toàn ở một tư thế bất thường gọi là tư thế lò xo. Đây là một cấp cứu ngoại khoa chấn thương cần được nhận diện chuẩn xác và xử trí ban đầu cẩn trọng để bảo toàn chức năng vận động.

Nguyên tắc bất động ngay lập tức tại vị trí chấn thương

Ngay khi nghi ngờ nạn nhân bị trật khớp, người hỗ trợ cần giữ cho người bệnh ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái nhất, hạn chế mọi cử động tác động lên chi bị thương. Việc cố gắng xoay chuyển, co duỗi hay bắt người bệnh cử động thử để kiểm tra mức độ đau sẽ khiến đầu xương trượt sâu hơn, làm rách thêm bao khớp và chèn ép bó mạch thần kinh lân cận.

Hãy trấn an tinh thần người bệnh để tránh hoảng loạn gây co thắt cơ bắp xung quanh ổ khớp. Sự co thắt cơ quá mức không chỉ làm tăng cảm giác đau đớn mà còn khiến việc nắn chỉnh khớp của bác sĩ chuyên khoa sau này gặp nhiều trở ngại. Nếu chấn thương xảy ra khi đang chơi thể thao hoặc lao động, cần dừng ngay mọi hoạt động và giữ nguyên tư thế hiện tại của khớp.

Cách cố định tạm thời khớp bị biến dạng đúng kỹ thuật

Cố định khớp ở nguyên tư thế biến dạng là bước sơ cứu quan trọng nhất nhằm bảo vệ cấu trúc giải phẫu của chi. Người sơ cứu có thể tận dụng các vật dụng sẵn có như nẹp gỗ, thanh tre, bìa carton cứng hoặc gấp nhiều lớp báo dày đặt dọc theo chiều dài của chi bị tổn thương. Chiều dài của nẹp cần đủ dài để giữ vững cả khớp bị thương lẫn khớp liền kề phía trên và phía dưới.

Dùng băng cuộn, khăn vải mềm hoặc dải áo sạch buộc cố định nẹp vào chi. Khi buộc cần thao tác nhẹ nhàng, lực vừa phải để cố định vững chắc mà không siết quá chặt làm cản trở tuần hoàn máu nuôi phần ngọn chi. Với trật khớp vai hoặc khớp khuỷu tay, có thể dùng một chiếc khăn tam giác hoặc dây đai vải quàng qua cổ để treo cánh tay áp sát vào thân người.

Áp dụng biện pháp chườm lạnh để giảm đau và hạn chế sưng nề

Chườm lạnh là biện pháp hiệu quả giúp giảm bớt cơn đau nhức dữ dội và hạn chế tình trạng sưng nề, tụ máu mô mềm quanh ổ khớp. Cách thực hiện an toàn là bọc các viên đá nhỏ trong một chiếc khăn bông dày hoặc túi chườm chuyên dụng rồi áp nhẹ lên vùng khớp bị thương trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút.

Không áp trực tiếp đá lạnh lên bề mặt da trần vì nhiệt độ quá thấp có thể gây bỏng lạnh cục bộ hoặc làm co mạch đột ngột. Tránh chườm lạnh liên tục quá ba mươi phút mỗi đợt. Trong suốt quá trình sơ cứu, tuyệt đối không bôi dầu nóng, cồn xoa bóp, rượu thuốc hoặc đắp các loại lá cây dân gian chưa kiểm chứng vì các chất nóng sẽ kích thích giãn mạch, làm khớp sưng nề nghiêm trọng hơn.

Vận chuyển an toàn và thăm khám chuyên khoa chấn thương chỉnh hình

Sau khi đã hoàn thành các bước sơ cứu cố định và chườm lạnh, cần nhanh chóng sắp xếp phương tiện đưa người bệnh đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa chấn thương chỉnh hình gần nhất. Quá trình vận chuyển cần diễn ra cẩn trọng, tránh rung lắc mạnh hoặc va đập vào vùng chi đang bị thương.

Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ chỉ định chụp phim X-quang hoặc chụp cắt lớp vi tính nhằm đánh giá chính xác mức độ di lệch của chỏm xương và tầm soát nguy cơ gãy xương kèm theo. Sau khi có chẩn đoán xác định, bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành nắn chỉnh khớp về vị trí giải phẫu tự nhiên dưới sự hỗ trợ của thuốc giảm đau hoặc gây tê, sau đó băng nẹp bất động và hướng dẫn phục hồi chức năng.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không cố gắng dùng lực để nắn, bẻ, kéo giật hoặc xoay khớp bị trượt về vị trí cũ khi chưa có hình ảnh chụp X-quang và sự thực hiện của bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Không xoa bóp các loại cao nóng, cồn rượu hay đắp thuốc lá không rõ nguồn gốc. Nếu đầu chi có dấu hiệu tê bì, mất cảm giác, da tái nhợt hoặc tím tái, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay lập tức vì đây là dấu hiệu cảnh báo chèn ép mạch máu và thần kinh nghiêm trọng.

Tóm tắt

Trật khớp là tai nạn ngoại khoa đòi hỏi sự bình tĩnh, thao tác cố định cẩn trọng và can thiệp y tế đúng chuyên môn. Người sơ cứu tuyệt đối không tự nắn chỉnh hay xoa bóp dầu nóng để tránh làm tổn thương thêm dây chằng và mạch máu. Đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất là cách tốt nhất để khớp phục hồi an toàn và bền vững.