Hướng dẫn cách tiêm insulin cho người bệnh đái tháo đường đúng kỹ thuật

Tiêm insulin là gì?

Insulin là một loại hormone do tuyến tụy tiết ra, giữ vai trò chuyển hóa glucose từ máu vào tế bào để tạo ra năng lượng. Khi cơ thể thiếu hụt insulin tuyệt đối hoặc đề kháng insulin nặng, người bệnh bắt buộc phải bổ sung insulin ngoại sinh qua đường tiêm dưới da để giữ đường huyết trong giới hạn mục tiêu an toàn.

Do insulin có bản chất là protein nên sẽ bị dịch tiêu hóa phá hủy nếu dùng đường uống, vì vậy tiêm dưới da là đường dùng chủ yếu tại nhà. Thuốc được đưa vào lớp mô mỡ ngay bên dưới biểu bì và trung bì, từ đó thẩm thấu từ từ vào các mao mạch máu nhỏ. Kỹ thuật tiêm chuẩn xác giúp giải phóng thuốc theo đúng dược động học mong muốn, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương cấu trúc da và mô liên kết xung quanh.

Lựa chọn và luân chuyển các vị trí tiêm insulin dưới da

Insulin cần được đưa vào lớp mô mỡ dưới da để hấp thu vào máu với tốc độ ổn định nhất. Bốn vùng tiêm phổ biến nhất bao gồm vùng bụng, mặt trước ngoài đùi, phần trên phía sau cánh tay và vùng mông. Trong đó, vùng bụng là nơi thuốc hấp thu nhanh và ổn định nhất, cách rốn tối thiểu 2 đến 3 cm. Mặt trước ngoài đùi và mông cho tốc độ hấp thu chậm hơn, thường thích hợp cho các loại insulin tác dụng kéo dài.

Để tránh biến chứng phì đại hoặc teo mô mỡ dưới da, người bệnh cần luân chuyển vị trí tiêm một cách có hệ thống. Các mũi tiêm tiếp theo nên cách mũi tiêm trước ít nhất 1 đến 2 cm trong cùng một khu vực, hoặc đổi luân phiên giữa các vùng theo chỉ dẫn của nhân viên y tế. Tuyệt đối không tiêm vào vùng da đang có sẹo, bầm tím, sưng đỏ hoặc có khối u cục chai cứng dưới da.

Quy trình chuẩn bị dụng cụ và kiểm tra thuốc trước khi tiêm

Trước khi thao tác, người bệnh cần rửa sạch tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy và lau khô. Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ bao gồm bút tiêm hoặc bơm tiêm insulin, kim tiêm mới, bông cồn sát khuẩn và hộp đựng vật sắc nhọn an toàn. Luôn kiểm tra nhãn thuốc, hạn dùng và tính chất cảm quan của insulin. Nếu dùng insulin dạng hỗn dịch đục, cần lăn nhẹ thân bút hoặc lọ thuốc giữa hai lòng bàn tay khoảng 10 đến 20 lần để trộn đều thuốc, tuyệt đối không lắc mạnh làm nổi bọt khí.

Tiếp theo, lắp kim tiêm thẳng trục vào bút tiêm, tháo nắp ngoài và nắp trong của kim. Thực hiện bước đuổi khí bằng cách chỉnh liều thử khoảng 1 đến 2 đơn vị, dựng thẳng bút tiêm hướng lên trên, gõ nhẹ vào thân bút để bọt khí nổi lên đỉnh rồi bấm nút tiêm cho đến khi thấy một giọt dung dịch xuất hiện ở đầu kim. Sau đó, chỉnh liều tiêm chính xác theo đơn kê của bác sĩ điều trị.

Kỹ thuật thao tác đưa thuốc vào mô dưới da an toàn

Dùng bông tẩm cồn sát khuẩn vùng da đã chọn theo hình xoắn ốc từ trong ra ngoài và để da khô tự nhiên trong vài giây để tránh cảm giác xót buốt khi châm kim. Tùy thuộc vào độ dày lớp mỡ dưới da và chiều dài kim tiêm, người bệnh có thể cần véo nhẹ một nếp gấp da bằng ngón cái và ngón trỏ để giữ cố định mô mỡ, tránh đưa kim vào lớp cơ.

Đâm kim nhanh và dứt khoát vuông góc 90 độ so với bề mặt da, hoặc nghiêng 45 độ nếu lớp mô mỡ rất mỏng hoặc dùng kim dài. Sau khi kim đã ngập dưới da, ấn từ từ nút tiêm hoặc pít-tông để đẩy hết liều thuốc. Khi nút tiêm đã về số không, tiếp tục giữ nguyên kim dưới da ít nhất 10 giây để thuốc phân tán đều. Sau đó, rút kim thẳng trục, buông nếp véo da và dùng miếng bông khô ấn nhẹ lên vết tiêm nếu có rỉ chút dịch, tuyệt đối không chà xát vùng vừa tiêm. Đậy nắp bảo vệ kim và tháo bỏ kim vào hộp đựng vật sắc nhọn ngay sau khi hoàn tất.

Nhận biết dấu hiệu hạ đường huyết và cách xử trí dự phòng

Tác dụng không mong muốn thường gặp và nguy hiểm nhất khi dùng insulin là hạ đường huyết quá mức. Tình trạng này có thể xuất phát từ việc tiêm nhầm liều, tiêm vào bắp thịt khiến thuốc hấp thu quá nhanh, ăn uống không đủ lượng tinh bột sau tiêm hoặc vận động quá sức. Dấu hiệu nhận biết sớm bao gồm run rẩy tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp, đói cồn cào, chóng mặt hoặc lo âu bất thường.

Người bệnh và người chăm sóc cần luôn mang theo bên mình nguồn carbohydrate hấp thu nhanh như kẹo ngọt, viên đường glucose hoặc nước trái cây. Ngay khi có biểu hiện hạ đường huyết nhẹ đến trung bình, cần bổ sung nhanh 15 gam đường, nghỉ ngơi tại chỗ và kiểm tra lại chỉ số đường huyết mao mạch sau 15 phút. Nếu triệu chứng không thuyên giảm hoặc người bệnh lơ mơ, co giật, cần gọi hỗ trợ y tế khẩn cấp. Ngoài ra, việc tiêm sai lớp mỡ vào mô cơ có thể làm tốc độ hạ đường huyết diễn ra đột ngột ngoài tầm kiểm soát.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và hướng dẫn tham khảo tổng quan, không thay thế cho chỉ định chuyên môn của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý thay đổi loại insulin, chỉnh liều lượng hoặc ngừng tiêm thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Mọi dụng cụ kim tiêm phải được sử dụng một lần và tiêu hủy đúng quy định an toàn sinh học. Khi gặp các triệu chứng bất thường như dị ứng sưng phù toàn thân, nhiễm trùng mưng mủ chỗ tiêm hoặc tụt đường huyết tái diễn, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Tiêm insulin đúng cách là kỹ năng thiết yếu giúp người bệnh đái tháo đường kiểm soát đường huyết ổn định và ngăn ngừa biến chứng lâu dài. Việc tuân thủ vệ sinh, luân chuyển vị trí tiêm khoa học và bảo quản thuốc cẩn thận mang lại hiệu quả điều trị tối ưu. Người bệnh nên chủ động trao đổi định kỳ với bác sĩ chuyên khoa nội tiết hoặc điều dưỡng để được kiểm tra lại thao tác và kịp thời điều chỉnh kế hoạch chăm sóc khi cần thiết.