Hướng dẫn cách điều trị đợt cấp COPD và các bước xử trí đúng chuẩn

Điều trị đợt cấp COPD là gì?

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đặc trưng bởi sự tắc nghẽn luồng khí thở ra không hồi phục hoàn toàn, tiến triển theo thời gian với các tổn thương mạn tính tại phế quản và phế nang. Đợt cấp COPD xảy ra khi các triệu chứng hô hấp bùng phát dữ dội vượt qua mức dao động thường ngày, thường khởi phát sau các đợt nhiễm khuẩn đường hô hấp do virus, vi khuẩn hoặc do tiếp xúc với khói thuốc lá, không khí ô nhiễm và thay đổi thời tiết đột ngột. Quá trình viêm gia tăng làm đường thở phù nề, tăng tiết chất nhầy đặc quánh và co thắt cơ trơn phế quản dữ dội, dẫn tới hiện tượng ứ khí phế nang và sụt giảm nồng độ oxy trong máu nghiêm trọng. Việc điều trị đợt cấp nhằm mục tiêu cắt đứt phản ứng viêm cấp, giãn nở đường thở và duy trì trao đổi khí ổn định.

Dấu hiệu cảnh báo đợt cấp COPD bùng phát

Đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là sự biến đổi đột ngột các biểu hiện hô hấp so với tình trạng ổn định thường ngày. Người bệnh thường cảm thấy khó thở gia tăng rõ rệt ngay cả khi nghỉ ngơi hoặc làm việc nhẹ, kèm theo cảm giác thắt nghẹt lồng ngực. Cơn ho xuất hiện nhiều hơn, dai dẳng và gây kiệt sức.

Đặc điểm đờm là yếu tố rất quan trọng cần theo dõi chặt chẽ. Đờm có thể tăng nhanh về số lượng, trở nên đặc quánh hơn và đổi màu từ trong hoặc trắng sang màu vàng, xanh đục hoặc có mủ. Bên cạnh đó, người bệnh có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao, mệt mỏi li bì, môi và đầu ngón tay tím tái do thiếu hụt oxy máu. Khi nhận thấy các dấu hiệu này kéo dài và không đáp ứng với thuốc xịt cắt cơn thông thường, người bệnh cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.

Xử trí ban đầu tại nhà theo kế hoạch hành động

Mỗi người bệnh mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đều cần có bản kế hoạch hành động do bác sĩ chuyên khoa hô hấp lập riêng. Khi đợt cấp mới bắt đầu ở mức độ nhẹ, bước đầu tiên là dùng ngay thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn dạng hít hoặc khí dung theo đúng liều lượng đã được chỉ định từ trước để mở rộng đường dẫn khí.

Người bệnh nên ngồi thẳng lưng, hơi nghiêng người về phía trước, hai tay tựa lên bàn hoặc đùi để tạo thuận lợi cho các cơ hô hấp phụ hoạt động. Hít thở sâu và thực hiện kỹ thuật thở chúm môi nhằm giúp tống bớt khí ứ đọng trong phế nang ra ngoài. Người nhà cần theo dõi sát chỉ số độ bão hòa oxy trong máu qua máy đo SpO2 kẹp ngón tay. Nếu tình trạng khó thở không cải thiện sau liều thuốc ban đầu hoặc SpO2 giảm dưới ngưỡng an toàn, việc chuyển người bệnh tới bệnh viện là bắt buộc.

Các nhóm thuốc chính kiểm soát đợt cấp COPD

Trong điều trị đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn thuộc nhóm kích thích thụ thể beta-2 phối hợp với nhóm kháng cholinergic dạng khí dung hoặc bình xịt định liều luôn là lựa chọn ưu tiên hàng đầu để giải quyết nhanh tình trạng co thắt phế quản.

Corticosteroid đường toàn thân, thường dùng dạng uống hoặc tiêm tĩnh mạch trong thời gian ngắn từ 5 đến 7 ngày, giúp giảm nhanh phản ứng viêm sưng phù nề niêm mạc đường thở và rút ngắn thời gian hồi phục. Đối với kháng sinh, bác sĩ chỉ kê đơn khi có dấu hiệu nhiễm trùng rõ ràng như đờm mủ đục hoặc cần thông khí nhân tạo. Việc lựa chọn loại kháng sinh sẽ căn cứ trên tiền sử vi khuẩn học và mức độ nặng của đợt bùng phát. Toàn bộ các nhóm thuốc này phải do nhân viên y tế trực tiếp chỉ định, người bệnh không tự ý mua dùng.

Liệu pháp oxy và hỗ trợ hô hấp tại bệnh viện

Khi đợt cấp diễn tiến từ trung bình đến nặng hoặc người bệnh xuất hiện tình trạng suy hô hấp, việc điều trị tại cơ sở y tế là quy trình thiết yếu. Liệu pháp oxy có kiểm soát được thiết lập nhằm duy trì độ bão hòa oxy máu ở mức mục tiêu phù hợp, thường dao động khoảng 88 phần trăm đến 92 phần trăm, tránh làm tăng nồng độ khí cacbonic trong máu.

Đối với những bệnh nhân có dấu hiệu toan hô hấp hoặc kiệt sức cơ hô hấp, thông khí nhân tạo không xâm lấn qua mặt nạ thở ngắt quãng là biện pháp hỗ trợ hữu hiệu, giúp giảm nhu cầu đặt ống nội khí quản và hạ thấp tỷ lệ tử vong. Trong trường hợp suy hô hấp nghiêm trọng, rối loạn ý thức hoặc thông khí không xâm lấn thất bại, đặt nội khí quản và thở máy xâm lấn tại khoa hồi sức tích cực sẽ được triển khai để bảo vệ tính mạng cho người bệnh.

Chăm sóc phục hồi và phòng ngừa đợt cấp tái phát

Sau khi vượt qua đợt cấp nguy hiểm, chức năng thông khí của phổi thường suy giảm đáng kể, do đó quá trình chăm sóc hồi phục đòi hỏi sự kiên trì. Người bệnh cần tiếp tục sử dụng đều đặn các thuốc duy trì bao gồm thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài kết hợp hoặc không kết hợp với corticosteroid dạng hít nhằm ổn định đường thở.

Chương trình phục hồi chức năng hô hấp với các bài tập vận động nhẹ nhàng, tập cơ hô hấp và kỹ thuật ho khạc đờm chủ động giúp tăng cường sức bền cơ bắp và giảm bớt triệu chứng khó thở khi sinh hoạt. Đồng thời, việc tiêm phòng vắc xin ngừa cúm định kỳ hàng năm và vắc xin phòng phế cầu là biện pháp chủ động ngăn chặn các đợt nhiễm trùng đường hô hấp dưới. Chế độ dinh dưỡng giàu năng lượng, cân đối protein cũng đóng vai trò nâng cao thể trạng và củng cố hệ miễn dịch cho người bệnh.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo y khoa, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, không dùng thuốc giảm ho làm ức chế phản xạ tống đờm và không tự ý điều chỉnh lưu lượng oxy tại nhà. Khi có các dấu hiệu suy hô hấp cấp tính như khó thở tăng nặng, lú lẫn, môi tím tái, cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Đợt cấp COPD là biến cố nguy hiểm đòi hỏi sự phát hiện sớm và can thiệp kịp thời theo đúng kế hoạch hành động đã được bác sĩ thiết lập. Việc tuân thủ phác đồ thuốc, dùng ống hít đúng kỹ thuật và phối hợp chặt chẽ với chuyên khoa hô hấp là nền tảng cốt lõi giúp bảo tồn chức năng phổi và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài cho người bệnh.