Hồng cầu cao ở trẻ em có nguy hiểm không? Nguyên nhân và cách xử trí

Hồng cầu cao ở trẻ em là gì?

Hồng cầu là tế bào máu chịu trách nhiệm chính trong việc vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và cơ quan trong cơ thể, đồng thời đưa khí carbonic quay trở lại phổi để đào thải. Số lượng tế bào hồng cầu ở trẻ em luôn dao động theo độ tuổi và có sự thay đổi sinh lý tự nhiên rất lớn từ giai đoạn sơ sinh cho đến khi bước vào tuổi dậy thì.

Tình trạng hồng cầu cao ở trẻ em xảy ra khi kết quả xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu ngoại vi ghi nhận số lượng hồng cầu, hematocrit hoặc huyết sắc tố tăng vượt ngưỡng tham chiếu chuẩn của độ tuổi đó. Sự gia tăng này có thể mang tính chất tạm thời do cô đặc máu khi thiếu nước, hoặc là phản ứng bù trừ của hệ tạo máu trước tình trạng thiếu oxy mô kéo dài. Để đánh giá đúng bản chất vấn đề, bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc huyết học cần kết hợp nhiều chỉ số xét nghiệm cùng với triệu chứng lâm sàng cụ thể của từng trẻ.

Tình trạng hồng cầu tăng cao ở trẻ nhỏ có nguy hiểm không

Mức độ nguy hiểm của chỉ số hồng cầu tăng cao ở trẻ nhỏ phụ thuộc trực tiếp vào nguyên nhân bệnh lý nền và mức độ cô đặc máu. Trong các trường hợp nhẹ do sốt cao, nôn ói hoặc uống không đủ nước, lượng hồng cầu tăng tương đối do giảm thể tích huyết tương và sẽ nhanh chóng ổn định sau khi được bù dịch thích hợp.

Tuy nhiên, nếu số lượng hồng cầu tăng tuyệt đối kéo dài mà không do mất nước, tình trạng này làm tăng độ nhớt của máu, khiến máu lưu thông chậm qua các mạch máu nhỏ. Sự ứ trệ tuần hoàn có thể dẫn đến giảm cung cấp oxy mô, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, gây tắc nghẽn mạch máu não, mạch phổi hoặc làm tăng gánh nặng tuần hoàn cho tim của trẻ nhỏ. Do đó, việc theo dõi y tế chặt chẽ là điều bắt buộc.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến tăng số lượng hồng cầu ở trẻ

Nguyên nhân khiến chỉ số hồng cầu ở trẻ em vượt mức bình thường được chia thành hai nhóm chính gồm tăng hồng cầu tương đối và tăng hồng cầu tuyệt đối. Tăng hồng cầu tương đối thường gặp nhất do cơ thể trẻ mất nước cấp tính sau các đợt tiêu chảy, sốt cao kéo dài hoặc bỏ bú.

Tăng hồng cầu tuyệt đối xảy ra khi tủy xương thực sự tăng sản xuất tế bào máu. Tình trạng này có thể là phản ứng bù trừ của cơ thể trước sự thiếu hụt oxy mạn tính ở những trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh tím sớm hoặc bệnh phổi mạn tính. Ngoài ra, việc trẻ sinh sống tại vùng núi cao có nồng độ oxy loãng cũng kích thích sản sinh hồng cầu. Hiếm gặp hơn, sự tăng sinh bất thường từ tủy xương hoặc các khối u tiết hormone erythropoietin cũng có thể là căn nguyên tiềm ẩn.

Dấu hiệu nhận biết trẻ có chỉ số tế bào hồng cầu vượt ngưỡng

Nhiều trẻ nhỏ có chỉ số hồng cầu tăng nhẹ không biểu hiện triệu chứng rõ rệt và chỉ được phát hiện ngẫu nhiên qua xét nghiệm máu định kỳ. Khi số lượng tế bào máu tăng cao đáng kể, các dấu hiệu lâm sàng bắt đầu xuất hiện do suy giảm tuần hoàn vi mạch.

Trẻ có thể có biểu hiện da đỏ ửng bất thường ở mặt, môi, lòng bàn tay và bàn chân, hoặc ngược lại có tím tái nhẹ quanh môi và đầu ngón tay nếu nguyên nhân do thiếu oxy mạn tính. Trẻ lớn hơn có thể than phiền đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi, mắt nhìn mờ hoặc chảy máu cam tái diễn. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường biểu hiện qua việc bú kém, quấy khóc nhiều, ngủ li bì hoặc thở gấp. Khi thấy các dấu hiệu này, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để kiểm tra.

Hướng tiếp cận và chăm sóc y khoa cho trẻ tăng hồng cầu

Mục tiêu xử trí khi trẻ có lượng hồng cầu tăng cao là xác định chính xác căn nguyên gốc rễ và kiểm soát độ quánh của máu nhằm ngăn ngừa biến chứng mạch máu. Nếu trẻ mất nước, bác sĩ sẽ chỉ định bù nước bằng đường uống hoặc truyền dịch qua đường tĩnh mạch theo phác đồ y khoa chặt chẽ.

Đối với những trẻ tăng hồng cầu thứ phát do bệnh tim bẩm sinh hoặc bệnh đường hô hấp, trọng tâm điều trị là kiểm soát bệnh lý nền kết hợp hỗ trợ hô hấp, cải thiện tình trạng oxy hóa máu. Trong các trường hợp tăng hồng cầu quá mức đe dọa biến chứng tim mạch hoặc thần kinh, bác sĩ huyết học có thể cân nhắc can thiệp thay máu một phần hoặc rút bớt máu tĩnh mạch có bù dịch để hạ thể tích khối hồng cầu xuống mức an toàn. Cha mẹ cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định điều trị và lịch tái khám của cơ sở y tế.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng thuốc bổ máu, thuốc chống đông hoặc thay đổi lượng nước uống một cách cực đoan khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi can thiệp điều trị cần được bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc huyết học trực tiếp thăm khám và giám sát.

Tóm tắt

Chỉ số hồng cầu cao ở trẻ em là dấu hiệu cần được quan sát cẩn trọng qua thăm khám lâm sàng và xét nghiệm chuyên khoa. Cha mẹ không nên quá lo lắng nhưng cần đưa trẻ đến bệnh viện để bác sĩ huyết học hoặc nhi khoa đánh giá chuẩn xác, tìm đúng nguyên nhân và đưa ra hướng chăm sóc thích hợp cho sự phát triển của trẻ.