Hội chứng Mirizzi là gì? Cách nhận biết và điều trị

Hội chứng Mirizzi là gì?

Hội chứng Mirizzi được mô tả lần đầu tiên vào năm 1948 bởi bác sĩ phẫu thuật Pablo Luis Mirizzi. Đây là một biến thể bệnh lý phát sinh từ sỏi túi mật mạn tính, chiếm tỷ lệ khoảng 0,1% đến 2,7% trong tổng số các ca phẫu thuật cắt túi mật vì sỏi. Bệnh xảy ra khi một viên sỏi nằm cố định ở phễu túi mật hoặc ống túi mật gây đè ép liên tục lên ống gan chung. Quá trình viêm mạn tính kéo dài tại chỗ có thể gây trợt loét, xơ dính hoặc thậm chí hình thành lỗ rò thông thương giữa túi mật và đường mật chính. Điều này biến một ca phẫu thuật cắt túi mật thông thường thành một thách thức ngoại khoa phức tạp, đòi hỏi bác sĩ phải đánh giá cẩn trọng cấu trúc giải phẫu để tránh gây rách hoặc đứt ống mật chủ.

Cơ chế bệnh sinh và nguy cơ biến dạng giải phẫu đường mật

Hội chứng Mirizzi là tình trạng một hoặc nhiều viên sỏi mật kích thước lớn bị kẹt tại vị trí cổ túi mật hoặc ống túi mật (túi Hartmann). Khối sỏi này gây viêm mạn tính xung quanh và chèn ép cơ học từ bên ngoài vào ống gan chung hoặc ống mật chủ. Hậu quả là dòng chảy của dịch mật từ gan xuống tá tràng bị cản trở một phần hoặc toàn bộ.

Nếu diễn tiến kéo dài mà không được can thiệp, phản ứng viêm xơ hóa mạn tính có thể làm hoại tử thành ống mật, hình thành đường rò giữa túi mật và ống gan chung. Tình trạng này khiến cấu trúc giải phẫu tam giác gan mật bị biến dạng nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ tổn thương đường mật chính trong quá trình phẫu thuật cắt túi mật.

Cách nhận biết hội chứng Mirizzi qua dấu hiệu lâm sàng

Biểu hiện lâm sàng của hội chứng Mirizzi rất giống với viêm túi mật cấp hoặc sỏi ống mật chủ thông thường. Người bệnh thường xuất hiện cơn đau quặn mật tại vùng hạ sườn phải hoặc thượng vị, đau có thể lan ra sau lưng hoặc lên vai phải, thường tăng lên sau các bữa ăn nhiều dầu mỡ.

Kèm theo cơn đau là tình trạng vàng da và vàng mắt tiến triển do tắc nghẽn dòng chảy dịch mật. Khi có bội nhiễm vi khuẩn trong đường mật, bệnh nhân sẽ sốt cao rét run, tạo thành tam chứng Charcot kinh điển (đau hạ sườn phải, sốt, vàng da). Ngoài ra, nước tiểu có thể sẫm màu như nước trà đặc và phân bạc màu do sắc tố mật không xuống được đường tiêu hóa.

Phương pháp chẩn đoán hình ảnh xác định hội chứng Mirizzi

Việc chẩn đoán hội chứng Mirizzi trước mổ đóng vai trò then chốt nhưng thường gặp nhiều thách thức. Siêu âm ổ bụng là phương tiện đầu tay, có thể thấy sỏi kẹt ở cổ túi mật kèm giãn đường mật trong gan và ống gan chung phía trên vị trí tắc, trong khi đoạn dưới ống mật chủ có kích thước bình thường.

Để đánh giá chi tiết hơn, bác sĩ thường chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT scan) hoặc chụp cộng hưởng từ mật tụy (MRCP). Chụp MRCP được xem là tiêu chuẩn vàng không xâm lấn, cung cấp hình ảnh rõ nét về cây đường mật, vị trí chèn ép và phát hiện sớm các đường rò mật. Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) cũng có thể được thực hiện để vừa chẩn đoán xác định, vừa đặt ống thông giải áp đường mật tạm thời khi có nhiễm trùng nặng.

Nguyên tắc và phương pháp phẫu thuật điều trị hội chứng Mirizzi

Điều trị hội chứng Mirizzi chủ yếu dựa vào can thiệp ngoại khoa nhằm giải phóng tắc nghẽn, loại bỏ sỏi và xử lý thương tổn đường mật. Lựa chọn kỹ thuật mổ phụ thuộc vào mức độ thương tổn theo phân loại y khoa, đặc biệt là sự hiện diện của đường rò túi mật – ống mật.

Ở thể chèn ép đơn thuần chưa có rò mật, bác sĩ có thể tiến hành cắt túi mật toàn phần hoặc bán phần, bảo tồn tối đa ống gan chung. Khi đã xuất hiện đường rò rộng làm khuyết hổng thành ống mật chủ, phẫu thuật sẽ phức tạp hơn rất nhiều, có thể cần tạo hình đường mật, đặt ống dẫn lưu Kehr hoặc thực hiện phẫu thuật nối mật – ruột (nối ống gan chung với quai ruột non). Do nguy cơ tai biến tổn thương đường mật cao, phẫu thuật mở thường được ưu tiên hoặc chuyển đổi linh hoạt khi mổ nội soi gặp khó khăn do viêm dính.

Lưu ý an toàn

Hội chứng Mirizzi là bệnh lý ngoại khoa phức tạp đòi hỏi chẩn đoán và điều trị tại các bệnh viện có chuyên khoa phẫu thuật tiêu hóa gan mật tụy. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc tán sỏi, bài sỏi truyền miệng hay trì hoãn can thiệp khi đã có dấu hiệu tắc mật hoặc sốt cao. Mọi can thiệp cần có sự thăm khám và chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Hội chứng Mirizzi là một biến chứng sỏi mật tương đối hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nguy cơ viêm nhiễm đường mật và tổn thương ống mật chủ nghiêm trọng. Nhận diện sớm các dấu hiệu tắc mật và chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa giúp người bệnh được chẩn đoán chính xác và can thiệp ngoại khoa kịp thời, giảm thiểu tối đa rủi ro phẫu thuật.