Đi ngoài phân đen có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám

Đi ngoài phân đen có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám?

Đi ngoài phân đen là tình trạng phân có màu sẫm bất thường, chuyển từ nâu sẫm sang đen tuyền hoặc đen như nhựa đường dính than. Trong y khoa, phân đen bệnh lý thường được gọi là melena, xảy ra khi có máu chảy từ đường tiêu hóa trên như thực quản, dạ dày hoặc tá tràng. Khi hồng cầu đi qua ống tiêu hóa, dịch axit dạ dày và các enzym tiêu hóa sẽ phân hủy hemoglobin thành hematin, tạo nên màu đen đặc trưng kèm theo mùi tanh nồng rất khó chịu. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp thay đổi màu sắc phân đều bắt nguồn từ tổn thương nội tạng. Một số thành phần trong khẩu phần ăn hàng ngày hoặc việc sử dụng các loại thuốc điều trị cũng có thể làm thay đổi sắc tố phân mà không gây hại cho sức khỏe. Để xác định chính xác nguyên nhân, bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa cần kết hợp thăm khám lâm sàng cùng các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết.

Phân biệt phân đen do thực phẩm thuốc và phân đen bệnh lý

Màu sắc của phân có thể thay đổi rõ rệt phụ thuộc vào những gì cơ thể dung nạp qua đường ăn uống. Những trường hợp lành tính thường xuất phát từ việc dùng thuốc bổ sung sắt, thuốc chứa bismuth subsalicylate để điều trị dạ dày, than hoạt tính, hoặc ăn các món như tiết canh, dồi huyết, việt quất, cam thảo đen. Phân đổi màu do các yếu tố này thường có dạng khuôn bình thường, không kèm theo mùi hôi tanh khẳm bất thường và sẽ tự hết sau khi ngừng tiêu thụ chất gây đổi màu từ một đến ba ngày.

Ngược lại, phân đen do bệnh lý xuất huyết tiêu hóa thường có bề mặt nhầy bóng dính như bã cà phê hoặc nhựa đường, kết cấu phân nát hoặc lỏng sệt và bốc mùi tanh nồng đặc trưng rất khó nhầm lẫn. Tình trạng này phản ánh quá trình chảy máu đang hoặc vừa mới xảy ra trong lòng ống tiêu hóa. Nếu nghi ngờ phân đổi màu không phải do chế độ ăn, người bệnh không nên chủ quan theo dõi tại nhà mà cần tìm đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Các bệnh lý đường tiêu hóa trên thường gây hiện tượng phân đen

Hiện tượng phân đen bệnh lý xuất hiện chủ yếu do tổn thương niêm mạc ở các cơ quan thuộc đường tiêu hóa trên. Nguyên nhân phổ biến hàng đầu là viêm loét dạ dày tá tràng mạn tính hoặc cấp tính, làm bào mòn các mạch máu nhỏ gây rỉ máu liên tục vào lòng ruột. Tiếp theo là tình trạng vỡ giãn tĩnh mạch thực quản hoặc tĩnh mạch phình vị dạ dày, một biến chứng nghiêm trọng thường gặp ở người mắc bệnh xơ gan, có thể dẫn đến mất máu ồ ạt đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không can thiệp cầm máu kịp thời.

Bên cạnh đó, việc lạm dụng các loại thuốc giảm đau kháng viêm không steroid, thuốc chống đông máu hoặc aspirin cũng làm tổn thương hàng rào bảo vệ niêm mạc dạ dày dẫn đến chảy máu. Các bệnh lý ít gặp hơn nhưng nguy hiểm bao gồm hội chứng Mallory Weiss do nôn mửa dữ dội làm rách thực quản, rò động mạch chủ ruột, polyp đường tiêu hóa hoặc các khối u ác tính tại dạ dày tá tràng.

Triệu chứng nguy hiểm đi kèm cần gọi cấp cứu ngay

Đi ngoài phân đen sẽ trở thành một cấp cứu y khoa đe dọa tính mạng nếu đi kèm với các dấu hiệu suy giảm thể tích tuần hoàn do mất máu cấp tính. Người bệnh hoặc người nhà cần gọi cấp cứu hoặc đến ngay phòng cấp cứu gần nhất khi nhận thấy các triệu chứng như hoa mắt, chóng mặt, choáng váng khi thay đổi tư thế, da dẻ xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt và vã mồ hôi lạnh toàn thân.

Ngoài ra, cảm giác mệt lả bất thường, ngất xỉu, khó thở, tức ngực, mạch đập nhanh nhưng yếu hoặc huyết áp tụt sâu cũng là tín hiệu cảnh báo lượng máu mất đã ở mức báo động. Nếu tình trạng phân đen xảy ra đồng thời với triệu chứng nôn ra máu tươi hoặc nôn ra dịch bã cà phê kèm đau bụng dữ dội, người bệnh tuyệt đối không tự ý uống bất kỳ loại thuốc cầm máu hay truyền dịch tại nhà vì mọi sự chậm trễ đều có thể dẫn đến sốc mất máu.

Phương pháp chẩn đoán nguyên nhân đi ngoài phân đen tại bệnh viện

Khi tiếp nhận bệnh nhân có biểu hiện đi ngoài phân đen, bác sĩ sẽ tiến hành đánh giá tình trạng huyết động nhằm ổn định dấu hiệu sinh tồn trước tiên nếu có dấu hiệu sốc mất máu. Bác sĩ sẽ khai thác chi tiết tiền sử bệnh lý gan mật, tiền sử dùng thuốc kháng viêm và thói quen ăn uống gần đây của người bệnh. Bước thăm khám lâm sàng có thể bao gồm việc thăm khám trực tràng bằng tay để kiểm tra trực tiếp màu sắc phân và tìm kiếm dấu vết máu ẩn.

Các xét nghiệm cận lâm sàng then chốt bao gồm xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu ngoại vi để đánh giá mức độ thiếu máu qua nồng độ hemoglobin và hematocrit, xét nghiệm đông máu và xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân. Nội soi thực quản dạ dày tá tràng là tiêu chuẩn vàng giúp bác sĩ quan sát trực tiếp toàn bộ bề mặt niêm mạc, xác định chính xác vị trí đang chảy máu và thực hiện các thủ thuật can thiệp cầm máu nội soi như kẹp clip, tiêm xơ hoặc đốt điện.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không được tự ý mua thuốc cầm máu, thuốc kháng sinh hoặc các bài thuốc dân gian truyền miệng để tự điều trị khi thấy đi ngoài phân đen. Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục tham khảo, hoàn toàn không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị của bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa. Nếu đang sử dụng thuốc chống đông, thuốc giảm đau kháng viêm hoặc viên sắt bổ sung, hãy thông báo cụ thể với nhân viên y tế để được hướng dẫn điều chỉnh đơn thuốc an toàn, tránh tự ý ngưng thuốc đột ngột.

Tóm tắt

Đi ngoài phân đen là triệu chứng không nên xem nhẹ vì đây có thể là hồi chuông cảnh báo xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng. Nhận biết tính chất phân, chú ý các dấu hiệu kiệt sức toàn thân và chủ động đến bệnh viện thăm khám nội soi sớm là giải pháp an toàn nhất giúp bảo vệ tính mạng và điều trị dứt điểm căn nguyên bệnh lý.