Hội chứng khô mắt mùa đông và những biện pháp phòng ngừa

Khô mắt mùa đông là gì?

Hội chứng khô mắt là tình trạng rối loạn của màng phim nước mắt do thiếu hụt lượng nước mắt hoặc nước mắt bốc hơi quá nhanh, dẫn đến tổn thương bề mặt nhãn cầu và gây khó chịu cho mắt. Màng phim nước mắt bao gồm ba lớp cấu trúc tinh vi: lớp mỡ bên ngoài ngăn bốc hơi, lớp nước ở giữa cung cấp oxy cùng dưỡng chất, và lớp nhầy trong cùng giúp nước mắt bám dính đều trên bề mặt biểu mô giác mạc.

Vào mùa đông, các yếu tố khí hậu bất lợi như nhiệt độ môi trường hạ thấp, không khí khô hanh và thói quen sinh hoạt trong không gian sưởi ấm kín khiến lớp màng phim nước mắt bị phá vỡ nhanh chóng. Khô mắt trong mùa đông tuy không đe dọa ngay lập tức đến thị lực nhưng gây ra nhiều phiền toái kéo dài, làm giảm khả năng tập trung khi làm việc với thiết bị điện tử và làm tăng nguy cơ tổn thương bề mặt nhãn cầu nếu kéo dài.

Nguyên nhân khiến mắt dễ bị khô rát trong mùa lạnh

Vào mùa đông, độ ẩm không khí ngoài trời thường giảm xuống mức rất thấp kết hợp cùng những cơn gió lạnh hanh hao. Khi tiếp xúc trực tiếp với môi trường này, tốc độ bốc hơi của màng phim nước mắt trên bề mặt nhãn cầu tăng lên đáng kể. Ngoài ra, thói quen sinh hoạt trong không gian kín bật máy sưởi hoặc điều hòa chiều ấm liên tục cũng làm không khí trong phòng mất đi độ ẩm tự nhiên, khiến bề mặt giác mạc và kết mạc nhanh chóng bị khô ráp, mất đi lớp bôi trơn cần thiết.

Bên cạnh yếu tố nhiệt độ và độ ẩm, mùa lạnh còn khiến mọi người có xu hướng ít vận động ngoài trời và tăng thời gian sử dụng các thiết bị điện tử như máy tính, điện thoại. Khi tập trung nhìn màn hình, tần số chớp mắt tự nhiên của con người giảm đi từ một nửa đến hai phần ba, làm gián đoạn quá trình phân bổ đều dịch nước mắt lên toàn bộ bề mặt mắt. Sự kết hợp giữa thời tiết khô hanh và thói quen nhìn gần kéo dài là căn nguyên chủ yếu gây nên hội chứng khô mắt mùa lạnh.

Dấu hiệu nhận biết bề mặt nhãn cầu bị thiếu ẩm

Người bị khô mắt trong mùa đông thường cảm nhận rõ rệt cảm giác cộm xốn, xót mắt hoặc khó chịu như có hạt bụi, dị vật nằm bên dưới mí mắt. Bề mặt mắt có thể xuất hiện tình trạng đỏ nhẹ, nóng rát, đặc biệt tăng lên vào cuối ngày làm việc hoặc sau khi đi ngoài trời lạnh về. Một số người còn gặp hiện tượng nhìn mờ từng lúc, hình ảnh chập chờn nhưng sẽ nét trở lại sau khi chớp mắt vài lần.

Một phản xạ nghịch lý rất hay gặp ở người bị khô mắt mùa đông là tình trạng chảy nước mắt sống liên tục khi gặp gió lạnh. Hiện tượng này xảy ra do tuyến lệ bị kích thích quá mức khi bề mặt nhãn cầu quá khô, phản xạ tiết ra lượng lớn nước mắt lỏng nhưng lượng nước này thiếu thành phần nhầy và dầu nên nhanh chóng trôi đi mà không bám dính để giữ ẩm cho giác mạc. Tình trạng này khiến người bệnh lầm tưởng mắt bị thừa nước nhưng thực chất bề mặt nhãn cầu đang thiếu ẩm nghiêm trọng.

Biện pháp kiểm soát độ ẩm và môi trường xung quanh mắt

Để hạn chế sự bốc hơi nước mắt trong mùa hanh khô, việc cải thiện môi trường sống và làm việc đóng vai trò rất quan trọng. Bạn nên đặt máy tạo độ ẩm phun sương trong phòng ngủ hoặc phòng làm việc, đặc biệt là những phòng thường xuyên mở máy sưởi. Giữ độ ẩm không khí trong nhà ở mức cân bằng khoảng 40 đến 60 phần trăm sẽ giúp bề mặt nhãn cầu duy trì được độ ẩm sinh lý tự nhiên, hạn chế tình trạng kích ứng và khô rát.

Khi phải di chuyển ngoài trời gió rét, bạn nên đeo kính râm hoặc kính bảo hộ chắn gió để ngăn luồng không khí lạnh khô và bụi bẩn thốc trực tiếp vào mắt. Tại nơi làm việc hoặc trong xe ô tô, cần điều chỉnh hướng gió của các thiết bị sưởi, máy sấy tóc hoặc quạt thông gió tránh thổi thẳng vào khuôn mặt. Thói quen uống đủ nước ấm mỗi ngày từ 1,5 đến 2 lít cũng góp phần giữ ẩm cho toàn bộ cơ thể và hỗ trợ duy trì thể tích màng phim nước mắt ổn định.

Thói quen chăm sóc và thư giãn mắt hằng ngày

Với những người thường xuyên làm việc với máy tính hoặc đọc sách trong mùa đông, việc thiết lập thói quen thư giãn thị giác là điều cần thiết. Bạn nên áp dụng quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, hãy phóng tầm mắt nhìn xa khoảng 6 mét trong vòng ít nhất 20 giây và chủ động chớp mắt chậm, khép chặt hai mí để nước mắt được trải đều khắp bề mặt giác mạc.

Vào cuối ngày, bạn có thể thực hiện chườm ấm vùng mắt bằng khăn sạch nhúng nước ấm trong khoảng 5 đến 10 phút. Nhiệt độ ấm vừa phải giúp làm tan các chất tiết đông đặc tại các tuyến bã nhờn meibomius ở bờ mi, từ đó phục hồi lớp mỡ bảo vệ của màng phim nước mắt. Có thể kết hợp sử dụng các dung dịch nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để bôi trơn bề mặt nhãn cầu, tuy nhiên việc lựa chọn loại dung dịch phù hợp nên có sự tư vấn của dược sĩ hoặc bác sĩ chuyên khoa mắt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt, vì việc dùng sai thuốc có thể gây tăng nhãn áp hoặc loét giác mạc nghiêm trọng.

Tóm tắt

Khô mắt mùa đông là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa bằng thói quen sinh hoạt khoa học. Việc chủ động bổ sung độ ẩm không khí, bảo vệ mắt trước gió lạnh và cho mắt nghỉ ngơi hợp lý sẽ giúp duy trì đôi mắt sáng khỏe suốt mùa lạnh. Nếu cảm giác khó chịu kéo dài, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.