Hở van hai lá: Nguyên nhân, triệu chứng và các cách điều trị

Tổng quan về hở van hai lá

Trái tim con người gồm bốn buồng: hai tâm nhĩ tiếp nhận máu và hai tâm thất thực hiện nhiệm vụ tống máu. Nằm giữa tâm nhĩ trái và tâm thất trái là van hai lá, được tạo thành từ hai lá van gồm lá trước và lá sau, kết hợp đồng bộ cùng vòng van, hệ thống dây chằng và các cột cơ gắn vào thành tâm thất. Trong chu chuyển tim bình thường, van hai lá mở ra ở thì tâm trương để máu từ nhĩ trái xuống thất trái và đóng kín ở thì tâm thu, ngăn dòng máu phụt ngược trở lại khi thất trái co bóp tống máu vào đại tuần hoàn.

Hở van hai lá là hiện tượng bệnh lý xảy ra khi các lá van không thể khép sát hoàn toàn lúc tâm thất co bóp. Sự hở này khiến một phần thể tích máu bị đẩy ngược trở về nhĩ trái, làm tăng áp lực và thể tích trong buồng tim này. Theo thời gian, tâm nhĩ trái buộc phải giãn nở để chứa thêm lượng máu trào ngược, đồng thời tâm thất trái cũng giãn rộng và tăng hoạt động co bóp để bù đắp lượng máu bị thiếu hụt đi nuôi cơ thể.

Trong thực hành lâm sàng tim mạch, tình trạng hở van được phân thành bốn mức độ dựa trên đánh giá siêu âm Doppler: độ một trên bốn là hở nhẹ, độ hai trên bốn là hở trung bình, độ ba trên bốn là hở nặng và độ bốn trên bốn là hở rất nặng. Khi mức độ hở tiến triển nặng, gánh nặng thể tích kéo dài sẽ làm biến đổi cấu trúc cơ tim, dẫn đến nguy cơ xung huyết tuần hoàn phổi và suy giảm phân suất tống máu.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Căn nguyên dẫn đến hở van hai lá rất đa dạng và thường được phân chia thành hai nhóm chính là nguyên phát do tổn thương trực tiếp tại bộ máy van tim và thứ phát do biến đổi cấu trúc buồng tâm thất hoặc tâm nhĩ.

Trong nhóm nguyên phát, sa van hai lá là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất, khi các lá van bị thoái hóa nhầy trở nên suy yếu, phồng ngược vào buồng nhĩ trái trong kỳ tâm thu và không thể khép kín. Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn cũng là căn nguyên nguy hiểm, xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập vào dòng máu bám vào van tim gây sùi rách lá van hoặc đứt đột ngột các dây chằng nâng đỡ. Bên cạnh đó, di chứng tổn thương van tim sau đợt sốt thấp khớp do nhiễm liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể ở các nước đang phát triển, làm van bị viêm mạn tính, dày dính mép van và co rút các cấu trúc nâng đỡ. Dị tật bẩm sinh bộ máy van như nứt lá van hoặc bất thường vòng van cũng có thể gây hở van ngay từ thời thơ ấu.

Ở nhóm thứ phát, tổn thương van xuất hiện khi bản thân các lá van vẫn còn nguyên vẹn nhưng vị trí hình học của bộ máy van bị thay đổi do bệnh lý cơ tim. Bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ và biến chứng sau nhồi máu cơ tim có thể làm đứt hoặc rối loạn chức năng cột cơ nhú, đồng thời gây tái cấu trúc làm buồng tâm thất trái giãn to, kéo căng các lá van khiến chúng không thể chạm mép vào nhau. Tình trạng bệnh cơ tim giãn nở vô căn hoặc bệnh cơ tim phì đại cũng tạo ra cơ chế tương tự. Ngoài ra, rối loạn nhịp tim mạn tính, đặc biệt là rung nhĩ kéo dài, làm giãn buồng nhĩ trái và kéo giãn vòng van hai lá, dẫn đến tình trạng hở van chức năng do nhĩ. Tăng áp động mạch phổi kéo dài cũng có thể góp phần làm suy giảm chức năng tim toàn bộ.

Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh bao gồm tuổi tác cao do quá trình thoái hóa xơ vữa và vôi hóa tự nhiên của mô van, tiền sử tăng huyết áp lâu năm không được kiểm soát tốt, việc sử dụng kéo dài một số loại thuốc như nhóm thuốc chứa ergotamine điều trị đau nửa đầu, hoặc tiền sử tiếp xúc với tia xạ trị liệu ung thư liều cao tại vùng lồng ngực.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Biểu hiện lâm sàng của hở van hai lá phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ trào ngược của dòng máu, tốc độ tiến triển của bệnh cũng như khả năng dung nạp của cơ tim. Trong giai đoạn nhẹ hoặc tiến triển mạn tính chậm, người bệnh thường hoàn toàn không có triệu chứng khó chịu nào, sinh hoạt thể lực vẫn diễn ra bình thường nhờ các cơ chế thích nghi tự nhiên của tim. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi bác sĩ nghe tim thấy tiếng thổi tâm thu trong các đợt khám sức khỏe tổng quát hoặc khi làm siêu âm tim vì lý do khác.

Khi mức độ hở chuyển sang trung bình và nặng, các dấu hiệu lâm sàng bắt đầu xuất hiện do giảm cung lượng máu nuôi cơ thể và ứ trệ tuần hoàn tại phổi:

Thứ nhất là tình trạng mệt mỏi và kiệt sức nhanh khi gắng sức, do thể tích máu hữu hiệu tống ra động mạch chủ bị giảm sút khiến các khối cơ bắp không được cung cấp đủ oxy cho hoạt động bình thường.

Thứ hai là cảm giác khó thở, hụt hơi xuất hiện từ mức độ nhẹ khi leo cầu thang hoặc mang vác vật nặng, sau đó tiến triển thành khó thở ngay cả khi làm việc nhẹ. Người bệnh có thể gặp hiện tượng khó thở khi nằm đầu thấp buộc phải kê nhiều gối, hoặc đột ngột thức giấc giữa đêm vì cảm giác ngạt thở kèm theo cơn ho khan, đôi khi ho khạc đờm bọt trắng hoặc lẫn vệt máu do ứ huyết mao mạch phổi.

Thứ ba là triệu chứng hồi hộp, đánh trống ngực và cảm nhận rõ nhịp tim đập nhanh, dồn dập hoặc bỏ nhịp. Dấu hiệu này phản ánh sự xuất hiện của các rối loạn nhịp tim, đặc biệt là ngoại tâm thu thất hoặc rung nhĩ khi buồng nhĩ trái bị kéo giãn nở quá mức.

Thứ tư là cảm giác đau nhói ngực hoặc tức ngực không điển hình, triệu chứng này thường gặp ở những người mắc hội chứng sa van hai lá.

Khi bệnh tiến triển sang giai đoạn suy tim toàn bộ, ứ trệ tuần hoàn ngoại vi sẽ gây ra hiện tượng phù hai chi dưới, đặc biệt rõ ở mắt cá chân và mu bàn chân vào cuối ngày, kèm theo cảm giác đầy tức vùng hạ sườn phải do gan ứ máu. Trong tình huống cấp tính như đứt dây chằng van tim hoặc thủng lá van, các triệu chứng suy hô hấp dữ dội và phù phổi cấp sẽ bùng phát đột ngột, đòi hỏi cấp cứu khẩn trương.

Chẩn đoán

Quá trình chẩn đoán hở van hai lá đòi hỏi sự kết hợp toàn diện giữa thăm khám lâm sàng tỉ mỉ của bác sĩ chuyên khoa tim mạch và các kỹ thuật cận lâm sàng hiện đại nhằm xác định chính xác cơ chế, mức độ tổn thương cũng như ảnh hưởng của bệnh lên cấu trúc tim.

Khám lâm sàng là bước tiếp cận ban đầu có giá trị định hướng cao. Bằng ống nghe y tế, bác sĩ có thể phát hiện tiếng thổi toàn tâm thu đặc trưng ở mỏm tim lan ra hố nách, đôi khi kèm theo tiếng tim thứ ba phản ánh tình trạng đổ đầy thất quá nhanh trong giai đoạn quá tải thể tích. Việc kiểm tra các dấu hiệu ứ trệ tuần hoàn như ran ẩm ở đáy phổi, tĩnh mạch cổ nổi hay phù ngoại biên giúp bác sĩ nhận diện nguy cơ suy tim đi kèm.

Siêu âm tim qua thành ngực là công cụ đóng vai trò then chốt nhất trong chẩn đoán và theo dõi bệnh. Thông qua hình ảnh siêu âm hai chiều và Doppler màu, bác sĩ có thể quan sát rõ hình thái giải phẫu của từng lá van, dây chằng, đo đạc kích thước các buồng tim và đánh giá phân suất tống máu thất trái. Kỹ thuật Doppler cho phép định lượng mức độ hở dựa trên độ rộng dòng phụt, diện tích lỗ hở hiệu dụng và thể tích trào ngược. Trong những trường hợp hình ảnh qua thành ngực chưa đủ rõ nét hoặc cần lập kế hoạch can thiệp ngoại khoa tỉ mỉ, siêu âm tim qua thực quản sẽ được chỉ định để quan sát chi tiết từng phân thùy van.

Bên cạnh siêu âm, điện tâm đồ giúp phát hiện các biểu hiện dày thất trái, giãn nhĩ trái hoặc rối loạn nhịp như rung nhĩ và ngoại tâm thu. Chụp X-quang ngực thẳng cung cấp thông tin về bóng tim to và tình trạng ứ máu tại tuần hoàn phổi. Trong một số bối cảnh lâm sàng chuyên sâu, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp cộng hưởng từ tim để đánh giá chính xác thể tích buồng tim hoặc chụp mạch vành qua da trước phẫu thuật nhằm khảo sát hệ thống mạch máu nuôi tim.

Biến chứng nguy hiểm của bệnh hở van hai lá

Nếu tình trạng hở van hai lá tiến triển sang mức độ nặng mà không được kiểm soát kịp thời, người bệnh sẽ phải đối mặt với nhiều biến chứng tim mạch nghiêm trọng:

Suy tim sung huyết: Sự trào ngược máu liên tục khiến tâm thất trái và tâm nhĩ trái bị quá tải thể tích trong thời gian dài. Để thích nghi, cơ tim ban đầu sẽ phì đại và giãn lớn, nhưng lâu dần sẽ dẫn đến tình trạng suy giảm khả năng co bóp tống máu, gây suy tim trái rồi tiến triển thành suy tim toàn bộ.

Rung nhĩ và rối loạn nhịp tim: Áp lực thể tích ứ trệ khiến buồng tâm nhĩ trái bị giãn to và xơ hóa cấu trúc cơ tâm nhĩ, làm xáo trộn hệ thống dẫn truyền điện thế của tim và kích hoạt rối loạn nhịp rung nhĩ. Rung nhĩ không chỉ làm tim đập nhanh, hỗn loạn và giảm hiệu suất tống máu mà còn khiến dòng máu trong nhĩ trái bị ứ đọng.

Hình thành cục máu đông và đột quỵ não: Tình trạng ứ trệ dòng máu do rung nhĩ tạo điều kiện lý tưởng cho các huyết khối hình thành tại tiểu nhĩ trái. Khi cục máu đông bong ra trôi theo dòng tuần hoàn lên các động mạch não, chúng sẽ gây tắc mạch và dẫn đến cơn đột quỵ thiếu máu não cấp tính với nguy cơ tử vong hoặc di chứng tàn phế cao.

Tăng áp động mạch phổi: Khi áp lực tại tâm nhĩ trái tăng cao kéo dài, áp lực này sẽ truyền ngược về hệ mao mạch và tĩnh mạch phổi, gây co thắt và tái cấu trúc mạng lưới động mạch phổi. Tình trạng tăng áp động mạch phổi tiến triển nặng sẽ dẫn đến suy tâm thất phải.

Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn: Bề mặt lá van bị hỏng, tổn thương hoặc có dòng phụt xoáy tốc độ cao là vị trí rất dễ cho vi khuẩn trong máu bám dính và sinh sôi tạo thành các nốt sùi nhiễm trùng, làm phá hủy cấu trúc van nhanh chóng và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Hướng dẫn vận động thể lực và tập thể dục an toàn cho người hở van hai lá

Chế độ vận động thể lực ở người bệnh hở van hai lá cần được điều chỉnh linh hoạt và cá thể hóa theo từng mức độ tổn thương van, chức năng co bóp của tâm thất và khuyến cáo từ bác sĩ điều trị:

Đối với người bệnh hở van mức độ nhẹ và chức năng tim bảo tồn: Người bệnh hoàn toàn có thể duy trì các hoạt động thể chất ở mức độ vừa phải như đi bộ nhanh, đạp xe thư giãn trên địa hình bằng phẳng, bơi lội nhẹ nhàng hoặc tập yoga. Các bài tập này hỗ trợ tăng cường sức bền thành mạch và cải thiện lưu thông máu toàn thân mà không tạo áp lực quá tải lên cơ tim.

Đối với người bệnh hở van mức độ trung bình đến nặng hoặc đã có triệu chứng: Người bệnh cần hạn chế tối đa các hoạt động thể lực nặng nhọc, tránh các môn thể thao đối kháng đòi hỏi gắng sức tức thì như cử tạ nặng, chạy nước rút hoặc đá bóng. Những hoạt động này làm gia tăng huyết áp đột ngột và thúc đẩy lượng máu phụt ngược qua van tim nhiều hơn, làm tăng nguy cơ kích hoạt cơn suy tim cấp.

Đối với người bệnh đã xuất hiện biến chứng như rung nhĩ hoặc suy tim: Mọi chương trình tập luyện cần được thiết kế cẩn trọng dưới sự theo dõi trực tiếp của các chuyên gia phục hồi chức năng tim mạch. Người bệnh chỉ nên thực hiện các bài tập vận động nhẹ tại chỗ, luôn khởi động kỹ lưỡng, lắng nghe phản ứng của cơ thể và phải dừng tập ngay lập tức nếu xuất hiện dấu hiệu hụt hơi, tức ngực hoặc hoa mắt chóng mặt.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu điều trị hở van hai lá tập trung vào việc giảm bớt gánh nặng tuần hoàn cho tim, cải thiện các triệu chứng lâm sàng khó chịu, ngăn chặn quá trình suy giảm chức năng thất trái và hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra các biến cố nguy hiểm. Chiến lược can thiệp y khoa luôn được cá thể hóa dựa trên mức độ hở van, nguyên nhân cơ bản, tình trạng triệu chứng và sự biến đổi về kích thước buồng tim của từng người bệnh.

Điều trị nội khoa bằng thuốc giữ vai trò kiểm soát huyết động và làm thuyên giảm các triệu chứng ứ trệ, mặc dù không thể trực tiếp hàn gắn tổn thương cấu trúc lá van bị rách hay thoái hóa. Các nhóm thuốc thường được bác sĩ cân nhắc chỉ định bao gồm thuốc lợi tiểu nhằm hỗ trợ đào thải bớt lượng dịch dư thừa, giảm ứ huyết tại phổi và cải thiện tình trạng phù nề ngoại biên. Nhóm thuốc ức chế men chuyển hoặc thuốc chẹn thụ thể angiotensin giúp hạ áp lực mạch máu ngoại biên, từ đó giảm hậu tải để tâm thất trái tống máu ra động mạch chủ dễ dàng hơn, hạn chế lượng máu trào ngược về nhĩ trái. Thuốc chẹn thụ thể beta có thể được sử dụng để kiểm soát tần số tim và hỗ trợ cấu trúc cơ tim trong các bệnh cảnh suy tim hoặc bệnh mạch vành đi kèm. Khi người bệnh xuất hiện rối loạn nhịp rung nhĩ, bác sĩ sẽ chỉ định thêm thuốc chống đông máu nhằm ngăn ngừa nguy cơ hình thành cục máu đông gây tắc mạch não. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc, tăng giảm liều lượng hay ngưng dùng thuốc mà chưa có sự đồng ý của bác sĩ điều trị.

Khi bệnh tiến triển sang mức độ nặng kèm theo xuất hiện triệu chứng, hoặc ngay cả khi chưa có biểu hiện lâm sàng nhưng siêu âm tim ghi nhận chức năng tâm thu thất trái bắt đầu suy giảm hoặc buồng tim giãn quá ngưỡng an toàn, các biện pháp can thiệp ngoại khoa sẽ được đặt ra. Phẫu thuật sửa van hai lá luôn là giải pháp ưu tiên hàng đầu nếu cấu trúc van còn cho phép, bởi kỹ thuật này giúp bảo tồn nguyên vẹn hình học buồng tim tự nhiên và người bệnh không phải phụ thuộc suốt đời vào thuốc chống đông. Trường hợp van tổn thương quá nặng không thể phục hồi, phẫu thuật thay van hai lá bằng van cơ học hoặc van sinh học sẽ được tiến hành. Đối với những bệnh nhân cao tuổi có nhiều bệnh lý nền nặng nề hoặc nguy cơ phẫu thuật mở quá cao, kỹ thuật can thiệp sửa van hai lá qua đường ống thông bằng kẹp mép van là một giải pháp xâm lấn tối thiểu mang lại nhiều triển vọng an toàn.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Phòng ngừa hở van hai lá bao gồm các biện pháp ngăn chặn sự hình thành tổn thương van tim ban đầu cũng như hạn chế sự tiến triển xấu đi ở những người đã được chẩn đoán mắc bệnh.

Đối với nguyên nhân do thấp tim, biện pháp phòng bệnh tiên quyết là chẩn đoán và điều trị dứt điểm các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên, đặc biệt là viêm họng do liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A ở trẻ em và thanh thiếu niên. Việc tuân thủ đầy đủ phác đồ kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ giúp ngăn chặn phản ứng tự miễn dịch gây viêm và biến dạng van tim. Với những người từng có tiền sử sốt thấp khớp, việc tiêm phòng kháng sinh định kỳ theo hướng dẫn chuyên khoa là điều kiện bắt buộc để bảo vệ các lá van không bị tổn thương thêm.

Nhằm phòng ngừa biến chứng viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn, người bệnh cần duy trì thói quen vệ sinh răng miệng sạch sẽ hàng ngày, khám nha khoa định kỳ và điều trị sớm các ổ nhiễm trùng ở nướu hay khoang miệng. Khi cần thực hiện các thủ thuật nha khoa hoặc can thiệp xâm lấn, người bệnh cần thông báo rõ tiền sử bệnh van tim cho bác sĩ để được đánh giá nhu cầu dùng kháng sinh dự phòng nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.

Song song đó, kiểm soát tốt các bệnh lý tim mạch chuyển hóa nền tảng giữ vai trò then chốt trong việc phòng ngừa hở van hai lá thứ phát. Việc duy trì huyết áp ở ngưỡng ổn định giúp giảm bớt lực cản tống máu của thất trái, từ đó làm giảm áp lực căng thẳng tác động lên các lá van. Người bệnh cần xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh cho tim mạch, thực hiện chế độ ăn giảm muối để tránh tích tụ nước trong lòng mạch, kiêng hoàn toàn thuốc lá, hạn chế sử dụng bia rượu và các chất kích thích có thể kích hoạt loạn nhịp tim. Ngoài ra, việc duy trì thói quen vận động thể lực vừa sức và tái khám định kỳ theo lịch hẹn giúp phát hiện sớm mọi chuyển biến để có biện pháp can thiệp kịp thời.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh hở van hai lá cần chủ động lắng nghe cơ thể và nắm rõ các mốc thời gian cần thăm khám y khoa định kỳ cũng như các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm đòi hỏi sự can thiệp y tế khẩn cấp.

Khi chưa có triệu chứng rõ rệt nhưng đã được chẩn đoán hở van từ trước, người bệnh nên duy trì lịch tái khám định kỳ theo khuyến cáo của bác sĩ chuyên khoa tim mạch, thông thường từ sáu đến mười hai tháng một lần hoặc theo dõi sát hơn tùy mức độ hở. Ngoài ra, người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra sớm nếu nhận thấy khả năng gắng sức giảm sút rõ rệt so với trước đây, thường xuyên hụt hơi khi đi bộ quãng ngắn, cảm giác hồi hộp đánh trống ngực xuất hiện thường xuyên hơn hoặc hai bàn chân bắt đầu có dấu hiệu sưng phù vào cuối ngày.

Đặc biệt, người bệnh hoặc người nhà cần gọi cấp cứu hoặc đến ngay khoa cấp cứu của cơ sở y tế gần nhất khi xuất hiện một trong những biểu hiện đe dọa tính mạng sau đây:

Cơn khó thở dữ dội bùng phát đột ngột khiến người bệnh không thể nằm ngửa mà phải ngồi dậy để thở, kèm theo tiếng thở rít hoặc ho khạc đờm bọt màu hồng, đây là dấu hiệu đặc trưng của cơn phù phổi cấp.

Cảm giác đau thắt ngực dữ dội, đè nặng ở vùng sau xương ức lan lên cổ hoặc cánh tay trái, gợi ý tình trạng thiếu máu cơ tim cục bộ cấp tính.

Nhịp tim đập nhanh hỗn loạn liên tục đi kèm hoa mắt, choáng váng, vã mồ hôi lạnh hoặc ngất xỉu đột ngột.

Xuất hiện các dấu hiệu thần kinh khu trú cấp tính như méo miệng, yếu liệt tay chân một bên hoặc nói đớ, cảnh báo biến chứng đột quỵ tắc mạch não do huyết khối hình thành từ buồng tim.

Lưu ý an toàn

Tất cả các thông tin y khoa về bệnh hở van hai lá trong bài viết được cung cấp với mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng và tham khảo kiến thức tổng quan, hoàn toàn không thay thế cho quy trình chẩn đoán lâm sàng cũng như chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Mỗi người bệnh sở hữu đặc điểm giải phẫu tim, mức độ thương tổn van, tình trạng huyết động và các bệnh lý đồng mắc hoàn toàn khác nhau, do đó kế hoạch theo dõi và can thiệp bắt buộc phải được cá thể hóa trên từng trường hợp cụ thể.

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý tìm mua các loại thuốc điều hòa huyết áp, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc chống đông máu dựa trên kinh nghiệm truyền miệng hoặc đơn thuốc của người khác. Việc tự ý sử dụng hoặc ngưng thuốc đột ngột, đặc biệt là nhóm thuốc chống đông và thuốc chẹn beta, có thể dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng như rối loạn nhịp tim bùng phát hoặc tai biến tắc mạch não. Người bệnh cũng không nên tin vào các sản phẩm thực phẩm chức năng hoặc bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng khoa học với lời quảng cáo chữa lành van tim mà bỏ lỡ thời điểm phẫu thuật sửa chữa van quý giá.

Kết luận

Hở van hai lá là một tổn thương van tim có thể diễn tiến âm thầm trong nhiều năm trước khi bộc lộ các triệu chứng suy tim rõ rệt. Việc hiểu rõ cơ chế bệnh sinh, nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo và tuân thủ chặt chẽ kế hoạch theo dõi định kỳ là chìa khóa then chốt giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và bảo vệ toàn vẹn chức năng buồng tim.

Mặc dù thuốc nội khoa không làm biến mất lỗ hở nhưng sự phối hợp đúng đắn giữa điều trị dùng thuốc, lối sống lành mạnh và chỉ định can thiệp ngoại khoa đúng thời điểm sẽ giúp người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống tốt và phòng tránh tối đa các biến chứng nặng nề. Khi nghi ngờ có bất thường về tim mạch, người bệnh hãy chủ động tìm đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và nhận hướng dẫn y khoa chuẩn xác.