Ho gà vào ban đêm và một số điều cần biết

Ho gà vào ban đêm là gì?

Bệnh ho gà là một bệnh nhiễm khuẩn cấp tính đường hô hấp do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra, có khả năng lây lan nhanh qua các giọt bắn khi ho hoặc hắt hơi. Đặc trưng điển hình của bệnh là những cơn ho co thắt từng cơn liên tiếp, kết thúc bằng tiếng rít hít vào âm lượng cao và khạc đờm đặc quánh.

Mặc dù các triệu chứng có thể xuất hiện rải rác vào ban ngày, nhưng các đợt ho kịch phát thường có xu hướng tăng vọt về cả tần suất lẫn cường độ khi đêm về. Hiện tượng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình hồi phục thể lực của người bệnh, đặc biệt là nhóm đối tượng có nguy cơ cao như trẻ sơ sinh chưa tiêm chủng đầy đủ, người cao tuổi và những người mắc bệnh mạn tính về hô hấp. Nhận thức đúng về bệnh giúp cộng đồng chủ động phòng bệnh và điều trị đúng nguyên tắc y khoa.

Tại sao cơn ho gà thường bùng phát dữ dội vào ban đêm

Bệnh ho gà do vi khuẩn Bordetella pertussis tấn công và giải phóng độc tố làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp. Ban đêm, nhiệt độ phòng hạ thấp cùng không khí khô lạnh gây kích thích các thụ thể nhạy cảm ở phế quản, khởi phát phản xạ co thắt mạnh mẽ. Ngoài ra, tư thế nằm ngủ khiến chất nhầy và dịch tiết đường hô hấp ứ đọng lại ở vùng hầu họng, không thể đào thải tự nhiên như khi vận động ban ngày, dẫn tới các cơn ho rũ rượi bộc phát từng hồi.

Hệ thần kinh phó giao cảm chiếm ưu thế lúc ngủ cũng làm tăng tiết dịch và co nhỏ khẩu kính đường thở sinh lý. Sự kết hợp giữa độc tố vi khuẩn làm tê liệt biểu mô lông chuyển và tình trạng ứ đọng dịch nhầy khiến người bệnh liên tục thức giấc giữa đêm trong trạng thái thiếu oxy, nghẹt thở và kiệt sức kéo dài.

Đặc điểm nhận diện cơn ho gà kịch phát lúc nửa đêm

Cơn ho gà bộc phát về đêm thường mang tính chất kịch phát với chuỗi tiếng ho nhanh, dồn dập, liên tiếp không thể kìm nén được. Khi cơn ho tạm dừng, người bệnh phải rướn người hít vào thật sâu tạo nên âm thanh rít the thé đặc trưng giống tiếng gà gáy. Sau chuỗi ho rũ rượi, bệnh nhân thường nôn ra chất nhầy nhớt dính trong suốt, kèm theo cảm giác tức ngực dữ dội và vã mồ hôi.

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, phản xạ ho rít có thể không rõ ràng nhưng ban đêm trẻ rất dễ xuất hiện cơn ngừng thở ngắn, da mặt tím tái xung quanh môi hoặc đỏ bừng do thiếu hụt dưỡng khí. Tình trạng này khiến giấc ngủ bị gián đoạn hoàn toàn, trẻ quấy khóc liên tục, bú kém, sụt cân và có nguy cơ cao diễn tiến sang suy hô hấp cấp nếu không được phát hiện kịp thời.

Chăm sóc không gian ngủ giúp giảm kích ứng đường thở

Để làm dịu bớt mức độ kích ứng đường thở trong phòng ngủ, gia đình nên sử dụng máy tạo ẩm phun sương nhẹ hoặc đặt chậu nước sạch nhằm duy trì độ ẩm không khí ổn định từ 50 đến 60 phần trăm. Tránh để nhiệt độ phòng quá lạnh hoặc gió quạt, luồng gió máy điều hòa thổi trực tiếp vào vùng đầu và ngực của người bệnh. Vệ sinh ga gối thường xuyên để loại bỏ bụi bẩn, lông thú nuôi và nấm mốc gây kích ứng niêm mạc.

Về tư thế nằm, nên kê cao đầu và thân trên khoảng 15 đến 30 độ bằng gối chuyên dụng nhằm hạn chế dịch đờm chảy ngược chèn ép đường thở. Uống từng ngụm nước ấm nhỏ trước khi đi ngủ giúp làm loãng dịch nhầy và xoa dịu niêm mạc họng bị tổn thương. Tuyệt đối không để khói thuốc lá, nhang muỗi hay mùi hóa chất tẩy rửa nồng gắt tồn lưu trong không gian nghỉ ngơi của người bệnh.

Xử trí đúng cách khi lên cơn ho và dấu hiệu cần cấp cứu

Khi người bệnh ho gà lên cơn dữ dội giữa đêm, người chăm sóc cần bình tĩnh nâng người bệnh ngồi dậy, hơi nghiêng người về phía trước để hỗ trợ lồng ngực giãn nở tối đa. Nếu người bệnh xuất hiện đờm nhớt hoặc nôn trớ, cần nghiêng đầu sang một bên và dùng khăn sạch lau sạch miệng mũi để phòng ngừa nguy cơ sặc dịch nôn vào đường thở dưới.

Cần lập tức đưa người bệnh đến bệnh viện cấp cứu nếu phát hiện các dấu hiệu nguy hiểm như thở gấp rút, co kéo cơ liên sườn, tím tái môi đầu chi, lơ mơ hoặc ngưng thở từng cơn. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý sử dụng các loại thuốc giảm ho ức chế thần kinh trung ương khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa hô hấp, bởi việc ức chế phản xạ ho có thể làm tắc ứ đờm đặc trong lòng phế quản gây xẹp phổi.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc ức chế ho hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng khi chưa qua thăm khám y tế. Mọi biểu hiện khó thở, thở rít hoặc tím tái cần được cấp cứu y tế ngay lập tức.

Tóm tắt

Ho gà vào ban đêm gây nhiều mệt mỏi và tiềm ẩn biến chứng suy hô hấp nguy hiểm, nhất là ở trẻ nhỏ. Nhận biết đúng đặc điểm cơn ho, tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa và tiêm chủng vắc xin đầy đủ là giải pháp then chốt để bảo vệ sức khỏe hô hấp cho cả gia đình.