Ho gà có tái phát không và khả năng duy trì miễn dịch bảo vệ

Ho gà có tái phát không là gì?

Bệnh ho gà lây lan mạnh qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn li ti khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc giao tiếp cự ly gần. Độc tố do vi khuẩn Bordetella pertussis tiết ra gây tổn thương lớp biểu mô có lông chuyển của đường thở, kích thích phản ứng viêm và tăng tiết dịch nhầy, hình thành các cơn ho kịch phát.

Cơ thể con người sau khi tiếp xúc với mầm bệnh hoặc sau tiêm chủng sẽ hình thành đáp ứng miễn dịch thích ứng gồm kháng thể đặc hiệu và tế bào miễn dịch ghi nhớ. Tuy nhiên, khả năng miễn dịch này không mang tính chất vĩnh viễn. Theo thời gian, lượng kháng thể lưu hành trong huyết thanh sẽ thoái triển dần. Quá trình suy giảm miễn dịch này tạo ra khoảng trống phòng vệ, khiến một người đã từng mắc bệnh hoặc từng tiêm đủ vắc xin trong quá khứ vẫn đứng trước nguy cơ tái nhiễm khi môi trường xung quanh có mầm bệnh lưu hành.

Cơ chế suy giảm miễn dịch tự nhiên sau khi mắc bệnh ho gà

Sau khi vượt qua một đợt nhiễm vi khuẩn Bordetella pertussis, cơ thể người bệnh sẽ hình thành một lượng lớn kháng thể kháng độc tố và kháng nguyên bề mặt của vi khuẩn. Nhờ đó, người bệnh có được sự bảo vệ mạnh mẽ trong giai đoạn đầu sau khi hồi phục, giúp cơ thể chống lại sự tái tấn công của mầm bệnh tương tự.

Tuy vậy, miễn dịch tự nhiên đối với ho gà không tồn tại bền vững suốt cả cuộc đời như một số bệnh truyền nhiễm khác. Các bằng chứng y khoa cho thấy kháng thể tự nhiên bắt đầu suy giảm đáng kể sau vài năm và thường chỉ duy trì khả năng bảo vệ trong khoảng từ 4 đến 20 năm tùy theo cơ địa mỗi người. Khi lượng kháng thể giảm xuống dưới ngưỡng an toàn, các tế bào ghi nhớ không kịp phản ứng để ngăn chặn vi khuẩn bám dính vào niêm mạc hô hấp, dẫn đến tình trạng tái phát hoặc tái nhiễm bệnh ho gà ở những lần tiếp xúc tiếp theo.

Khả năng bảo vệ của vắc xin ho gà theo thời gian

Tiêm chủng là giải pháp chủ động và an toàn nhất để phòng bệnh ho gà, thường được thực hiện trong những năm đầu đời bằng các loại vắc xin phối hợp. Vắc xin giúp cơ thể làm quen với kháng nguyên vi khuẩn đã được xử lý và kích thích sản sinh kháng thể phòng thủ mà không gây nên triệu chứng nguy hiểm của bệnh thật.

Mặc dù có hiệu quả phòng ngừa ban đầu rất tốt, đáp ứng miễn dịch thu được từ vắc xin ho gà cũng tuân theo quy luật suy giảm sinh học theo thời gian. Hiệu lực bảo vệ của các mũi tiêm cơ bản thời thơ ấu thường giảm dần sau khoảng 4 đến 10 năm. Do đó, những người đã hoàn thành đầy đủ lịch tiêm chủng khi còn nhỏ vẫn có thể mắc bệnh khi bước vào lứa tuổi thanh thiếu niên hoặc trưởng thành nếu không được tiêm mũi nhắc lại. Việc bổ sung các mũi tiêm củng cố là cần thiết để duy trì hàng rào phòng bệnh liên tục.

Đặc điểm nhận biết khi bị tái nhiễm ho gà ở thanh thiếu niên và người lớn

Khi xảy ra tái nhiễm ho gà ở người lớn hoặc trẻ lớn, bệnh cảnh lâm sàng thường không điển hình và diễn biến nhẹ hơn so với lần mắc đầu tiên ở trẻ sơ sinh. Do cơ thể vẫn còn lưu lại một phần tế bào miễn dịch ghi nhớ, vi khuẩn bị hạn chế khả năng nhân lên ồ ạt và gây phá hủy mô sâu.

Người bị tái nhiễm hiếm khi gặp các cơn ho rũ rượi đặc trưng đi kèm tiếng thở rít giống tiếng gà gáy hay các cơn tím tái ngạt thở. Thay vào đó, triệu chứng nổi bật nhất là những cơn ho khan dai dẳng kéo dài từ 2 đến 3 tuần trở lên, ho nhiều về đêm gây khó ngủ, đôi khi kèm theo cảm giác rát họng hoặc mệt mỏi toàn thân. Do triệu chứng không quá rầm rộ, nhiều người thường nhầm lẫn tình trạng tái nhiễm ho gà với viêm họng, viêm xoang chảy dịch sau hoặc viêm phế quản bán cấp, từ đó bỏ qua việc đi khám và vô tình trở thành nguồn lây mầm bệnh cho cộng đồng.

Biện pháp phòng ngừa tái nhiễm ho gà và tiêm nhắc lại vắc xin

Biện pháp hiệu quả nhất để phòng tránh nguy cơ tái nhiễm bệnh ho gà là tiêm nhắc lại vắc xin phối hợp chứa thành phần ho gà giảm liều theo hướng dẫn của bác sĩ. Lứa tuổi thanh thiếu niên từ 11 đến 12 tuổi và người trưởng thành, đặc biệt là phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc người tiếp xúc gần với trẻ sơ sinh, nên chủ động tiêm một liều vắc xin nhắc lại để khôi phục lượng kháng thể bảo vệ.

Bên cạnh đó, phụ nữ mang thai được khuyến cáo tiêm vắc xin phòng ho gà trong mỗi thai kỳ, tốt nhất vào tam cá nguyệt thứ ba từ tuần 27 đến 36. Mũi tiêm này giúp cơ thể mẹ tạo kháng thể truyền qua bánh rau sang thai nhi, bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời trước khi trẻ đủ tuổi tiêm vắc xin. Ngoài ra, việc duy trì thói quen đeo khẩu trang ở nơi công cộng, che miệng khi ho, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và giữ nhà cửa thông thoáng cũng giúp giảm thiểu nguy cơ tiếp xúc với vi khuẩn gây bệnh.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người có triệu chứng ho kéo dài trên hai tuần không rõ nguyên nhân cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ thăm khám và thực hiện xét nghiệm chẩn đoán xác định. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc ức chế cơn ho liều cao để tự điều trị tại nhà khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.

Tóm tắt

Bệnh ho gà hoàn toàn có thể tái phát do miễn dịch bảo vệ từ việc từng mắc bệnh hay tiêm vắc xin đều suy giảm dần theo thời gian. Hiểu rõ quy luật này và chủ động tiêm nhắc lại vắc xin theo khuyến cáo sẽ giúp bảo vệ sức khỏe bản thân, đồng thời ngăn chặn nguy cơ lây truyền mầm bệnh sang trẻ nhỏ trong gia đình.