Bệnh ho gà có lây không và lây qua đường nào?

Ho gà có lây không là gì?

Bệnh ho gà là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do vi khuẩn có tên khoa học là Bordetella pertussis tấn công vào đường thở. Đây là bệnh truyền nhiễm lưu hành ở nhiều nơi và có thể gặp ở bất kỳ thời điểm nào trong năm, dễ bùng phát thành ổ dịch tại những nơi tập trung đông người nếu tỷ lệ bao phủ vắc xin bị sụt giảm.

Khi vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể, chúng bám chặt vào các lông chuyển của niêm mạc đường hô hấp trên và tiết ra nhiều loại ngoại độc tố gây viêm cục bộ, làm tê liệt các lông chuyển tự nhiên và kích thích phản xạ ho dữ dội. Bệnh diễn tiến qua nhiều tuần với các giai đoạn từ nhẹ đến nặng. Mặc dù các biểu hiện ho gà ở thanh thiếu niên hay người trưởng thành có thể chỉ dừng lại ở mức ho dai dẳng, bệnh lại đặc biệt nguy hiểm và đe dọa trực tiếp đến tính mạng của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ do nguy cơ ngưng thở, viêm phổi nặng và suy hô hấp cấp tính.

Khả năng lây lan nhanh của bệnh ho gà trong cộng đồng

Ho gà là một bệnh nhiễm khuẩn cấp tính đường hô hấp do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra và bệnh này có khả năng lây nhiễm rất cao. Vi khuẩn xâm nhập vào niêm mạc đường thở, phát triển và tiết ra độc tố làm tổn thương hệ thống biểu mô lông chuyển, dẫn đến tình trạng phù nề, tăng tiết dịch đờm và khởi phát những cơn ho đặc trưng.

Tốc độ lây lan của ho gà trong cộng đồng được xếp vào nhóm rất nhanh, đặc biệt là trong môi trường khép kín hoặc nơi có mật độ tiếp xúc cao như gia đình, nhà trẻ, trường học. Một người mắc bệnh ho gà nếu chưa được can thiệp điều trị có thể lây sang phần lớn những người tiếp xúc trực tiếp chưa có miễn dịch. Mọi lứa tuổi đều có thể bị nhiễm bệnh, nhưng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới một tuổi là đối tượng dễ gặp phải diễn tiến nặng nề do đường thở còn nhỏ và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Các con đường lây truyền chính của vi khuẩn ho gà

Đường lây truyền chủ yếu của ho gà là đường hô hấp thông qua các giọt bắn chứa mầm bệnh. Khi người mắc bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở cự ly gần, các giọt bắn mang vi khuẩn phát tán vào không khí và xâm nhập trực tiếp vào niêm mạc đường thở của người xung quanh.

Ngoài ra, vi khuẩn cũng có thể truyền gián tiếp khi dịch tiết dính vào các bề mặt như bàn ghế, đồ chơi, tay nắm cửa hoặc bàn tay của người chăm sóc. Nếu chạm vào những bề mặt nhiễm bẩn rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng, vi khuẩn sẽ xâm nhập vào cơ thể. Vì vậy, việc rửa tay bằng xà phòng và sát khuẩn bề mặt thường xuyên là biện pháp hỗ trợ ngăn chặn mầm bệnh rất cần thiết.

Thời điểm người bệnh ho gà dễ làm lây truyền mầm bệnh nhất

Thời gian ủ bệnh của ho gà thường từ 7 đến 10 ngày, có thể kéo dài tới 21 ngày. Khả năng lây truyền cao nhất xảy ra ở giai đoạn khởi phát (viêm long), khi các biểu hiện chỉ giống cảm lạnh thông thường như chảy nước mũi, sốt nhẹ và ho húng hắng. Do triệu chứng ban đầu mờ nhạt, người bệnh dễ chủ quan và vô tình phát tán vi khuẩn ra cộng đồng.

Bước sang giai đoạn ho kịch phát với những cơn ho rũ rượi đặc trưng, người bệnh vẫn tiếp tục lây lan vi khuẩn. Nếu không được can thiệp điều trị kháng sinh phù hợp, nguy cơ lây truyền có thể kéo dài tới 3 tuần hoặc hơn kể từ khi bắt đầu xuất hiện cơn ho. Nhận diện sớm từ giai đoạn đầu giúp cách ly kịp thời và cắt đứt chuỗi lây lan.

Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng khi nhiễm ho gà

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa được tiêm chủng hoặc chưa hoàn thành đủ phác đồ vắc xin là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi bị lây nhiễm ho gà. Ở lứa tuổi này, cơn ho kéo dài có thể gây suy hô hấp cấp, ngừng thở từng cơn, viêm phổi biến chứng, co giật và tổn thương não do thiếu oxy kéo dài.

Đối với thanh thiếu niên và người lớn, lượng kháng thể bảo vệ cơ thể tạo ra từ các mũi tiêm lúc nhỏ có xu hướng suy giảm dần theo năm tháng. Do đó, người lớn hoàn toàn có thể tái nhiễm ho gà. Điểm đáng lưu ý là người trưởng thành mắc bệnh thường chỉ biểu hiện ho dai dẳng, ít khi có tiếng thở rít điển hình nên dễ chủ quan không đi khám. Chính nhóm người lớn này vô tình trở thành nguồn lây mầm bệnh thầm lặng nhưng nguy hiểm cho trẻ nhỏ sống cùng trong gia đình. Phụ nữ đang mang thai và người có bệnh nền hô hấp mạn tính như hen phế quản, giãn phế quản cũng cần đặc biệt thận trọng trước nguy cơ phơi nhiễm ho gà.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa lây nhiễm ho gà

Tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch là giải pháp phòng ngừa ho gà hiệu quả và chủ động nhất. Trẻ cần được tiêm các mũi vắc xin phối hợp chứa thành phần ho gà theo khuyến cáo, bắt đầu từ 2 tháng tuổi và tiêm nhắc lại theo các mốc thời gian quy định.

Phụ nữ mang thai nên tham vấn bác sĩ về việc tiêm mũi vắc xin nhắc lại trong tam cá nguyệt thứ ba nhằm truyền kháng thể thụ động bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời. Người lớn trong gia đình cũng nên tiêm nhắc để tạo miễn dịch kén bao bọc trẻ. Đồng thời, cần kết hợp giữ vệ sinh hô hấp: che miệng khi ho, hắt hơi, rửa tay thường xuyên và giữ nhà cửa thông thoáng để hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa phổ thông và không thay thế cho chỉ định hay tư vấn chuyên môn từ bác sĩ. Khi bản thân hoặc người nhà xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như ho rũ rượi từng cơn kèm tím tái, thở rít hoặc ho dai dẳng không rõ nguyên nhân, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc ức chế cơn ho hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng tại nhà khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế.

Tóm tắt

Bệnh ho gà là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp có tốc độ lây lan nhanh và tiềm ẩn nhiều rủi ro cho trẻ nhỏ. Việc hiểu rõ đường lây giúp mỗi gia đình chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa, đặc biệt là tiêm chủng đúng lịch và giữ gìn vệ sinh môi trường sống. Khi nghi ngờ có tiếp xúc với nguồn bệnh hoặc xuất hiện các cơn ho kéo dài bất thường, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn kịp thời.