Hiện tượng trào ngược dạ dày ra máu và những điều cần biết

Trào ngược dạ dày ra máu là gì?

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới suy yếu hoặc giãn mở bất thường, tạo điều kiện cho axit clohydric, pepsin và đôi khi cả dịch mật từ dạ dày trào ngược lên ống thực quản. Ở giai đoạn đầu, phản ứng viêm chỉ giới hạn ở lớp nông bề mặt niêm mạc với các triệu chứng quen thuộc như ợ nóng, ợ chua và cảm giác vướng nghẹn ở cổ họng.

Tuy nhiên, khi tình trạng trào ngược tiếp diễn trong thời gian dài mà không được kiểm soát tốt, tính chất bào mòn của axit sẽ phá hủy cấu trúc bảo vệ của biểu mô, gây viêm trợt và loét sâu vào lớp dưới niêm mạc. Tại đây, hệ thống mao mạch bị tổn thương và vỡ ra, dẫn đến hiện tượng trào ngược dạ dày ra máu. Tình trạng này phản ánh mức độ tiến triển nặng của tổn thương niêm mạc, đòi hỏi người bệnh phải được nhân viên y tế đánh giá cẩn trọng.

Cơ chế gây tổn thương niêm mạc dẫn đến xuất huyết

Nguyên nhân trực tiếp dẫn tới hiện tượng trào ngược dạ dày có lẫn máu là sự phá hủy hàng rào bảo vệ niêm mạc thực quản do axit dịch vị và dịch mật trào ngược kéo dài. Lớp lót thực quản vốn không có cấu trúc bảo vệ chuyên biệt chịu đựng nồng độ axit cao như niêm mạc dạ dày. Khi dịch vị liên tục tiếp xúc, lớp biểu mô bị viêm đỏ, phù nề và dần dần hình thành các ổ loét trợt nông hoặc sâu.

Bên cạnh viêm loét thực quản trợt xước, tình trạng nôn khan hoặc trào ngược dữ dội lặp đi lặp lại có thể gây hội chứng Mallory-Weiss. Đây là tình trạng rách nông lớp niêm mạc ở vùng tiếp giáp giữa thực quản và tâm vị dạ dày do áp lực gia tăng đột ngột. Vết rách này làm vỡ các mao mạch dưới niêm mạc, khiến máu hòa lẫn vào dịch trào ngược trào lên miệng hoặc đi xuống đường ruột.

Biểu hiện nhận diện trào ngược lẫn máu và phân đổi màu

Hiện tượng xuất huyết do trào ngược có thể biểu hiện dưới nhiều dạng tùy thuộc vào tốc độ chảy máu và lượng máu thoát ra từ tổn thương. Người bệnh có thể thấy dịch trào ngược có vệt máu đỏ tươi, chất nôn có màu hồng nhạt hoặc dịch nôn màu nâu đen lợn cợn như bã cà phê do hemoglobin bị axit clohydric trong dạ dày oxy hóa thành hematin.

Ngoài biểu hiện trào ngược ra dịch lẫn máu, máu từ thực quản có thể chảy xuôi xuống dạ dày, đi qua ruột non và biến đổi thành dạng đi ngoài phân đen sệt, bóng dính và có mùi tanh nồng đặc trưng. Đi kèm với đó là các triệu chứng nóng rát ngực dữ dội sau xương ức, cảm giác nghẹn buốt khi nuốt thức ăn, đắng miệng, ợ chua liên tục và cảm giác mệt mỏi, hụt hơi do cơ thể thiếu máu rỉ rả.

Các biến chứng tiềm ẩn khi trào ngược kéo dài

Tình trạng trào ngược dạ dày xuất huyết nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể dẫn tới nhiều biến chứng tiêu hóa phức tạp. Máu chảy rỉ rả kéo dài mà không được xử lý sẽ gây thiếu máu mạn tính, khiến người bệnh xanh xao, suy nhược thể lực, hoa mắt, chóng mặt và giảm sút khả năng lao động.

Ở mức độ nặng hơn, các ổ loét sâu ở thực quản có nguy cơ gây thủng thành thực quản hoặc hình thành các vết sẹo xơ co kéo trong quá trình lành lại, dẫn tới hẹp lòng thực quản gây khó nuốt dai dẳng. Hơn nữa, tình trạng viêm loét mạn tính do axit kích thích liên tục có thể thúc đẩy biến đổi dị sản tế bào, hình thành thực quản Barrett, một tổn thương tiền ung thư đòi hỏi phải theo dõi nội soi định kỳ chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa.

Hướng xử trí an toàn và chăm sóc hỗ trợ người bệnh

Khi phát hiện dấu hiệu trào ngược có lẫn máu, việc đầu tiên người bệnh cần làm là giữ bình tĩnh, dừng ngay các hoạt động thể lực nặng và nghỉ ngơi ở tư thế đầu cao để giảm bớt áp lực từ ổ bụng lên cơ thắt thực quản dưới. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc chống viêm không steroid, aspirin hay các bài thuốc dân gian chưa kiểm chứng vì có thể làm tình trạng xuất huyết trầm trọng hơn.

Người bệnh cần nhanh chóng đến các bệnh viện hoặc phòng khám có chuyên khoa tiêu hóa để được bác sĩ tiến hành thăm khám lâm sàng và chỉ định nội soi dạ dày thực quản kịp thời. Trong sinh hoạt hằng ngày, cần chia nhỏ bữa ăn, tránh nằm ngay sau khi ăn ít nhất hai đến ba giờ, hạn chế các món ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng và không sử dụng các chất kích thích như rượu bia, thuốc lá để tạo điều kiện cho lớp niêm mạc phục hồi.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên môn. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc cầm máu hoặc điều chỉnh đơn thuốc khi thấy dấu hiệu nôn ra máu hay đi ngoài phân đen. Khi xuất hiện các biểu hiện nguy cấp như nôn ra lượng máu lớn, chóng mặt, tụt huyết áp, vã mồ hôi lạnh hoặc ngất xỉu, cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Trào ngược dạ dày xuất hiện máu là lời cảnh báo rõ ràng về tình trạng tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa trên. Người bệnh không nên giữ tâm lý chủ quan hoặc trì hoãn việc kiểm tra y tế. Chủ động thăm khám tại chuyên khoa tiêu hóa, tuân thủ liệu trình theo dõi của bác sĩ và duy trì lối sống lành mạnh là biện pháp bảo vệ niêm mạc dạ dày thực quản bền vững.