Hiện tượng khô mắt cay mắt làm thế nào để khắc phục
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hiện tượng khô mắt cay mắt là phàn nàn rất phổ biến trong cuộc sống hiện đại, mang lại cảm giác khó chịu, cộm xốn như có cát bên trong và khiến người mắc phải chớp mắt liên tục. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất làm việc, học tập mà còn gây giảm sút chất lượng thị giác nếu không được chăm sóc kịp thời.
Để khắc phục hiệu quả, người gặp tình trạng cay rát mắt cần hiểu rõ các yếu tố kích hoạt từ thói quen sinh hoạt và môi trường. Sự kết hợp giữa các biện pháp làm dịu tại chỗ như dùng nước mắt nhân tạo, chườm ấm mí mắt cùng việc sắp xếp thời gian biểu nghỉ ngơi khoa học cho mắt sẽ giúp phục hồi nhanh chóng màng nước mắt tự nhiên.
Khô mắt cay mắt là gì?
Khô mắt cay mắt là biểu hiện lâm sàng xuất hiện khi bề mặt nhãn cầu không được bôi trơn và bảo vệ đầy đủ bởi màng phim nước mắt. Về mặt sinh lý, màng phim nước mắt bao gồm ba lớp cấu trúc vi thể liên kết chặt chẽ: lớp mỡ ngoài cùng do tuyến meibomius tiết ra để hạn chế bốc hơi, lớp nước ở giữa cung cấp oxy và dưỡng chất nuôi dưỡng giác mạc, cùng lớp nhầy trong cùng giúp nước mắt bám dính vững chắc trên bề mặt biểu mô nhãn cầu. Khi có sự suy giảm về thể tích nước mắt tiết ra hoặc chất lượng của một trong ba lớp này bị biến đổi, màng nước mắt sẽ trở nên mất ổn định và dễ bị vỡ nhanh chóng. Khi các đầu mút dây thần kinh cảm giác trên bề mặt giác mạc tiếp xúc trực tiếp với không khí mà thiếu đi sự che chở của màng dịch, người bệnh sẽ cảm nhận rõ rệt các triệu chứng cay rát, xót mắt, châm chích, nhìn mờ thoáng qua hoặc thậm chí là hiện tượng chảy nước mắt sống phản xạ.
Các yếu tố thường gặp gây nên tình trạng khô mắt và cay rát mắt
Hiện tượng khô mắt và cay rát mắt xuất hiện khi có sự mất cân bằng giữa lượng nước mắt tiết ra và tốc độ bốc hơi của màng phim nước mắt. Nguyên nhân phổ biến hàng đầu trong đời sống hiện đại là hội chứng thị giác màn hình, xảy ra khi nhìn liên tục vào máy tính hoặc điện thoại khiến tần số chớp mắt giảm đi đáng kể. Bên cạnh đó, việc thường xuyên ngồi trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp, tiếp xúc với luồng gió quạt mạnh, khói bụi, khói thuốc lá hoặc hóa chất cũng khiến bề mặt nhãn cầu mất đi độ ẩm tự nhiên. Ngoài các yếu tố ngoại cảnh, rối loạn chức năng tuyến meibomius ở bờ mi, sự suy giảm hormone theo tuổi tác, thói quen đeo kính áp tròng sai cách hoặc tác dụng phụ của một số thuốc như thuốc kháng histamin, thuốc an thần cũng là những tác nhân thường gặp gây cay rát mắt kéo dài.
Lựa chọn và sử dụng nước mắt nhân tạo đúng cách để làm dịu nhãn cầu
Sử dụng nước mắt nhân tạo là giải pháp hỗ trợ bôi trơn nhãn cầu phổ biến và an toàn nhằm bù đắp lượng dịch màng phim nước mắt thiếu hụt. Trên thị trường hiện có nhiều dạng dung dịch nhỏ mắt với độ nhớt và hoạt chất khác nhau như natri hyaluronate, carboxymethylcellulose hoặc hydroxypropyl methylcellulose. Đối với những trường hợp mắt nhạy cảm hoặc cần nhỏ mắt nhiều lần trong ngày, các chuyên gia nhãn khoa khuyến cáo nên ưu tiên chọn dòng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản, đóng gói theo tép đơn liều để tránh nguy cơ kích ứng bề mặt giác mạc. Khi nhỏ mắt, người dùng cần lưu ý rửa sạch tay, không để đầu lọ chạm trực tiếp vào lông mi hay nhãn cầu nhằm ngăn ngừa nhiễm khuẩn, đồng thời giữ khoảng cách vài phút giữa các lần dùng các loại thuốc nhỏ mắt khác nhau.
Áp dụng quy tắc nghỉ ngơi và điều chỉnh thói quen sử dụng thiết bị điện tử
Một trong những biện pháp căn bản để giảm thiểu khô mắt cay mắt khi làm việc văn phòng là tuân thủ quy tắc 20-20-20. Cứ sau 20 phút nhìn vào màn hình thiết bị điện tử, người làm việc nên hướng mắt nhìn vào một vật thể ở khoảng cách khoảng 20 feet, tương đương 6 mét, trong thời gian tối thiểu 20 giây để hệ thống cơ điều tiết của mắt được thư giãn. Cùng với việc thả lỏng mắt, người dùng cần chú ý tập chớp mắt chủ động và trọn vẹn, đảm bảo hai mí mắt khép sát vào nhau giúp màng phim nước mắt dàn đều lên bề mặt giác mạc. Ngoài ra, việc bố trí góc làm việc hợp lý, đặt màn hình máy tính thấp hơn tầm mắt khoảng 10 đến 15 độ và điều chỉnh độ sáng màn hình tương thích với ánh sáng môi trường xung quanh cũng góp phần làm giảm đáng kể áp lực lên thị giác.
Vệ sinh bờ mi và chườm ấm mắt để kích thích tuyến bôi trơn tự nhiên
Vệ sinh bờ mi sạch sẽ và chườm ấm là phương pháp vật lý trị liệu tại nhà rất hữu ích cho những người bị khô mắt do rối loạn tuyến bã nhờn meibomius. Tuyến meibomius nằm dọc theo bờ mi, có nhiệm vụ tiết ra lớp lipid giúp ngăn ngừa nước mắt bốc hơi. Khi các lỗ tuyến này bị bít tắc bởi bụi bẩn hoặc chất bã nhờn đông đặc, nước mắt sẽ bay hơi rất nhanh dẫn đến cay xót mắt. Việc dùng khăn sạch nhúng nước ấm khoảng 40 đến 42 độ C vắt ráo rồi đắp lên hai mắt nhắm trong khoảng 5 đến 10 phút mỗi ngày sẽ giúp hóa lỏng chất tiết đông đặc. Sau khi chườm ấm, có thể kết hợp mát xa nhẹ nhàng bờ mi từ trên xuống dưới cho mi trên và từ dưới lên trên cho mi dưới, sau đó dùng gạc chuyên dụng hoặc dung dịch vệ sinh bờ mi để loại bỏ các cặn bẩn bám dính.
Cải thiện độ ẩm môi trường xung quanh và bổ sung dưỡng chất cho mắt
Không gian sống và làm việc có độ ẩm quá thấp là điều kiện thuận lợi khiến hiện tượng cay mắt trở nên trầm trọng hơn. Việc sử dụng máy tạo độ ẩm phun sương trong phòng máy lạnh hoặc đặt chậu nước nhỏ gần bàn làm việc sẽ giúp duy trì độ ẩm không khí ở mức lý tưởng từ 45 đến 60 phần trăm. Người dễ bị cay mắt cũng nên tránh để luồng gió từ quạt máy, máy sấy tóc hay họng gió máy lạnh thổi thẳng vào vùng mặt. Về mặt dinh dưỡng, chế độ ăn uống đóng vai trò nuôi dưỡng cấu trúc nhãn cầu từ bên trong. Bổ sung các thực phẩm giàu axit béo omega 3 như cá hồi, cá thu, hạt lanh, hạt chia cùng các loại rau củ chứa nhiều vitamin A, C, E và lutein giúp tăng cường chất lượng màng nước mắt và cải thiện đáng kể tình trạng viêm bề mặt nhãn cầu.
Lưu ý an toàn
Thông tin chăm sóc mắt tại nhà chỉ mang tính chất tham khảo cho các trường hợp mỏi mắt nhẹ do sinh hoạt. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid, chất co mạch hoặc kháng sinh để tự điều trị vì có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp hoặc tổn thương giác mạc không hồi phục. Nếu tình trạng khô mắt cay mắt đi kèm đau nhức dữ dội, sợ ánh sáng, đỏ mắt nhiều, xuất hiện tiết tố mủ hoặc suy giảm thị lực đột ngột, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được bác sĩ khám và điều trị kịp thời.
Tóm tắt
Khô mắt cay mắt phần lớn có thể cải thiện tốt nếu người bệnh chủ động điều chỉnh lối sống, chớp mắt thường xuyên và cấp ẩm hợp lý cho mắt. Tuy nhiên, việc chăm sóc tại nhà cần đi kèm sự cẩn trọng và theo dõi sát sao. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý lạm dụng thuốc nhỏ mắt có chứa kháng sinh hay corticoid khi chưa có chỉ định y khoa. Khi các dấu hiệu kéo dài, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt là bước cần thiết nhất để bảo vệ thị lực vững chắc.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nước mắt nhân tạo có thể dùng hàng ngày kéo dài không?
Nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản có thể dùng đều đặn theo nhu cầu để bôi trơn mắt. Tuy nhiên, người dùng nên tham khảo hướng dẫn sử dụng hoặc hỏi ý kiến dược sĩ, bác sĩ chuyên khoa mắt để chọn loại có độ nhớt và thành phần phù hợp.
Vì sao mắt thường bị khô và cay rát nhiều hơn vào buổi sáng?
Tình trạng cay rát sau khi ngủ dậy thường do mí mắt nhắm không kín hoàn toàn, tuyến meibomius ở bờ mi bị tắc nghẽn hoặc phòng ngủ dùng quạt, điều hòa thổi trực tiếp vào mặt làm khô màng nước mắt qua đêm.
Chườm ấm mí mắt có tác dụng gì đối với chứng khô mắt?
Chườm ấm giúp làm ấm và hóa lỏng các chất tiết dầu bị ứ đọng trong tuyến meibomius ở bờ mi. Nhờ đó, lớp mỡ bảo vệ nước mắt được tiết ra đều đặn, ngăn ngừa hiện tượng nước mắt bốc hơi quá nhanh.
Có nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt trị đỏ mắt để giảm cay mắt không?
Thuốc nhỏ mắt giảm đỏ thường chứa hoạt chất gây co mạch tạm thời. Nếu lạm dụng kéo dài, thuốc có thể gây hiện tượng giãn mạch dội ngược, làm mắt đỏ và kích ứng nặng hơn mà không điều trị được căn nguyên khô mắt.
Dấu hiệu nào cảnh báo khô mắt cay mắt cần đi khám bác sĩ ngay?
Người bệnh nên đi khám ngay nếu cay mắt đi kèm đau nhức sâu trong hốc mắt, giảm thị lực, nhìn mờ, sợ ánh sáng dữ dội hoặc xuất hiện ghèn mủ vàng xanh bất thường.
