Hiện tượng bàn chân bẹt ở trẻ em và các phương pháp can thiệp

Bàn chân bẹt ở trẻ em là gì?

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới ba tuổi, vòm bàn chân thường chưa phát triển rõ ràng do lớp đệm mỡ dày dưới lòng bàn chân cùng hệ thống dây chằng còn mềm dẻo. Thông thường, vòm dọc của bàn chân sẽ dần hình thành và hoàn thiện khi hệ thống cơ, gân và dây chằng phát triển cứng cáp hơn trong độ tuổi từ ba đến sáu tuổi.

Hiện tượng bàn chân bẹt xảy ra khi vòm bàn chân không xuất hiện hoặc bị sụp xuống khi chịu tải trọng cơ thể. Tình trạng này chia thành hai nhóm chính gồm bàn chân bẹt mềm dẻo và bàn chân bẹt cứng. Dạng mềm dẻo là trường hợp vòm chân vẫn xuất hiện khi trẻ nhón gót hoặc ngồi co chân nhưng biến mất khi đứng tì lực. Trong khi đó, dạng cứng là khi vòm chân luôn phẳng trong mọi tư thế, thường liên quan đến liên kết xương bất thường hoặc co rút gân gót chân.

Biểu hiện nhận biết bàn chân bẹt ở trẻ nhỏ

Phụ huynh có thể quan sát các dấu hiệu bên ngoài khi trẻ đứng thẳng trên mặt sàn phẳng. Toàn bộ lòng bàn chân của trẻ tì sát xuống mặt đất và không nhìn thấy khoảng trống vòm bàn chân ở mép trong. Khi nhìn từ phía sau, gót chân của trẻ có xu hướng vẹo ra ngoài và cổ chân hơi nghiêng vào trong, tạo nên dáng chân hình chữ X khi đứng hoặc di chuyển.

Bên cạnh hình thái giải phẫu, trẻ bị bàn chân bẹt có thể xuất hiện tình trạng nhanh mỏi chân, đau nhức bắp chân, khớp gối hoặc khớp háng sau khi chạy nhảy. Một số trẻ ngại tham gia các hoạt động thể chất, đi lại vụng về hoặc đế giày thường xuyên bị mòn vẹt lệch hẳn về mép trong. Với trẻ lớn hơn, sự sụp vòm có thể gây mất cân bằng tư thế toàn thân, dẫn đến đau thắt lưng khi vận động kéo dài.

Các phương pháp hỗ trợ và can thiệp bàn chân bẹt cho trẻ

Hướng xử trí bàn chân bẹt ở trẻ em phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ mềm dẻo của vòm chân và các triệu chứng đau kèm theo. Với đa số trẻ nhỏ mắc bàn chân bẹt sinh lý mềm dẻo không gây đau, bác sĩ chuyên khoa thường khuyến nghị theo dõi định kỳ kết hợp khuyến khích trẻ đi chân trần trên các bề mặt an toàn để kích thích cơ lòng bàn chân phát triển.

Trường hợp trẻ có biểu hiện mỏi đau hoặc biến dạng trục chân rõ rệt, đế lót giày chỉnh hình y khoa có thể được chỉ định. Tấm lót chỉnh hình được thiết kế nâng đỡ vòm trong, hỗ trợ phân bổ lại áp lực cơ thể và giữ gót chân ở vị trí trung tính khi di chuyển. Song song đó, các bài tập vật lý trị liệu như nhón gót, dùng ngón chân quắp khăn, lăn bóng dưới lòng bàn chân giúp tăng cường sức mạnh gân gót và nhóm cơ cẳng chân. Phẫu thuật chỉnh hình chỉ được cân nhắc ở số ít trường hợp bàn chân bẹt co cứng, dính xương hoặc đau nghiêm trọng không đáp ứng điều trị bảo tồn.

Cách chăm sóc và phòng ngừa biến dạng vận động tại nhà

Chăm sóc bàn chân đúng cách trong giai đoạn phát triển giúp hỗ trợ hệ xương khớp của trẻ định hình ổn định. Cha mẹ nên lựa chọn cho trẻ những đôi giày vừa vặn, có phần đế êm ái, độ bám tốt, gót giày cứng cáp để ôm giữ cổ chân và có khoảng không gian thoải mái cho các ngón chân cử động. Cần tránh cho trẻ mang giày dép quá chật, đế quá cứng hoặc quá phẳng bẹt trong thời gian dài.

Khuyến khích trẻ duy trì lối sống năng động thông qua các trò chơi vận động ngoài trời, bơi lội, đạp xe nhằm nâng cao sức bền cơ bắp và kiểm soát cân nặng hợp lý. Tình trạng thừa cân, béo phì tạo áp lực tải trọng lớn lên hệ dây chằng non nớt, làm tăng nguy cơ sụp vòm bàn chân. Ngoài ra, phụ huynh nên theo dõi định kỳ dáng đi của trẻ để sớm phát hiện các thay đổi bất thường và đưa trẻ đi kiểm tra chuyên khoa kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin về bàn chân bẹt mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan và không thay thế cho việc chẩn đoán của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp hoặc phục hồi chức năng. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại lót giày chỉnh hình bán sẵn không rõ nguồn gốc hoặc ép trẻ mang nẹp chỉnh hình khi chưa có chỉ định y khoa, vì việc tác động sai lực có thể làm lệch trục khớp cổ chân và tổn thương gân cơ của trẻ.

Tóm tắt

Bàn chân bẹt ở trẻ nhỏ phần lớn là giai đoạn phát triển sinh lý bình thường và có thể tự cải thiện theo thời gian. Việc quan sát sát sao kết hợp thăm khám y tế định kỳ sẽ giúp gia đình có hướng can thiệp bảo tồn phù hợp, tạo nền tảng vững chắc cho hệ vận động của trẻ.