Hiến máu có hại không và những ai không nên hiến máu

Hiến máu có hại không là gì?

Hiến máu là hành động tình nguyện chia sẻ một lượng máu toàn phần hoặc thành phần máu nhất định nhằm phục vụ công tác cấp cứu, phẫu thuật và điều trị cho người bệnh. Lượng máu lấy ra mỗi lần thường dao động từ 250 đến 450 ml, chiếm khoảng dưới một phần mười tổng thể tích máu lưu thông của một người trưởng thành khỏe mạnh. Ngay sau khi hiến, thể tích tuần hoàn sẽ nhanh chóng được bù đắp nhờ dịch từ các mô gian bào chuyển vào lòng mạch, trong khi tủy xương được kích thích tăng sinh hồng cầu mới, bạch cầu và tiểu cầu. Nhờ cơ chế bù trừ sinh lý linh hoạt này, việc cho máu theo đúng hướng dẫn y khoa và đảm bảo khoảng cách tối thiểu giữa các lần hiến không gây tổn hại đến sức khỏe tổng thể hay làm suy giảm khả năng đề kháng.

Ảnh hưởng sinh lý của việc hiến máu đối với sức khỏe

Về bản chất y học, hiến máu không gây hại cho sức khỏe nếu người tham gia đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn thể lực và thời gian phục hồi. Trong vài giờ đầu sau khi lấy máu, sự sụt giảm nhẹ về thể tích huyết tương có thể gây ra cảm giác mệt nhẹ, hơi choáng váng hoặc khô miệng ở một số người nhạy cảm. Tuy nhiên, lượng huyết tương này sẽ được tái tạo hoàn toàn trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ thông qua việc uống đủ nước và ăn uống bình thường.

Các tế bào máu như hồng cầu và huyết sắc tố cần khoảng vài tuần đến một tháng để tủy xương sản sinh bù lại mức bình thường. Do đó, các cơ quan y tế luôn quy định khoảng cách giữa hai lần hiến máu toàn phần tối thiểu là mười hai tuần. Khi tuân thủ đúng khoảng cách này, cơ thể có đủ thời gian dự trữ lại lượng sắt cần thiết và phục hồi các chỉ số huyết học mà không gặp phải bất kỳ tổn hại kéo dài nào.

Những lợi ích sức khỏe khi tham gia hiến máu đúng cách

Bên cạnh ý nghĩa nhân văn, việc hiến máu định kỳ còn mang lại một số tác động tích cực gián tiếp đối với người tham gia. Mỗi lần hiến máu, người dân đều được nhân viên y tế kiểm tra sức khỏe ban đầu gồm đo mạch, huyết áp, cân nặng và xét nghiệm nhanh huyết sắc tố, giúp phát hiện sớm các bất thường tiềm ẩn như thiếu máu hoặc tăng huyết áp.

Mẫu máu sau đó cũng được xét nghiệm sàng lọc các tác nhân lây truyền qua đường máu như viêm gan B, viêm gan C, virus HIV và giang mai, giúp người hiến nắm bắt tình trạng sức khỏe của bản thân một cách bảo mật. Ngoài ra, việc giảm bớt một lượng sắt dư thừa ở những người có nguy cơ quá tải sắt cũng hỗ trợ giảm nhẹ gánh nặng oxy hóa lên hệ tim mạch và gan. Tủy xương được kích thích hoạt động sẽ tăng cường quá trình tạo máu mới, góp phần duy trì dòng tế bào máu khỏe mạnh.

Những đối tượng không nên hoặc cần tạm hoãn hiến máu

Để bảo đảm an toàn cho cả người trao lẫn người nhận máu, ngành y tế phân chia rõ ràng các trường hợp chống chỉ định tuyệt đối và các trường hợp chỉ cần tạm hoãn có thời hạn.

Những người chống chỉ định vĩnh viễn không được hiến máu bao gồm người mắc các bệnh mạn tính tiến triển nặng như suy tim, suy thận mạn, xơ gan, ung thư, động kinh, rối loạn đông máu hoặc đang mang các bệnh nhiễm trùng mạn tính lây qua đường máu như viêm gan B, viêm gan C, nhiễm HIV.

Các trường hợp cần tạm hoãn hiến máu bao gồm người đang bị sốt cấp tính, viêm đường hô hấp, nhiễm trùng da hoặc huyết áp lúc khám quá cao hay quá thấp. Phụ nữ đang trong chu kỳ kinh nguyệt nhiều, đang mang thai hoặc nuôi con bằng sữa mẹ dưới mười hai tháng cũng cần lùi thời điểm hiến máu. Ngoài ra, người vừa tiêm vắc xin, xăm mình, bấm lỗ tai, làm thủ thuật can thiệp y khoa hoặc vừa dùng một số loại thuốc kháng sinh, thuốc chống viêm cần đợi đủ thời gian quy định theo hướng dẫn của bác sĩ sàng lọc.

Chăm sóc cơ thể đúng cách trước và sau khi hiến máu

Để buổi hiến máu diễn ra thuận lợi và hạn chế tối đa cảm giác choáng váng mệt mỏi, sự chuẩn bị chu đáo trước và sau khi lấy máu là vô cùng quan trọng. Đêm trước ngày hiến máu, người tham gia nên ngủ đủ giấc, tránh thức khuya, không sử dụng rượu bia hoặc đồ uống có cồn. Vào ngày hiến máu, cần ăn nhẹ, tuyệt đối không nhịn đói nhưng nên tránh các món ăn quá nhiều dầu mỡ vì có thể làm tăng độ đục của huyết tương, đồng thời uống nhiều nước lọc hoặc nước hoa quả.

Sau khi kim tiêm được rút ra, người hiến cần ấn chặt miếng bông gòn vào vị trí chọc ven trong mười phút và giữ cánh tay thẳng, ngồi nghỉ ngơi tại chỗ ít nhất mười lăm đến hai mươi phút. Trong ngày đầu sau hiến máu, cần tránh vận động thể lực nặng, không mang vác vật nặng bằng tay lấy máu, tiếp tục bổ sung nhiều nước và duy trì chế độ dinh dưỡng giàu chất sắt như thịt đỏ, đậu đỗ và rau xanh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho quy trình thăm khám, sàng lọc y khoa trực tiếp tại các điểm tiếp nhận máu. Người dân có nguyện vọng hiến máu cần khai báo trung thực tiền sử bệnh lý, hành vi nguy cơ và các loại thuốc đang sử dụng với bác sĩ khám sàng lọc. Tuyệt đối không xem hiến máu là phương thức để xét nghiệm kiểm tra bệnh lây nhiễm. Nếu xuất hiện bầm tím lớn, sưng đau kéo dài tại vị trí chích ven hoặc chóng mặt ngất xỉu sau khi về nhà, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được hỗ trợ.

Tóm tắt

Hiến máu tình nguyện là nghĩa cử cao đẹp và an toàn đối với những người có thể trạng khỏe mạnh đáp ứng đủ tiêu chuẩn y tế. Việc hiểu rõ các trường hợp chống chỉ định, tuân thủ hướng dẫn sàng lọc và chăm sóc cơ thể đúng cách sẽ giúp người hiến vừa bảo vệ tốt sức khỏe bản thân, vừa mang lại nguồn máu an toàn quý giá cho cộng đồng.