Hen phế quản ở bà bầu và những lưu ý giúp kiểm soát

Hen phế quản ở bà bầu là gì?

Hen phế quản khi mang thai là tình trạng viêm mạn tính ở đường dẫn khí, đặc trưng bởi sự nhạy cảm quá mức của phế quản trước các tác nhân kích thích. Bệnh biểu hiện bằng các đợt khó thở tái phát, thở khò khè, nặng ngực và ho, thường xuất hiện vào ban đêm hoặc sáng sớm. Trong thai kỳ, những thay đổi về nội tiết tố, hệ miễn dịch và sự gia tăng kích thước tử cung chèn ép cơ hoành có thể làm thay đổi mức độ nghiêm trọng của bệnh hen. Khoảng một phần ba số phụ nữ mang thai nhận thấy các triệu chứng hen trở nên nặng hơn, một phần ba giữ nguyên mức độ và một phần ba có sự cải thiện. Vì diễn biến bệnh rất khó đoán trước ở từng cá nhân, việc chủ động theo dõi triệu chứng lâm sàng và duy trì kế hoạch hành động xử trí hen là điều kiện tiên quyết để đảm bảo thai kỳ diễn ra an toàn.

Tác động của hen phế quản đối với sức khỏe thai phụ và thai nhi

Hen phế quản là bệnh lý viêm mạn tính của đường thở, có thể biến chuyển theo nhiều hướng khác nhau trong thời gian mang thai. Một số phụ nữ nhận thấy triệu chứng thuyên giảm, nhưng cũng có người trải qua những cơn khó thở trầm trọng hơn, đặc biệt từ tuần thai thứ 24 đến 36. Khi người mẹ lên cơn hen phế quản cấp, tình trạng co thắt phế quản làm giảm lượng oxy trong máu của mẹ, từ đó gián tiếp hạn chế lượng máu và oxy cung cấp qua bánh rau tới thai nhi.

Nếu tình trạng hen không được kiểm soát tốt, thai phụ có nguy cơ đối mặt với tiền sản giật, tăng huyết áp thai kỳ và tăng tỷ lệ sinh non. Về phía thai nhi, sự thiếu hụt oxy kéo dài có thể dẫn đến chậm phát triển trong tử cung hoặc trẻ nhẹ cân khi chào đời. Do đó, việc duy trì chức năng phổi ổn định cho mẹ là yếu tố tiên quyết để đảm bảo sự phát triển an toàn cho em bé. Thai phụ cần theo dõi chặt chẽ các biểu hiện như thở rít, tức ngực, ho đêm để thông báo kịp thời cho bác sĩ điều trị.

Nguyên tắc theo dõi và dùng thuốc hen an toàn trong thai kỳ

Nhiều thai phụ có tâm lý lo ngại thuốc điều trị sẽ gây hại cho em bé nên đã tự ý giảm liều hoặc bỏ thuốc. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khẳng định rằng nguy cơ từ một cơn hen nặng không kiểm soát lớn hơn rất nhiều so với nguy cơ từ các thuốc điều trị hen tiêu chuẩn đã được chứng minh an toàn trong thai kỳ. Phác đồ điều trị hen cho phụ nữ mang thai thường bao gồm thuốc kiểm soát dài hạn dạng hít và thuốc cắt cơn tác dụng nhanh khi cần thiết.

Bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ phối hợp cùng bác sĩ sản khoa để lựa chọn hoạt chất phù hợp, ưu tiên các loại thuốc tác dụng tại chỗ nhằm hạn chế tối đa nồng độ thuốc hấp thu vào máu toàn thân. Thai phụ cần sử dụng bình xịt định liều hoặc ống hít bột khô đúng kỹ thuật để thuốc đến được phế quản với hiệu quả cao nhất. Việc tái khám định kỳ mỗi tháng giúp bác sĩ đánh giá chức năng thông khí phổi, từ đó điều chỉnh mức liều tối thiểu nhưng vẫn duy trì kiểm soát hen tối ưu cho thai kỳ.

Biện pháp giảm thiểu yếu tố kích ứng cơn hen tại nhà

Bên cạnh việc dùng thuốc theo đơn, kiểm soát môi trường sống đóng vai trò vô cùng quan trọng giúp giảm tần suất bùng phát cơn hen. Người mẹ cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động, khói bếp than, hóa chất tẩy rửa mạnh và các loại nước hoa có mùi nồng gắt. Thường xuyên giặt giũ chăn ga gối đệm bằng nước nóng và giữ phòng ngủ thông thoáng để loại bỏ mạt bụi nhà và nấm mốc phát triển.

Nếu gia đình có nuôi thú cưng, thai phụ nên tránh tiếp xúc gần với lông chó mèo và thường xuyên vệ sinh khu vực sinh hoạt của vật nuôi. Vào thời điểm chuyển mùa hoặc khi chất lượng không khí ngoài trời kém, bà bầu nên đeo khẩu trang đạt chuẩn khi ra ngoài và cân nhắc sử dụng máy lọc không khí trong phòng ngủ. Chế độ dinh dưỡng cân bằng, uống đủ nước ấm cùng việc giữ ấm vùng cổ họng khi trời lạnh cũng góp phần tăng cường sức đề kháng cho hệ hô hấp của thai phụ suốt thai kỳ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo phổ quát và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Phụ nữ mang thai mắc hen phế quản tuyệt đối không tự mua thuốc uống, thuốc xịt hay thay đổi liều lượng thuốc đang dùng khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa hô hấp và sản khoa. Cần đến ngay cơ sở y tế khi xuất hiện cơn khó thở dữ dội, tím tái môi đầu chi, hoặc khi thuốc xịt cắt cơn không còn mang lại hiệu quả như bình thường.

Tóm tắt

Kiểm soát hen phế quản ở bà bầu là một hành trình cần sự phối hợp chặt chẽ giữa thai phụ, bác sĩ chuyên khoa hô hấp và bác sĩ sản khoa. Việc duy trì dùng thuốc theo đúng chỉ dẫn, tránh các tác nhân dị ứng và khám định kỳ là chìa khóa để bảo vệ lá phổi của mẹ và sự phát triển toàn diện của thai nhi. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường, thai phụ nên liên hệ ngay với cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.