Hen phế quản không nên dùng thuốc gì?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Người bệnh hen phế quản cần đặc biệt thận trọng với một số nhóm thuốc có khả năng làm trầm trọng thêm tình trạng co thắt đường thở. Những thuốc không nên tự ý sử dụng hoặc cần tránh bao gồm thuốc giảm đau chống viêm không steroid, aspirin, thuốc chẹn beta và một số thuốc điều trị huyết áp nhóm ức chế men chuyển.
Cơ chế gây bùng phát cơn hen của các thuốc này chủ yếu do tác động vào thụ thể sinh học hoặc làm thay đổi quá trình tổng hợp hóa chất trung gian gây viêm. Nhận biết sớm các loại thuốc rủi ro giúp người bệnh chủ động phối hợp cùng bác sĩ để lựa chọn phương án thay thế an toàn.
Hen phế quản không nên dùng thuốc gì?
Hen phế quản là bệnh lý viêm mạn tính đường hô hấp, đặc trưng bởi tình trạng tăng phản ứng phế quản trước các tác nhân kích thích. Khi đường thở bị viêm, niêm mạc phế quản trở nên rất nhạy cảm với các yếu tố bên ngoài, bao gồm cả một số thành phần hóa dược trong thuốc điều trị. Việc sử dụng không đúng các loại thuốc chống chỉ định hoặc cần thận trọng có thể vô tình làm bùng phát cơn co thắt phế quản cấp tính, khiến người bệnh rơi vào tình trạng khó thở nghiêm trọng. Do đó, hiểu rõ hen phế quản không nên dùng thuốc gì là yếu tố then chốt giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe hô hấp. Bài viết cung cấp thông tin tổng quan về những nhóm thuốc dễ kích phát cơn hen và các nguyên tắc an toàn khi dùng thuốc.
Thuốc giảm đau chống viêm không steroid và aspirin
Nhóm thuốc giảm đau chống viêm không steroid gồm ibuprofen, naproxen, diclofenac cùng với aspirin tiềm ẩn rủi ro cao cho người bệnh hen phế quản. Ở một số cá thể nhạy cảm, các thuốc này ức chế enzym cyclooxygenase-1, làm gia tăng tổng hợp chất trung gian gây viêm leukotriene. Sự gia tăng nồng độ leukotriene gây ra tình trạng co thắt cơ trơn phế quản mạnh mẽ, tăng tiết chất nhầy và phù nề niêm mạc đường thở. Cơn hen do thuốc giảm đau thường xuất hiện nhanh chóng sau khi dùng từ vài phút đến vài giờ, kèm theo triệu chứng chảy nước mũi hay đỏ mặt. Do đó, người bệnh hen tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc này khi chưa có tư vấn chuyên môn.
Thuốc chẹn beta trong điều trị tim mạch và thuốc nhỏ mắt
Thuốc chẹn beta-adrenergic thường được chỉ định trong điều trị tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim hoặc đau thắt ngực. Tuy nhiên, nhóm thuốc này lại là tác nhân nguy hiểm đối với đường thở của người bệnh hen phế quản. Thuốc chẹn beta không chọn lọc ngăn chặn thụ thể beta-2 trên cơ trơn phế quản, làm mất tác dụng giãn phế quản tự nhiên của cơ thể và kích thích cơn khó thở cấp tính. Ngay cả các thuốc chẹn beta-1 chọn lọc ở liều cao cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hô hấp. Ngoài ra, người bệnh cần hết sức lưu ý đối với thuốc nhỏ mắt chứa chất chẹn beta điều trị tăng áp lực nội nhãn vì một phần hoạt chất vẫn hấp thu vào máu gây bùng phát cơn hen.
Thuốc ức chế men chuyển điều trị tăng huyết áp
Nhóm thuốc ức chế men chuyển như enalapril, captopril hay lisinopril thường được kê đơn cho các bệnh lý tim mạch và huyết áp. Tác dụng phụ khá phổ biến của nhóm thuốc này là gây ho khô kéo dài do tích tụ chất bradykinin trong đường hô hấp. Mặc dù thuốc ức chế men chuyển không trực tiếp gây co thắt phế quản như thuốc chẹn beta, phản ứng ho dai dẳng lại làm tăng mức độ nhạy cảm của niêm mạc hô hấp, dễ làm khởi phát triệu chứng hen phế quản. Khi gặp tình trạng ho do thuốc, người bệnh nên thảo luận với bác sĩ điều trị để được chuyển sang nhóm thuốc hạ áp khác phù hợp hơn.
Thuốc an thần và thuốc giảm đau dạng opioid
Các thuốc an thần, thuốc ngủ và nhóm thuốc giảm đau gây nghiện dạng opioid có tác dụng ức chế hệ thần kinh trung ương. Khi sử dụng cho người bị hen phế quản, đặc biệt là trong đợt hen cấp, các thuốc này làm giảm phản xạ ho và ức chế trung khu hô hấp ở não. Việc giảm thông khí phổi làm tăng nguy cơ ứ đọng chất tiết, tắc nghẽn đường thở và khiến tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng hơn. Việc dùng thuốc an thần hoặc giảm đau mạnh cho người bệnh hen đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ của nhân viên y tế tại cơ sở y tế.
Nguyên tắc an toàn khi dùng thuốc ở người bệnh hen phế quản
Để tránh sử dụng nhầm các thuốc gây bất lợi cho đường thở, người bệnh hen phế quản cần tuân thủ các quy tắc an toàn khi dùng thuốc. Đầu tiên, người bệnh nên chủ động thông báo tiền sử bệnh hen cho bác sĩ hoặc dược sĩ trong mỗi lần khám hay tư vấn mua thuốc. Thứ hai, người bệnh cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, đặc biệt là phần chống chỉ định. Khi cần dùng thuốc giảm đau hạ sốt thông thường, paracetamol thường là lựa chọn thay thế an toàn hơn nếu dùng đúng liều lượng. Cuối cùng, tuyệt đối không tự ý dừng hoặc thay đổi các thuốc điều trị hen hàng ngày mà không có chỉ định bác sĩ.
Lưu ý an toàn
Thông tin về các nhóm thuốc không nên dùng chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chung và không thay thế cho tư vấn y khoa trực tiếp. Mỗi người bệnh hen phế quản có mức độ nhạy cảm và bệnh lý đi kèm khác nhau. Tuyệt đối không tự ý ngưng dùng thuốc đang kê đơn hoặc tự mua thuốc điều trị khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Nếu xuất hiện triệu chứng khó thở sau khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, người bệnh cần ngừng thuốc ngay và liên hệ cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Việc nhận biết hen phế quản không nên dùng thuốc gì đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh an toàn. Nắm rõ các nhóm thuốc rủi ro như NSAID, aspirin hay thuốc chẹn beta giúp người bệnh chủ động phòng ngừa cơn hen cấp tính. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm thuốc mới nào để bảo vệ sức khỏe hô hấp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị hen phế quản có dùng được paracetamol để giảm đau hạ sốt không?
Paracetamol thường được coi là lựa chọn tương đối an toàn cho người bị hen phế quản khi cần giảm đau hoặc hạ sốt nhẹ. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần dùng đúng liều lượng chỉ định và theo dõi phản ứng của cơ thể.
Tại sao thuốc chẹn beta lại nguy hiểm cho người mắc hen phế quản?
Thuốc chẹn beta ức chế các thụ thể beta-2 trên đường hô hấp, làm các cơ trơn phế quản bị co thắt và hẹp lại. Điều này dẫn đến tình trạng khó thở cấp tính và giảm hiệu quả của thuốc xịt giãn phế quản.
Thuốc nhỏ mắt có gây khởi phát cơn hen phế quản không?
Có. Một số loại thuốc nhỏ mắt chứa thành phần chẹn beta dùng chữa tăng áp lực nội nhãn vẫn có thể đi vào máu và gây co thắt phế quản ở người nhạy cảm. Bạn nên thông báo với bác sĩ mắt về tiền sử hen phế quản.
Người bệnh hen phế quản nên làm gì khi lỡ uống thuốc dễ kích phát cơn hen?
Nếu lỡ uống loại thuốc có nguy cơ và nhận thấy dấu hiệu ngứa họng, ho hay khó thở, bạn cần ngừng ngay thuốc đó, sử dụng thuốc xịt ngắt cơn theo hướng dẫn và đến cơ sở y tế để được theo dõi kịp thời.
Có phải tất cả người bị hen phế quản đều dị ứng với aspirin không?
Không phải tất cả mọi người bệnh hen phế quản đều dị ứng với aspirin. Tuy nhiên, tỷ lệ nhạy cảm với aspirin ở nhóm bệnh nhân này là khá cao, do đó việc thận trọng và tránh tự ý dùng aspirin luôn là cần thiết.
