Hay ù tai chóng mặt là biểu hiện của bệnh lý nào?

Hay ù tai chóng mặt là gì?

Ù tai và chóng mặt là hai phản ứng bất thường của hệ thống giác quan và thăng bằng. Ốc tai đảm nhận chức năng tiếp nhận rung động âm thanh rồi truyền tín hiệu qua dây thần kinh thính giác lên vỏ não. Nằm ngay sát ốc tai là ba ống bán khuyên và tiền đình, cơ quan phối hợp cùng mắt và cảm thụ bản thể để định vị vị trí đầu trong không gian. Hai cấu trúc này chia sẻ chung nguồn mạch máu nuôi dưỡng và đường dẫn truyền thần kinh. Do đó, bất kỳ tổn thương nào xảy ra tại khu vực tai trong, thân não hoặc mạng lưới mạch máu nuôi dưỡng đều dễ dàng kích hoạt đồng thời cả cảm giác ù tai và chóng mặt. Cường độ triệu chứng có thể xuất hiện thoáng qua trong vài giây nhưng cũng có thể kéo dài hàng giờ hoặc tái diễn thường xuyên, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và tâm lý của người bệnh.

Các bệnh lý tai trong và hệ thống tiền đình thường gặp

Tai trong là nơi chứa ốc tai phụ trách thính giác và hệ thống tiền đình phụ trách giữ thăng bằng cơ thể. Khi khu vực này bị tổn thương hoặc viêm nhiễm, hai triệu chứng ù tai và chóng mặt thường xuất hiện đồng thời. Bệnh Meniere là một trong những nguyên nhân điển hình, xảy ra do tình trạng ứ dịch nội dịch trong tai trong, tạo nên các cơn chóng mặt quay cuồng dữ dội kèm theo giảm thính lực tiến triển và tiếng vo ve liên tục bên tai.

Bên cạnh đó, viêm mê đạo tai do nhiễm khuẩn hoặc virus đường hô hấp trên làm tổn thương đồng thời cả cơ quan thính giác và thăng bằng, khiến người bệnh vừa chóng mặt dữ dội vừa suy giảm thính lực và ù tai rõ rệt. Ngoài ra, chấn thương áp lực âm thanh, tích tụ ráy tai chèn ép màng nhĩ hoặc viêm tai giữa lan rộng cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cấu trúc dẫn truyền âm thanh và tiền đình, gây nên những cơn choáng váng đi kèm tiếng ù khó chịu.

Rối loạn tuần hoàn máu não và bệnh lý tim mạch liên quan

Ốc tai và cơ quan tiền đình rất nhạy cảm với tình trạng thiếu oxy cũng như dưỡng chất. Thiểu năng tuần hoàn não xảy ra khi lưu lượng máu lên não bị suy giảm do xơ vữa động mạch cảnh, thoái hóa đốt sống cổ gây chèn ép động mạch đốt sống thân nền hoặc huyết áp thấp. Khi dòng máu nuôi dưỡng các trung tâm thần kinh thính giác và tiền đình không ổn định, người bệnh sẽ cảm thấy hoa mắt, choáng váng, đứng không vững kèm theo tiếng ve kêu trong tai.

Hiện tượng hạ huyết áp tư thế cũng là nguyên nhân phổ biến khiến nhiều người bị sây sẩm mặt mày và ù tai khi đứng dậy đột ngột từ tư thế ngồi hoặc nằm. Ngoài ra, bệnh tăng huyết áp không được kiểm soát tốt có thể gây tăng áp lực mạch máu nuôi dưỡng màng nhĩ và tai trong, dẫn đến hiện tượng ù tai theo nhịp mạch đập cùng cảm giác nặng đầu, chao đảo.

Bệnh lý thần kinh sọ não và tổn thương dây thần kinh thính giác

Hệ thống thần kinh trung ương tiếp nhận và xử lý tín hiệu thính giác cùng thăng bằng. Khi xuất hiện tổn thương tại các đường dẫn truyền thần kinh, triệu chứng ù tai chóng mặt có thể diễn biến phức tạp và kéo dài. U dây thần kinh thính giác hay u bao dây thần kinh số tám là một khối u lành tính phát triển chậm, chèn ép dần vào dây thần kinh thính giác và tiền đình, gây suy giảm thính lực một bên, ù tai liên tục và mất thăng bằng khi vận động.

Một bệnh lý khác cũng thường gặp là đau nửa đầu tiền đình, nơi các cơn đau đầu migraine đi kèm cảm giác chóng mặt chao đảo, sợ ánh sáng và tiếng ù trầm bên tai. Trong một số trường hợp ít gặp nhưng nguy hiểm, các tổn thương thiếu máu cục bộ tại tiểu não hoặc thân não cũng khởi phát bằng triệu chứng chóng mặt cấp tính kết hợp giảm thính lực đột ngột.

Ảnh hưởng từ lối sống căng thẳng và tác dụng phụ của thuốc

Không chỉ các bệnh lý thực thể, lối sống và các yếu tố thể chất hàng ngày cũng đóng vai trò kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng này. Căng thẳng thần kinh kéo dài làm giải phóng các hormone gây co thắt mạch máu nhỏ, cản trở tuần hoàn vi mạch tại tai trong, dẫn đến tiếng ù khó chịu và cảm giác lâng lâng không vững. Tình trạng mất ngủ triền miên và làm việc quá sức cũng làm suy nhược hệ thống điều hòa thăng bằng của cơ thể.

Việc tiếp xúc thường xuyên với tiếng ồn lớn tại nơi làm việc hoặc thói quen đeo tai nghe ở âm lượng cao trong thời gian dài gây thoái hóa các tế bào lông chuyển trong ốc tai. Ngoài ra, tác dụng phụ của một số nhóm thuốc như kháng sinh nhóm aminoglycosid, thuốc lợi tiểu quai, thuốc giảm đau liều cao hoặc việc lạm dụng chất kích thích như rượu bia, thuốc lá và caffeine cũng là tác nhân trực tiếp gây tổn thương ốc tai tiền đình.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc hoạt huyết, thuốc an thần hoặc áp dụng các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng. Cần đến bệnh viện cấp cứu ngay nếu chóng mặt ù tai xuất hiện cùng dấu hiệu méo miệng, yếu liệt nửa người, khó nói hoặc đau đầu dữ dội đột ngột.

Tóm tắt

Tình trạng hay ù tai chóng mặt có thể khởi nguồn từ nhiều cơ quan khác nhau, từ hệ thống ốc tai tiền đình đến mạch máu não và hệ thần kinh. Người bệnh không nên tự phán đoán nguyên nhân hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng. Việc thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Nội thần kinh giúp xác định chính xác tổn thương, từ đó có hướng xử trí an toàn và phòng ngừa tái phát hiệu quả.