Hậu quả thiếu hụt canxi nguy hiểm như thế nào đến sức khỏe

Hậu quả thiếu canxi là gì?

Canxi là khoáng chất phong phú nhất trong cơ thể người, trong đó khoảng chín mươi chín phần trăm tập trung tại xương và răng, một phần trăm còn lại lưu hành trong máu và dịch mô để duy trì các chức năng sinh học thiết yếu. Do vai trò trung tâm của canxi trong duy trì áp lực thẩm thấu, chức năng cơ và tính hưng phấn màng tế bào, nồng độ canxi máu luôn được hệ thống nội tiết kiểm soát rất chặt chẽ thông qua hormone tuyến cận giáp và calcitonin.

Tình trạng thiếu canxi xảy ra khi lượng cung cấp không đáp ứng đủ nhu cầu tiêu hao hoặc do suy giảm hấp thu tại ruột non, thường gặp ở người ăn uống thiếu chất, người lớn tuổi, phụ nữ có thai và người ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, sự thiếu hụt này sẽ âm thầm bào mòn khung xương, làm suy yếu hoạt động của hệ tim mạch và làm giảm sút nghiêm trọng chất lượng cuộc sống thường nhật.

Ảnh hưởng tiêu cực đến hệ xương khớp và sự phát triển của răng

Canxi là thành phần cốt lõi tạo nên khung xương và răng, chiếm đến 99 phần trăm tổng lượng canxi trong cơ thể. Khi lượng hấp thu qua chế độ ăn không đủ, nồng độ canxi máu giảm xuống, kích thích tuyến cận giáp tăng tiết hormone để huy động canxi từ kho dự trữ ở xương vào máu. Tình trạng rút canxi diễn ra liên tục theo thời gian làm mật độ xương suy giảm nghiêm trọng.

Ở người trưởng thành và người cao tuổi, hậu quả trực tiếp là loãng xương, xốp xương, khiến xương trở nên giòn, xốp và rất dễ gãy dù chỉ gặp phải va chạm nhẹ. Người bệnh thường xuyên chịu đựng các cơn đau nhức mỏi âm ỉ dọc theo các xương dài, đau cột sống thắt lưng, gù lưng hoặc giảm dần chiều cao thực tế. Đối với trẻ nhỏ trong giai đoạn phát triển, thiếu canxi dẫn đến còi xương, chậm lớn, biến dạng lồng ngực, chân vòng kiềng và làm răng mọc chậm, men răng yếu, dễ sâu răng.

Tác động đến hoạt động thần kinh cơ và co thắt cơ bắp

Khoảng một phần trăm lượng canxi còn lại trong cơ thể tồn tại dưới dạng ion trong dịch ngoại bào và các mô mềm, đóng vai trò sống còn trong việc dẫn truyền xung động thần kinh và điều hòa sự co giãn của sợi cơ. Khi canxi huyết thanh hạ xuống mức thấp, tính hưng phấn của hệ thần kinh cơ sẽ gia tăng đột ngột, gây ra hiện tượng co cứng cơ bắp ngoài ý muốn.

Người bị thiếu canxi thường gặp phải các cơn chuột rút xuất hiện ban đêm ở bắp chân, cảm giác tê bì, châm chích kiến bò ở đầu ngón tay, ngón chân và quanh vùng miệng. Trong các đợt hạ canxi máu cấp tính nặng, người bệnh có thể xuất hiện cơn tetany với dấu hiệu co quắp ngón tay hình bàn tay đỡ đẻ, co thắt cơ thanh quản gây khó thở, co thắt dạ dày ruột dẫn đến đau bụng dữ dội, thậm chí gây ra cơn co giật toàn thân đòi hỏi phải được xử trí cấp cứu kịp thời tại cơ sở y tế.

Rối loạn nhịp tim và cản trở quá trình đông máu tự nhiên

Ion canxi tham gia trực tiếp vào chu trình co bóp của cơ tim và điều hòa tín hiệu dẫn truyền điện học trong các buồng tim. Thiếu hụt canxi làm xáo trộn tính ổn định của màng tế bào cơ tim, kéo dài khoảng thời gian trơ điện học, từ đó dẫn đến tình trạng rối loạn nhịp tim như nhịp tim nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực hoặc ngoại tâm thu.

Bên cạnh đó, canxi là một yếu tố không thể thiếu trong chuỗi phản ứng đông máu sinh lý tự nhiên, hỗ trợ chuyển hóa prothrombin thành thrombin để hình thành cục máu đông hàn gắn vết thương. Sự sụt giảm canxi làm kéo dài thời gian đông máu, khiến người bệnh dễ xuất hiện các vết bầm tím dưới da sau va chạm nhẹ hoặc chảy máu khó cầm hơn bình thường khi có vết rách mô. Ngoài ra, thiếu canxi mạn tính còn khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, khó ngủ, ngủ chập chờn, giảm khả năng tập trung trong công việc hằng ngày.

Hệ lụy khác nhau trên từng nhóm đối tượng nguy cơ cao

Hậu quả của việc thiếu canxi biểu hiện rất khác nhau tùy thuộc vào từng nhóm tuổi và thể trạng cụ thể. Ở phụ nữ mang thai, thai nhi đòi hỏi một lượng canxi rất lớn để xây dựng hệ xương, nếu người mẹ không được cung cấp đầy đủ sẽ đối mặt với tình trạng đau lưng dữ dội, rụng tóc, chuột rút nặng và tăng nguy cơ tiền sản giật, đồng thời trẻ sinh ra dễ bị nhẹ cân hoặc còi xương bẩm sinh.

Đối với phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, sự sụt giảm nhanh chóng của hormone estrogen đẩy nhanh quá trình mất xương, khiến nguy cơ gãy cổ xương đùi hoặc xẹp đốt sống tăng cao rõ rệt nếu bị thiếu hụt canxi phối hợp. Ở người cao tuổi, sự suy giảm chức năng hấp thu của đường tiêu hóa cùng thói quen ít vận động càng làm trầm trọng thêm tình trạng thoái hóa khớp và xốp xương, làm tăng nguy cơ té ngã gây tàn tật suốt đời.

Lưu ý an toàn

Không nên tự ý mua các loại thực phẩm chức năng hoặc viên uống bổ sung canxi liều cao để sử dụng khi chưa có chẩn đoán xác định từ bác sĩ. Dư thừa canxi có thể gây sỏi thận, vôi hóa mạch máu, táo bón nặng và cản trở hấp thu sắt, kẽm. Khi nhận thấy các dấu hiệu co rút cơ thường xuyên, tê bì tay chân hoặc đau nhức xương kéo dài, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa để được xét nghiệm máu, đo mật độ xương và nhận phác đồ hướng dẫn an toàn, phù hợp với thể trạng cá nhân.

Tóm tắt

Thiếu hụt canxi kéo dài để lại nhiều tác động bất lợi cho hệ vận động, tim mạch và chất lượng sống. Việc chủ động xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, kiểm tra sức khỏe định kỳ và tham vấn chuyên gia y tế trước khi dùng bất kỳ chế phẩm bổ sung nào là giải pháp an toàn nhất để duy trì hệ xương chắc khỏe cùng cơ thể dẻo dai.