Hạch ở nách trái trẻ em cảnh báo điều gì và khi nào nguy hiểm?

Hạch ở nách trái trẻ em là gì?

Hạch bạch huyết là một phần thiết yếu của hệ thống miễn dịch trong cơ thể con người, phân bố rải rác khắp cơ thể và tập trung nhiều ở cổ, nách và bẹn. Ở trẻ em, các hạch bạch huyết thường nhạy cảm và dễ phản ứng hơn người lớn do hệ miễn dịch của trẻ đang trong giai đoạn hoàn thiện và liên tục tiếp xúc với các kháng nguyên mới. Hạch nách trái có nhiệm vụ tiếp nhận và lọc dịch bạch huyết từ cánh tay trái, thành ngực trái và một phần vùng bụng trên. Khi có kháng nguyên xâm nhập hoặc xảy ra phản ứng viêm trong khu vực dẫn lưu, các tế bào lympho bên trong hạch sẽ tăng sinh nhanh chóng để chống lại tác nhân gây hại, dẫn đến hiện tượng sưng to mà mắt thường hoặc tay sờ có thể cảm nhận được. Đa số các khối hạch này có giới hạn rõ, mềm hoặc chắc vừa phải và sẽ tự thoái triển khi nguyên nhân kích thích được giải quyết hoàn toàn.

Phản ứng miễn dịch sau tiêm vắc xin lao ở cánh tay trái

Một trong những lý do hàng đầu khiến trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nổi hạch ở nách trái là phản ứng sau khi tiêm phòng vắc xin lao BCG. Theo quy trình tiêm chủng mở rộng, vắc xin này thường được tiêm trong da ở phần trên cánh tay trái của trẻ ngay sau sinh. Khi hệ miễn dịch tiếp nhận vi khuẩn lao sống giảm độc lực, các tế bào miễn dịch tại hạch bạch huyết nách trái sẽ được kích hoạt để tạo kháng thể bảo vệ cơ thể.

Quá trình đáp ứng miễn dịch tự nhiên này có thể làm xuất hiện một hoặc vài hạch nhỏ ở hố nách bên trái sau vài tuần đến vài tháng tiêm chủng. Đa số các nốt hạch phản ứng này có kích thước dưới một đến hai centimet, di động tốt, không gây đau đớn và trẻ vẫn ăn ngủ, tăng cân bình thường. Hạch thường tự thu nhỏ và biến mất dần theo thời gian mà không cần can thiệp ngoại khoa hay dùng thuốc kháng lao. Tuy nhiên nếu hạch nách sưng quá to, da bao phủ tấy đỏ, hạch nhuyễn hóa dính vào da hoặc rò rỉ dịch mủ, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện để bác sĩ chuyên khoa nhi xử trí đúng kỹ thuật, tránh tự ý rạch chích tại nhà.

Nhiễm trùng ngoài da và mô mềm vùng cánh tay cùng bên

Hạch bạch huyết vùng nách đảm nhiệm chức năng dẫn lưu dịch bạch huyết từ cánh tay, vai, ngực và vùng lưng cùng bên. Do đó, bất kỳ tổn thương nhiễm trùng nào tại vùng chi trên bên trái cũng có thể kích hoạt hạch nách trái sưng to lên nhằm bắt giữ và tiêu diệt vi sinh vật gây bệnh.

Các nguyên nhân nhiễm trùng thường gặp bao gồm mụn nhọt, viêm da mủ, viêm nang lông, vết trầy xước bị bội nhiễm hoặc vết côn trùng đốt ở cánh tay, bàn tay trái của trẻ. Ngoài ra, bệnh mèo cào do vi khuẩn Bartonella henselae lây truyền qua vết cào hoặc cắn của mèo cũng là nguyên nhân hay gặp gây viêm hạch vùng nách ở trẻ em. Khi bị nhiễm trùng vùng lân cận, hạch nách thường sưng nhanh, ấn vào thấy đau, có thể kèm theo biểu hiện sưng nóng đỏ tại tổn thương ban đầu trên da. Khi ổ nhiễm khuẩn nguyên phát được kiểm soát và điều trị triệt để bằng chăm sóc y tế phù hợp, tình trạng sưng viêm của hạch sẽ giảm dần và trở về kích thước ban đầu.

Dấu hiệu nhận biết hạch nách bất thường cần đi khám sớm

Mặc dù phần lớn hạch nách ở trẻ em là lành tính, các bậc phụ huynh vẫn cần nắm rõ các dấu hiệu bất thường để kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế kiểm tra. Một cục hạch được xem là cần đánh giá y khoa chuyên sâu khi hạch có kích thước lớn trên hai centimet và tiếp tục phát triển to hơn qua nhiều tuần theo dõi.

Những đặc tính đáng lo ngại khác bao gồm hạch có mật độ rất cứng chắc như đá, bề mặt gồ ghề, hạch dính chặt vào mô xung quanh hoặc dính vào da nên không thể di động khi sờ nắn. Ngoài ra, sự xuất hiện của nhiều hạch liên kết thành chùm, hoặc hạch nổi đồng thời ở nhiều vị trí khác như nách phải, cổ, bẹn, vùng trên xương đòn cũng là dấu hiệu bất thường. Nếu tình trạng nổi hạch đi kèm với các triệu chứng toàn thân như trẻ sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi trộm ban đêm, sụt cân nhanh, da xanh xao hoặc xuất huyết dưới da, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay lập tức để tầm soát các bệnh lý huyết học hoặc ác tính tiềm ẩn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thể thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý dùng tay nắn bóp mạnh, chích rạch, hút mủ hay đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc lên vùng nách của trẻ. Không tự mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay thuốc chống lao cho trẻ uống khi chưa có kết luận chính thức từ cơ sở y tế. Khi phát hiện khối bất thường ở nách trẻ, việc đưa trẻ đi khám trực tiếp luôn là lựa chọn an toàn nhất.

Tóm tắt

Hạch ở nách trái trẻ em phần lớn là phản ứng miễn dịch lành tính sau tiêm chủng hoặc nhiễm trùng ngoài da. Dù vậy cha mẹ không nên chủ quan tự phán đoán tại nhà. Việc theo dõi sát kích thước, mật độ của hạch và đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi kịp thời sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân, bảo vệ an toàn cho sự phát triển của trẻ.