Hạch ở nách là gì và nguyên nhân nổi hạch ở nách thường gặp

Hạch ở nách là gì?

Hạch ở nách, hay hạch lympho vùng nách, là những tổ chức hình hạt đậu nhỏ nằm rải rác dọc theo mạng lưới mạch bạch huyết tại hõm nách. Mỗi người thường có từ hai mươi đến bốn mươi hạch nách, chia thành nhiều nhóm nông và sâu để tiếp nhận dòng bạch huyết dẫn lưu từ chi trên, thành ngực và phần lớn tuyến vú. Bên trong mỗi hạch chứa một lượng lớn tế bào bạch cầu lympho, hoạt động như những màng lọc sinh học để bắt giữ vi khuẩn, virus, tế bào biến đổi và các chất cặn bã trước khi dịch bạch huyết hòa vào tuần hoàn máu.

Ở trạng thái bình thường, hạch nách rất nhỏ, chìm sâu trong lớp mỡ dưới da nên hầu như không thể sờ thấy hay nhìn thấy bằng mắt thường. Khi cơ thể gặp phải các kích thích như nhiễm trùng tại chỗ, chấn thương cơ học hoặc phản ứng miễn dịch toàn thân, hạch nách sẽ phản ứng bằng cách gia tăng lưu lượng tuần hoàn và sản sinh tế bào miễn dịch, khiến hạch phồng to lên và dễ dàng nhận biết khi chạm vào vùng nách.

Nguyên nhân nổi hạch nách do phản ứng viêm nhiễm và chấn thương mô

Hạch lympho vùng nách đóng vai trò như một trạm kiểm soát trong hệ thống bạch huyết của cơ thể. Khi vùng cánh tay, lồng ngực hoặc tuyến vú xuất hiện tình trạng viêm nhiễm, các tế bào miễn dịch tại hạch nách sẽ nhanh chóng tăng sinh để bẫy và tiêu diệt vi khuẩn, virus cũng như dọn dẹp các mảnh vụn tế bào. Quá trình hoạt động tích cực này làm hạch gia tăng kích thước và trở nên sưng đau rõ rệt.

Các nguyên nhân nhiễm trùng phổ biến bao gồm viêm nang lông do cạo nhổ lông nách không đúng cách, nhiễm trùng da mô mềm vùng cánh tay hoặc vết trầy xước do động vật cào. Ngoài ra, viêm tuyến mồ hôi mủ, viêm tuyến sữa ở phụ nữ đang cho con bú hoặc các bệnh nhiễm trùng toàn thân như nhiễm virus Epstein-Barr, bệnh lao cũng có thể kích hoạt hạch nách sưng to. Khi ổ viêm nguyên phát được kiểm soát ổn định, các hạch phản ứng này thường có xu hướng thu nhỏ kích thước dần theo thời gian.

Ảnh hưởng từ tiêm chủng vaccine và kích ứng cơ học tại chỗ

Bên cạnh các phản ứng nhiễm trùng vi sinh vật, hạch ở nách còn có thể phì đại tạm thời sau các can thiệp y khoa hoặc chấn thương vật lý. Phản ứng phụ sau tiêm chủng vaccine ở cánh tay cùng bên là một ví dụ điển hình, khi hệ miễn dịch tiếp nhận kháng nguyên và kích hoạt đáp ứng tại các hạch lympho lân cận. Tình trạng này hoàn toàn bình thường và thường biến mất sau một thời gian ngắn.

Các chấn thương cơ học tại vùng vai, nách, cánh tay hoặc can thiệp phẫu thuật thẩm mỹ, phẫu thuật tái tạo mô cũng có thể kích thích dẫn lưu bạch huyết quá mức, dẫn đến hiện tượng sưng hạch cục bộ. Ngoài ra, việc sử dụng các sản phẩm khử mùi, sáp tẩy lông gây kích ứng tiếp xúc nặng nề trên bề mặt da nách cũng có thể khiến hạch nông dưới da sưng nhẹ. Người bệnh cần quan sát tiến triển của khối sưng và thông báo cho bác sĩ nếu nốt hạch không giảm kích thước sau khi vết thương ngoài da đã lành hoàn toàn.

Nguy cơ liên quan đến bệnh tự miễn và bệnh lý tăng sinh ác tính

Mặc dù đa phần các trường hợp nổi hạch ở nách là lành tính, đây cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo những bệnh lý hệ thống hoặc khối u ác tính. Mạng lưới mạch bạch huyết vùng nách tiếp nhận dịch dẫn lưu từ phần lớn mô tuyến vú, thành ngực và chi trên. Do đó, các tế bào bất thường từ ung thư vú, ung thư hắc tố da hoặc ung thư hạch bạch huyết có thể di căn và phát triển bên trong các hạch nách.

Những bệnh lý tự miễn mạn tính như viêm khớp dạng thấp hoặc lupus ban đỏ hệ thống cũng có khả năng gây phì đại hạch bạch huyết rải rác toàn thân, bao gồm cả hạch nách. Để phân biệt chính xác bản chất khối sưng, bác sĩ cần kết hợp thăm khám thực thể cùng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu như siêu âm hạch, chụp X-quang tuyến vú hoặc chụp cắt lớp vi tính. Việc phát hiện sớm nguồn gốc bệnh lý nguyên phát đóng vai trò quyết định đến hiệu quả theo dõi và điều trị sau này.

Đặc điểm nhận biết giữa hạch nách lành tính và hạch nghi ngờ bệnh lý

Trên thực tế thăm khám lâm sàng, hạch phản ứng lành tính thường có kích thước nhỏ dưới hai centimet, bờ viền rõ ràng, bề mặt nhẵn, mật độ mềm hoặc hơi chắc và di động tốt khi dùng tay đẩy nhẹ. Người bệnh thường cảm thấy đau rát hoặc căng tức khi ấn vào, đặc biệt là trong giai đoạn nhiễm trùng cấp tính đang diễn ra. Khi nguyên nhân gây viêm biến mất, hạch lành tính sẽ thu nhỏ dần và không tiếp tục tăng kích thước.

Ngược lại, hạch có tính chất nghi ngờ bệnh lý ác tính thường có xu hướng không gây đau ở giai đoạn đầu, mật độ rất cứng chắc như đá, bề mặt gồ ghề và kém di động do dính chặt vào mô xung quanh hoặc kết thành chùm hạch cố định. Hạch bệnh lý cũng có thể to nhanh dần theo thời gian mà không đi kèm dấu hiệu trầy xước hay viêm nhiễm ngoài da. Khi nhận thấy các đặc điểm cứng chắc, bất động hoặc hạch to liên tục nhiều tuần, người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện để được kiểm tra toàn diện.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thể thay thế cho việc chẩn đoán trực tiếp hay phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa. Khi phát hiện vùng nách xuất hiện cục sưng bất thường, bạn tuyệt đối không tự ý dùng kim chích, bóp nặn mạnh, tự mua thuốc kháng sinh hay áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng. Mọi trường hợp hạch nách sưng to không rõ nguyên nhân cần được thăm khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa ung bướu hoặc nội khoa để được kiểm tra chu đáo.

Tóm tắt

Hạch ở nách là phản ứng miễn dịch thường gặp của cơ thể trước nhiều tác nhân khác nhau, phần lớn có nguồn gốc từ nhiễm trùng lành tính hoặc kích ứng tại chỗ. Việc chú ý quan sát những thay đổi về kích thước, mật độ và triệu chứng đi kèm giúp bạn chủ động chăm sóc sức khỏe. Khi phát hiện khối sưng bất thường kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám cẩn thận thay vì lo lắng quá mức hay tự xử trí tại nhà.