Hạch lao có nguy hiểm không và khả năng điều trị

Hạch lao có nguy hiểm không là gì?

Bệnh khởi phát khi trực khuẩn Mycobacterium tuberculosis thâm nhập vào cơ thể rồi khu trú, nhân lên trong hệ bạch huyết. Phần lớn các trường hợp ghi nhận tổn thương ở hạch cổ dọc cơ ức đòn chũm và vùng thượng đòn; số ít hơn xuất hiện tại hạch nách, bẹn hoặc các chùm hạch sâu bên trong lồng ngực và ổ bụng.

Quá trình tiến triển của hạch lao diễn ra từ từ và kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Ban đầu, hạch sưng to đơn độc hoặc rải rác vài nốt, sờ nắn chắc, không nóng đỏ và ít gây đau. Giai đoạn sau, các hạch có xu hướng dính chùm lại với nhau và dính chặt vào mô dưới da, giảm tính di động. Bên trong khối viêm dần nhuyễn hóa tạo chất bã đậu đặc trưng. Do không gây sốt cao rầm rộ hay đau nhức dữ dội, người bệnh dễ chủ quan nhầm lẫn với u mỡ, u bã đậu hoặc viêm hạch phản ứng thông thường.

Mức độ nguy hiểm thực tế của bệnh lao hạch

Khác với các thể lao đe dọa tính mạng cấp tính như lao màng não hay lao kê, lao hạch ngoại biên đơn thuần không gây suy hô hấp hay tử vong trực tiếp. Khi được can thiệp sớm bằng thuốc kháng lao đặc hiệu, các ổ tổn thương ở cổ hay nách đáp ứng rất tích cực và xẹp dần theo thời gian.

Rủi ro lớn nhất phát sinh khi người bệnh trì hoãn khám hoặc tự ý đắp thuốc dân gian. Khối hạch chứa đầy mủ hoại tử bã đậu sẽ tự vỡ qua da, hình thành các lỗ rò rỉ dịch kéo dài hàng tháng. Vùng da quanh lỗ rò đổi màu tím tái, bờ vết loét nham nhở và rất dễ bội nhiễm vi khuẩn sinh mủ thông thường. Ngay cả khi đã khỏi nhiễm trùng, vết rò lành miệng vẫn để lại sẹo lồi, sẹo lõm co kéo nhăn nhúm, ảnh hưởng nặng nề đến thẩm mỹ và khả năng vận động vùng cổ. Ngoài ra, việc dùng thuốc muộn hoặc sai quy cách làm tăng nguy cơ trực khuẩn lao thích nghi, dẫn đến tình trạng kháng thuốc phức tạp.

Nguy cơ chèn ép khi hạch lao nằm ở vị trí sâu

Tổn thương hạch lao ở các vị trí sâu mang mức độ nguy hiểm cao hơn nhiều so với hạch nông dưới da. Điển hình tại vùng trung thất, các chùm hạch lao phì đại nằm ngay sát ngã ba khí phế quản và các mạch máu lớn. Áp lực cơ học từ khối hạch chèn ép đường thở gây ho khan kéo dài, thở rít, khó thở từng cơn; nếu đè ép tĩnh mạch chủ trên sẽ dẫn tới hội chứng phù áo khoác, căng tức tĩnh mạch cổ và phù mặt.

Trong ổ bụng, hạch lao khu trú tại mạc treo ruột hoặc khoang sau phúc mạc gây đau bụng âm ỉ từng đợt, sụt cân, rối loạn tiêu hóa và có thể dẫn đến biến chứng bán tắc ruột. Các tổn thương vùng sâu này khó sờ thấy từ bên ngoài, đòi hỏi các phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu như chụp cắt lớp vi tính (CT scanner) hoặc sinh thiết mô học dưới hướng dẫn siêu âm. Nếu để phát hiện quá trễ khi hạch đã chèn ép nghiêm trọng hoặc dính xoắn các quai ruột, bệnh nhân buộc phải trải qua phẫu thuật ngoại khoa để giải tỏa chèn ép.

Khả năng lây nhiễm của lao hạch đối với cộng đồng

Cơ chế lây truyền chính của vi khuẩn lao là qua đường hô hấp khi người bệnh lao phổi ho, hắt hơi phát tán các hạt khí dung chứa mầm bệnh. Bản chất lao hạch đơn thuần là thể lao ngoài phổi kín, trực khuẩn khu trú bên trong vỏ bao hạch và không đi vào luồng khí thở. Do đó, người mắc lao hạch không làm lây lan mầm bệnh sang những người sống chung qua hoạt động giao tiếp, ăn uống hay sinh hoạt thường nhật.

Tuy vậy, yếu tố nguy cơ dịch tễ vẫn có thể xuất hiện trong hai tình huống cụ thể. Thứ nhất, khi hạch lao đã nhuyễn hóa và vỡ mủ ra mặt da, dịch tiết từ lỗ rò chứa lượng lớn vi khuẩn sống; việc tiếp xúc trực tiếp bằng tay trần có vết trầy xước với chất dịch này tiềm ẩn nguy cơ phơi nhiễm. Thứ hai, bệnh nhân có thể đồng thời mắc cả lao hạch lẫn lao phổi thể hoạt động. Để loại trừ khả năng này và xác định chính xác mức độ an toàn lây nhiễm, bác sĩ luôn chỉ định chụp X-quang phổi và xét nghiệm đờm ngay từ bước thăm khám ban đầu.

Phương pháp điều trị và theo dõi tiến triển của hạch

Nền tảng điều trị lao hạch là nội khoa với các phác đồ phối hợp kháng sinh chống lao chuẩn quốc gia, thường kéo dài liên tục từ 6 đến 9 tháng. Thuốc cần được uống đầy đủ mỗi ngày, đúng giờ và đúng liều lượng chỉ định. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc khi thấy hạch xẹp bớt, bởi vi khuẩn lao còn sót lại sẽ nhanh chóng bùng phát và hình thành chủng kháng thuốc.

Đáng chú ý, trong vài tháng đầu dùng thuốc, người bệnh có thể nhận thấy hạch sưng to hơn hoặc xuất hiện thêm vài nốt hạch mới ở vùng lân cận. Đây là phản ứng nghịch lý do hệ miễn dịch của cơ thể phản ứng mạnh mẽ với các kháng nguyên giải phóng từ xác vi khuẩn lao bị tiêu diệt, hoàn toàn không phải dấu hiệu thất bại điều trị. Bác sĩ chuyên khoa sẽ theo dõi định kỳ kích thước hạch, kiểm tra chức năng gan thận qua xét nghiệm máu và có thể chỉ định chọc hút mủ bằng kim nhỏ để giải áp khi hạch quá căng, hạn chế tối đa nguy cơ vỡ rò tự nhiên.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, cao dán hoặc chọc kim nặn mủ tại nhà lên vùng hạch sưng, vì các biện pháp này dễ gây bội nhiễm vi khuẩn sinh mủ và tạo đường rò hoại tử không thể hồi phục. Toàn bộ liệu trình dùng thuốc kháng lao cần có sự theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa nhằm kiểm soát kịp thời độc tính trên gan, thận và dây thần kinh thị giác. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán lâm sàng và chỉ định điều trị của thầy thuốc.

Tóm tắt

Lao hạch có tiên lượng điều trị rất khả quan và hiếm khi đe dọa đến tính mạng nếu được can thiệp y tế từ giai đoạn sớm. Chìa khóa để tránh các biến chứng rò mủ và sẹo xấu là chủ động đi khám chuyên khoa ngay khi phát hiện hạch sưng bất thường, kiên trì theo đuổi trọn vẹn phác đồ kháng lao và tuân thủ chặt chẽ lịch hẹn tái khám của bác sĩ.