Hạ đường huyết vã mồ hôi và cách xử lý nhanh

Hạ đường huyết vã mồ hôi là gì?

Hạ đường huyết là tình trạng lượng đường glucose trong huyết tương giảm xuống dưới mức bình thường, thường được xác định khi chỉ số đo được thấp hơn 70 mg/dL (tương đương 3,9 mmol/L). Glucose đóng vai trò là nguồn nhiên liệu thiết yếu duy trì hoạt động của mọi cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là não bộ.

Khi lượng đường trong máu suy giảm nhanh chóng, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách kích hoạt hệ thần kinh giao cảm để báo động. Vã mồ hôi lạnh, ướt đẫm vùng trán, cổ và lưng là một trong những tín hiệu đầu tiên phản ánh sự phản ứng khẩn cấp của hệ thần kinh trước sự thiếu hụt năng lượng. Tình trạng này phổ biến nhất ở bệnh nhân đái tháo đường đang sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết nhóm sulfonylurea, nhưng cũng có thể xảy ra ở người khỏe mạnh do nhịn ăn kéo dài, vận động quá sức hoặc uống nhiều rượu bia lúc đói.

Tại sao hạ đường huyết lại gây vã mồ hôi lạnh

Đường huyết hạ thấp kích thích hệ thần kinh giao cảm giải phóng mạnh mẽ hai hormone là adrenaline và noradrenaline nhằm thúc đẩy gan phân giải glycogen thành glucose dự trữ. Sự tăng vọt của các hormone này tác động trực tiếp lên các tuyến mồ hôi ngoại tiết, khiến cơ thể bài tiết mồ hôi ồ ạt kèm theo cảm giác da lạnh buốt, ẩm ướt và run rẩy tay chân.

Đây là phản xạ tự nhiên của cơ thể để báo động tình trạng cạn kiệt năng lượng. Nếu người bệnh bỏ qua dấu hiệu này, nồng độ glucose trong máu tiếp tục sụt giảm sẽ dẫn đến các biểu hiện thiếu hụt glucose tại não bộ, làm suy giảm khả năng tập trung, gây hoa mắt, lú lẫn và thậm chí có thể tiến triển sang trạng thái mất ý thức.

Các triệu chứng đi kèm thường gặp khi đường huyết sụt giảm

Bên cạnh triệu chứng vã mồ hôi lạnh ở trán, lưng và lòng bàn tay, người bị hạ đường huyết thường trải qua hàng loạt biểu hiện thực vật khác diễn ra đồng thời. Các dấu hiệu điển hình bao gồm run rẩy ngón tay, hồi hộp, tim đập nhanh, bồn chồn lo âu và cảm giác cồn cào đói dữ dội ở vùng thượng vị.

Nếu không được can thiệp sớm, người bệnh bắt đầu cảm thấy hoa mắt, chóng mặt, nhìn mờ, tê bì quanh môi hoặc đầu lưỡi. Khi lượng glucose cung cấp cho các tế bào thần kinh trung ương bị thiếu hụt nghiêm trọng, bệnh nhân sẽ có biểu hiện nói ngọng, cử động vụng về, thay đổi tính khí đột ngột, lú lẫn và dễ té ngã.

Quy tắc xử lý nhanh cơn hạ đường huyết vã mồ hôi

Khi phát hiện người bệnh có biểu hiện hạ đường huyết vã mồ hôi nhưng vẫn còn tỉnh táo và nuốt được, cần áp dụng ngay quy tắc 15 để hồi phục chỉ số đường huyết an toàn:

Bước một: Cho người bệnh nạp ngay khoảng 15 gam carbohydrate hấp thu nhanh. Lượng này tương đương với ba đến bốn muỗng cà phê đường cát pha trong một cốc nước ấm, nửa ly nước ép trái cây, nửa lon nước ngọt thông thường hoặc ba viên kẹo ngọt. Tránh dùng các thực phẩm giàu chất béo như socola, bánh quy bơ hay sữa tươi nguyên kem vì chất béo làm chậm tốc độ hấp thu đường vào máu.

Bước hai: Để người bệnh nghỉ ngơi tại chỗ, tránh di chuyển hay vận động gắng sức. Sau khoảng 15 phút, tiến hành kiểm tra lại chỉ số đường huyết bằng máy đo cá nhân. Nếu chỉ số vẫn ở mức thấp hoặc các biểu hiện run rẩy, vã mồ hôi chưa thuyên giảm, tiếp tục cho dùng thêm một khẩu phần 15 gam đường tương tự.

Bước ba: Khi triệu chứng đã cải thiện và đường huyết trở về mức an toàn, nếu bữa ăn chính tiếp theo cách xa hơn một giờ, người bệnh nên ăn nhẹ một mẩu bánh mì, vài chiếc bánh quy lạt hoặc một chén cháo loãng để duy trì nồng độ glucose ổn định, phòng ngừa hạ đường huyết tái phát.

Biện pháp phòng ngừa cơn tụt đường huyết tái phát

Đối với người bệnh đái tháo đường, việc chủ động kiểm soát lịch sinh hoạt đóng vai trò quyết định trong việc hạn chế các đợt tụt đường huyết. Cần duy trì thói quen ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa hoặc trì hoãn bữa ăn sau khi đã dùng thuốc kích thích tiết insulin hoặc tiêm insulin.

Người bệnh nên phân chia khẩu phần ăn hợp lý, có thể bổ sung các bữa phụ trước khi tập thể dục hoặc trước khi đi ngủ nếu có nguy cơ hạ đường huyết ban đêm. Luôn mang theo bên mình các viên kẹo ngọt, gói đường nhỏ hoặc nước ngọt khi đi ra ngoài, đi làm hay tập luyện thể thao để sẵn sàng xử trí tình huống khẩn cấp. Ngoài ra, việc ghi chép nhật ký đường huyết và thường xuyên trao đổi với bác sĩ điều trị để điều chỉnh liều thuốc phù hợp là biện pháp lâu dài giúp bảo vệ sức khỏe ổn định.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không cố ép người bệnh uống nước đường, ăn kẹo hoặc nuốt bất kỳ chất lỏng nào khi họ đã rơi vào trạng thái lơ mơ, bất tỉnh hoặc đang co giật vì nguy cơ sặc vào đường thở gây ngạt thở cấp tính. Trong trường hợp bệnh nhân mất ý thức, cần đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn, không chèn vật cứng vào miệng và gọi ngay dịch vụ cấp cứu y tế 115 để được hỗ trợ tiêm glucagon hoặc truyền tĩnh mạch dung dịch glucose ưu trương. Thông tin trong bài chỉ mang tính chất giáo dục kiến thức phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên khoa. Người bệnh cần tái khám định kỳ để bác sĩ điều chỉnh liều thuốc điều trị đái tháo đường phù hợp.

Tóm tắt

Hạ đường huyết vã mồ hôi là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang thiếu hụt năng lượng cấp tính. Việc nắm vững quy tắc xử lý nhanh với carbohydrate đơn giản giúp ngăn ngừa kịp thời các biến chứng nguy hiểm. Người có nguy cơ cao cần thường xuyên theo dõi nồng độ đường huyết và tái khám định kỳ để được bác sĩ chuyên khoa nội tiết tư vấn kế hoạch dùng thuốc cũng như dinh dưỡng an toàn.