Hạ đường huyết thì phải làm gì để khắc phục nhanh và?

Hạ đường huyết phải làm gì là gì?

Đường huyết là nguồn năng lượng chủ yếu duy trì mọi hoạt động sống của cơ thể, đặc biệt là hoạt động của các tế bào não bộ. Ở người trưởng thành, tình trạng hạ đường huyết thường được xác định khi nồng độ glucose trong huyết tương giảm xuống dưới mức 70 mg/dL, tương đương 3,9 mmol/L. Khi mức đường này sụt giảm, hệ thần kinh thực vật bị kích thích giải phóng các hormone phản điều hòa như adrenaline, gây ra các phản ứng cảnh báo rõ rệt như cồn cào ruột gan, đánh trống ngực, lo âu, run tay và toát mồ hôi lạnh. Nếu lượng đường không được bù đắp kịp thời, não bộ sẽ bắt đầu thiếu hụt năng lượng vận hành, dẫn đến các biểu hiện suy giảm tri giác như chóng mặt, giảm khả năng tập trung, lú lẫn, thậm chí có thể tiến triển thành co giật và hôn mê. Do đó, việc hiểu rõ bản chất của tình trạng này giúp người bệnh chủ động nhận biết và can thiệp ngay từ những phút đầu tiên.

Quy tắc xử trí ban đầu khi xuất hiện hạ đường huyết

Khi xuất hiện cảm giác cồn cào, run rẩy, vã mồ hôi lạnh hoặc hồi hộp, người bệnh cần dừng ngay các hoạt động thể lực, ngồi hoặc nằm nghỉ ở nơi an toàn. Nếu có sẵn máy đo đường huyết cá nhân, hãy kiểm tra ngay lập tức. Mức đường huyết dưới 70 mg/dL được xác định là hạ đường huyết. Ngay cả khi chưa kịp đo chỉ số, nếu các biểu hiện điển hình xuất hiện rõ ràng, người bệnh vẫn cần được bổ sung carbohydrate tác dụng nhanh để ngăn chặn nguy cơ tiến triển nặng hơn.

Nguyên tắc xử trí chuẩn trong y khoa là quy tắc 15. Người bệnh cần nạp ngay khoảng 15 gram carbohydrate đơn giản, tương đương với 3 viên đường nhỏ, nửa ly nước ép trái cây, nửa lon nước ngọt thông thường hoặc một muỗng canh mật ong. Những nguồn thực phẩm này giúp giải phóng glucose trực tiếp vào máu một cách nhanh nhất mà không đòi hỏi quá trình tiêu hóa phức tạp. Cần tránh các loại bánh kẹo chứa nhiều chất béo hay sữa nguyên kem vì chất béo làm chậm tốc độ làm rỗng dạ dày, khiến đường huyết chậm hồi phục.

Cách theo dõi chỉ số đường huyết và duy trì độ ổn định sau xử trí

Sau khi đã nạp 15 gram đường, người bệnh cần nghỉ ngơi tĩnh tại và bấm giờ chờ đúng 15 phút để đo lại đường huyết mao mạch. Đây là khoảng thời gian cần thiết để cơ thể hấp thu lượng đường vừa nạp vào tuần hoàn. Nếu kết quả kiểm tra cho thấy lượng đường vẫn chưa đạt mức an toàn trên 70 mg/dL hoặc người bệnh vẫn còn choáng váng mệt mỏi, cần tiếp tục dùng thêm một khẩu phần 15 gram carbohydrate nhanh như ban đầu và lặp lại việc kiểm tra sau 15 phút tiếp theo.

Khi chỉ số đường huyết đã phục hồi ổn định trên 70 mg/dL và triệu chứng khó chịu đã thuyên giảm, người bệnh cần xác định thời điểm của bữa ăn chính tiếp theo. Nếu bữa chính cách thời điểm xử trí trên 1 giờ, người bệnh cần ăn thêm một bữa phụ nhỏ chứa carbohydrate phức hợp và đạm như một lát bánh mì nguyên cám, vài chiếc bánh quy lạt hoặc một hộp sữa chua nhỏ không đường. Bữa ăn phụ này đóng vai trò duy trì nồng độ glucose ổn định trong máu, ngăn ngừa tình trạng tụt đường huyết tái phát trở lại sau khi lượng đường hấp thu nhanh đã chuyển hóa hết.

Xử trí đúng cách khi người bệnh rơi vào tình trạng hạ đường huyết nặng

Các tình huống hạ đường huyết nghiêm trọng xảy ra khi lượng glucose máu sụt giảm sâu dẫn đến rối loạn chức năng thần kinh trung ương. Người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng nhìn mờ, nói ngọng, mất phương hướng, co giật hoặc rơi vào hôn mê mất ý thức. Trong hoàn cảnh này, tuyệt đối không cố gắng nhét thức ăn, đồ uống hoặc viên đường vào miệng người bệnh bởi vì phản xạ nuốt đã suy giảm, hành động này rất dễ dẫn đến nghẹt đường thở hoặc viêm phổi hít nguy hiểm tính mạng.

Người thân cần đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên ở tư thế hồi sức an toàn để giữ đường thở luôn thông thoáng, đồng thời liên hệ ngay trung tâm y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu khẩn cấp. Đối với người bệnh đái tháo đường từng có tiền sử tụt đường huyết nặng và đã được bác sĩ kê đơn bút tiêm hoặc bột xịt mũi glucagon, người nhà cần nhanh chóng sử dụng thiết bị này theo đúng chỉ dẫn chuyên môn đã được đào tạo trước đó để kích thích gan phóng thích glucose dự trữ cứu sống người bệnh.

Các biện pháp phòng ngừa tụt đường huyết tái diễn trong sinh hoạt

Để kiểm soát và ngăn ngừa các cơn hạ đường huyết trong tương lai, người bệnh cần xây dựng thói quen ăn uống điều độ, không bỏ bữa hoặc ăn chậm trễ so với giờ cố định, đặc biệt là sau khi đã sử dụng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin. Cần phân bổ lượng tinh bột hợp lý trong các bữa ăn và chuẩn bị sẵn một ít kẹo ngọt hoặc viên đường trong túi xách, trên bàn làm việc để dùng ngay khi cần.

Bên cạnh đó, việc luyện tập thể dục thể thao cũng cần được tính toán cẩn thận. Vận động làm tăng độ nhạy insulin và tiêu hao glucose, do đó người bệnh nên kiểm tra đường huyết trước khi tập luyện; nếu chỉ số dưới 100 mg/dL thì nên ăn nhẹ trước khi bắt đầu bài tập. Cuối cùng, việc ghi chép lại nhật ký các lần hạ đường huyết bao gồm thời gian xảy ra, triệu chứng, mức đường đo được và thức ăn đã dùng sẽ cung cấp thông tin quý giá để bác sĩ điều trị điều chỉnh lại phác đồ dùng thuốc phù hợp nhất cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe tổng quan, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý thay đổi liều lượng thuốc đái tháo đường hoặc insulin khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Khi xảy ra biến cố hạ đường huyết kèm mất ý thức, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Tóm tắt

Hạ đường huyết là tình huống cần được can thiệp kịp thời nhưng phải thực hiện đúng nguyên tắc để tránh gây dao động đường huyết quá mức. Việc chủ động nhận diện sớm, áp dụng quy tắc 15 và phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa nội tiết sẽ giúp kiểm soát bệnh đái tháo đường ổn định, hạn chế tối đa các biến cố nguy hiểm tái diễn trong sinh hoạt hằng ngày.