Chứng thả bàn chân và những điều cần biết về cách xử trí

Chứng thả bàn chân là gì?

Chứng thả bàn chân là tình trạng suy yếu hoặc tê liệt các nhóm cơ chịu trách nhiệm nâng mu bàn chân và ngón chân lên trên, đặc biệt là cơ chày trước. Khi cơ bắp này không thể co lại bình thường, bàn chân sẽ rũ xuống tự nhiên theo trọng lực, khiến việc tiếp đất bằng gót chân trở nên khó khăn. Để tránh vấp ngã khi di chuyển, người mắc thường phải co khớp háng và nâng đầu gối lên cao hơn bình thường, tạo ra dáng đi bước cao đặc trưng. Hiện tượng này có thể xảy ra ở một bên chân hoặc hiếm hơn là cả hai bên, xuất hiện đột ngột sau chấn thương hoặc tiến triển từ từ theo các bệnh lý mạn tính. Mức độ suy giảm vận động có thể là tạm thời hoặc vĩnh viễn tùy thuộc vào nguyên nhân cốt lõi gây tổn thương hệ thống thần kinh vận động chi dưới.

Nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng rũ bàn chân

Tình trạng thả bàn chân thường bắt nguồn từ ba nhóm nguyên nhân chính liên quan đến thần kinh ngoại biên, bệnh lý cột sống và tổn thương hệ thần kinh trung ương.

Phổ biến nhất là tổn thương dây thần kinh mác chung, nhánh thần kinh chạy nông quanh cổ xương mác ngay dưới khớp gối. Vị trí này rất dễ bị chèn ép khi người bệnh thường xuyên bắt chéo chân, quỳ lâu, bó bột cẳng chân quá chặt hoặc sau phẫu thuật thay khớp gối, khớp háng.

Bên cạnh đó, các bệnh lý tại cột sống thắt lưng như thoát vị đĩa đệm hoặc hẹp ống sống gây chèn ép rễ thần kinh L5 cũng là yếu tố thường gặp làm suy giảm tín hiệu vận động đến các cơ mu chân.

Ngoài ra, các tổn thương não và tủy sống do tai biến mạch máu não, xơ cứng rải rác, chấn thương tủy sống hoặc các rối loạn cơ như teo cơ tiến triển cũng có thể làm gián đoạn đường truyền thần kinh dẫn đến hiện tượng thả bàn chân.

Dấu hiệu nhận diện và ảnh hưởng đến dáng đi

Triệu chứng điển hình nhất của chứng thả bàn chân là việc không thể gập mu bàn chân về phía cẳng chân, dẫn đến khó khăn trong việc nhấc ngón chân khỏi mặt đất khi bước đi.

Để thích ứng và tránh bị vấp ngã, người bệnh hình thành dáng đi bước cao, tức là nâng đùi và đầu gối lên rất cao trong mỗi bước, tương tự như động tác bước lên cầu thang. Khi hạ chân xuống, toàn bộ bàn chân hoặc các ngón chân thường tiếp đất trước thay vì gót chân, đôi khi tạo ra âm thanh bẹt trên sàn nhà.

Bên cạnh thay đổi dáng đi, người bệnh có thể cảm thấy tê bì, châm chích hoặc mất cảm giác ở mu bàn chân và các ngón chân lân cận. Tình trạng này kéo dài làm gia tăng đáng kể nguy cơ mất thăng bằng, té ngã chấn thương, đồng thời gây đau mỏi khớp háng và thắt lưng do cơ thể phải bù trừ tư thế liên tục khi di chuyển.

Phương pháp chẩn đoán xác định nguồn gốc tổn thương

Để xác định chính xác nguyên nhân dẫn đến chứng thả bàn chân, bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc cơ xương khớp sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng toàn diện kết hợp với các kỹ thuật cận lâm sàng chuyên sâu.

Bước đầu tiên bao gồm kiểm tra sức cơ nâng mu chân, đánh giá phản xạ gân xương, mức độ cảm giác da và quan sát trực tiếp dáng đi của người bệnh.

Sau đó, đo điện cơ và đo dẫn truyền thần kinh là xét nghiệm quan trọng hàng đầu giúp đánh giá chức năng của dây thần kinh mác, xác định chính xác vị trí bị chèn ép hay mức độ tổn thương sợi trục.

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp cộng hưởng từ cột sống thắt lưng hoặc đầu gối được chỉ định nhằm phát hiện thoát vị đĩa đệm chèn ép rễ thần kinh hoặc khối u chèn ép thần kinh ngoại biên. Chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ sọ não cũng có thể được thực hiện nếu nghi ngờ tổn thương thần kinh trung ương.

Hướng can thiệp và hỗ trợ phục hồi vận động

Kế hoạch can thiệp cho người bị chứng thả bàn chân phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ tổn thương và khả năng hồi phục của dây thần kinh.

Nẹp nâng đỡ cổ bàn chân là dụng cụ hỗ trợ phổ biến và hiệu quả nhất, giúp giữ bàn chân ở góc chín mươi độ so với cẳng chân, từ đó cải thiện dáng đi và ngăn ngừa nguy cơ vấp ngã tức thì.

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng đóng vai trò trung tâm, bao gồm các bài tập kéo giãn gân gót, tăng cường sức mạnh các nhóm cơ nâng bàn chân và duy trì biên độ vận động của khớp cổ chân. Kỹ thuật kích thích điện chức năng cũng có thể được áp dụng để hỗ trợ dây thần kinh kích hoạt cơ nâng bàn chân khi di chuyển.

Trong các trường hợp tổn thương cấu trúc rõ ràng như rễ thần kinh bị chèn ép nặng bởi khối thoát vị hoặc đứt dây thần kinh do chấn thương rách, phẫu thuật giải phóng chèn ép hoặc phẫu thuật chuyển gân sẽ được cân nhắc.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên tự ý sử dụng các thiết bị nẹp định hình không đúng kích cỡ hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để đắp vào chân. Việc chậm trễ thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu rũ bàn chân có thể khiến tổn thương dây thần kinh trở nên không hồi phục và dẫn đến teo cơ vĩnh viễn. Để giảm thiểu nguy cơ té ngã trong sinh hoạt hàng ngày, cần loại bỏ thảm trượt, dây điện dưới sàn, đảm bảo đủ ánh sáng trong nhà và sử dụng giày dép ôm chân vừa vặn có đế chống trượt khi đi lại.

Tóm tắt

Chứng thả bàn chân là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý thần kinh và cơ xương khớp cần được phát hiện sớm. Việc chủ động thăm khám y khoa, tuân thủ hướng dẫn vật lý trị liệu và sử dụng nẹp hỗ trợ phù hợp sẽ giúp người bệnh từng bước cải thiện khả năng vận động, giữ thăng bằng an toàn và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.