Hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh: Ba dấu hiệu cảnh báo cha mẹ cần biết

Hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh là gì?

Đường huyết là nguồn năng lượng chính phục vụ cho sự phát triển và hoạt động của não bộ cũng như các mô trong cơ thể trẻ sơ sinh. Trong suốt thai kỳ, thai nhi nhận glucose liên tục từ người mẹ qua nhau thai. Ngay sau khi chào đời, sự cung cấp liên tục này bị ngắt quãng, đòi hỏi cơ thể trẻ phải tự huy động nguồn dự trữ glycogen từ gan và bắt đầu dung nạp dưỡng chất qua các cữ bú đầu tiên.

Ở một số trẻ sơ sinh, do nguồn dự trữ năng lượng hạn chế hoặc khả năng điều hòa nội tiết chưa hoàn thiện, nồng độ glucose trong máu có thể tụt xuống thấp. Tình trạng hạ đường huyết thường diễn ra trong 24 đến 48 giờ đầu sau sinh. Do tế bào thần kinh của trẻ sơ sinh rất nhạy cảm với tình trạng thiếu hụt năng lượng, việc phát hiện và can thiệp kịp thời có vai trò then chốt trong việc bảo vệ chức năng não bộ và đảm bảo sự phát triển thể chất toàn diện của trẻ.

Hiện tượng run giật đầu chi và kích thích thần kinh bất thường

Biểu hiện đầu tiên thường gặp ở trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết là các cơn run rẩy hoặc giật nhẹ ở các chi, đặc biệt là ở bàn tay, cánh tay hoặc cằm. Những cử động run này có thể xuất hiện tự nhiên khi trẻ đang nằm yên hoặc bị kích thích nhẹ bởi âm thanh hay xúc giác bên ngoài. Khác với phản xạ giật mình sinh lý thông thường, cơn run do nồng độ glucose trong máu giảm thường có tần suất dày hơn, không dễ biến mất ngay cả khi người chăm sóc giữ nhẹ tay trẻ. Ngoài ra, một số trẻ có thể biểu hiện tình trạng dễ bị kích thích, quấy khóc the thé hoặc bứt rứt khác lạ. Khi nhận thấy chi của trẻ run liên tục kèm tiếng khóc yếu hoặc bất thường, cha mẹ cần nghĩ đến nguy cơ rối loạn đường huyết để kịp thời báo cho nhân viên y tế theo dõi.

Trẻ ngủ li bì, bỏ bú và giảm trương lực cơ toàn thân

Dấu hiệu thứ hai phản ánh tình trạng thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng ở não bộ là trẻ ngủ li bì, khó đánh thức và giảm hẳn phản xạ bú. Trẻ sơ sinh thường có nhu cầu bú mẹ hoặc sữa công thức đều đặn sau mỗi hai đến ba giờ. Khi đường huyết hạ thấp, trẻ có xu hướng bỏ cữ bú, ngậm bắt núm vú rất yếu hoặc chỉ bú được vài ngụm rồi thiếp đi không thể đánh thức. Kèm theo đó, trương lực cơ của toàn thân giảm rõ rệt khiến cơ thể trẻ mềm nhẽo, tay chân thả lỏng bất thường và không có các cử động co duỗi linh hoạt như thường ngày. Sự suy giảm ý thức và vận động này là dấu hiệu cảnh báo quan trọng cho thấy cơ thể trẻ đang cạn kiệt nguồn cung cấp glucose cần thiết cho hoạt động của các tế bào thần kinh.

Rối loạn nhịp thở, da tái nhợt hoặc tím tái quanh môi

Dấu hiệu thứ ba có thể nhận thấy qua chức năng hô hấp và màu sắc da của trẻ sơ sinh. Khi não bộ không nhận đủ lượng glucose, trung tâm điều hòa hô hấp và vận mạch tại thân não có thể bị ức chế tạm thời. Trẻ có biểu hiện thở nhanh nông, nhịp thở ngắt quãng hoặc xuất hiện những cơn ngừng thở ngắn kéo dài trên mười giây. Cùng với rối loạn nhịp thở, làn da của trẻ thường trở nên tái nhợt, lạnh đầu chi, vã mồ hôi dính hoặc chuyển màu tím tái ở vùng quanh môi và đầu ngón tay ngón chân. Tình trạng hạ thân nhiệt bất thường dù đã được ủ ấm kỹ cũng là biểu hiện gián tiếp đi kèm rất thường gặp ở những trẻ sơ sinh đang bị hạ đường huyết cấp tính.

Các nhóm trẻ sơ sinh có nguy cơ cao gặp hạ đường huyết

Mặc dù mọi trẻ sơ sinh đều có nguy cơ bị hạ đường huyết trong những ngày đầu đời do cơ chế chuyển hóa chưa hoàn thiện, một số nhóm trẻ có nguy cơ cao hơn hẳn. Trẻ sinh non trước 37 tuần tuổi thai, trẻ sinh ra nhẹ cân so với tuổi thai hoặc trẻ có cân nặng lúc sinh trên 4 kilôgam thường có nguy cơ cao bị rối loạn dự trữ glycogen. Bên cạnh đó, trẻ sinh ra từ những người mẹ mắc bệnh đái tháo đường thai kỳ hoặc đái tháo đường trước mang thai cần được theo dõi sát sao chỉ số đường huyết ngay tại phòng sinh và khoa sơ sinh. Những trẻ gặp khó khăn trong quá trình chuyển dạ, bị ngạt sau sinh hoặc nhiễm trùng sơ sinh cũng là đối tượng cần được nhân viên y tế tầm soát đường huyết chủ động.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống nước đường, mật ong hay các loại dung dịch bổ sung tại nhà khi thấy trẻ có biểu hiện bất thường. Mật ong chống chỉ định tuyệt đối cho trẻ dưới một tuổi vì nguy cơ ngộ độc độc tố vi khuẩn. Khi nghi ngờ trẻ có dấu hiệu hạ đường huyết, cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được đo đường huyết và xử trí đúng phác đồ.

Tóm tắt

Hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh là tình trạng cấp tính nhưng có thể can thiệp hiệu quả nếu được phát hiện kịp thời. Cha mẹ và người chăm sóc cần quan sát sát sao cữ bú, thân nhiệt và cử động của trẻ trong những tuần đầu sau sinh. Khi nhận thấy bất kỳ thay đổi bất thường nào, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi ngay lập tức là ưu tiên hàng đầu để bảo vệ sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ.