Hạ đường huyết là gì và có nguy hiểm đến tính mạng không?

Hạ đường huyết là gì?

Hạ đường huyết là thuật ngữ y khoa chỉ tình trạng nồng độ glucose trong huyết tương sụt giảm xuống dưới mức giới hạn bình thường của cơ thể, thường được xác định khi chỉ số này giảm dưới 70 mg/dL hay khoảng 3,9 mmol/L ở người bệnh đái tháo đường, hoặc dưới 55 mg/dL ở người không mắc bệnh. Glucose là nguồn nhiên liệu cơ bản và thiết yếu nhất để duy trì mọi hoạt động sống của các cơ quan, trong đó hệ thần kinh trung ương gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung cấp đường liên tục từ dòng máu. Khi nồng độ đường huyết hạ thấp đột ngột, cơ thể sẽ kích hoạt cơ chế bù trừ khẩn cấp thông qua việc tiết các hormone như adrenaline và glucagon. Nếu tình trạng thiếu hụt đường không được phục hồi kịp thời, các chức năng sinh lý bình thường sẽ bị gián đoạn, gây ra hàng loạt rối loạn chuyển hóa và đe dọa chức năng của các cơ quan trọng yếu.

Dấu hiệu cảnh báo cơn hạ đường huyết từ nhẹ đến nặng

Cơn hạ đường huyết thường khởi phát nhanh với các triệu chứng báo động sớm do hệ thần kinh thực vật kích thích. Người bệnh thường cảm thấy đói cồn cào, run tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp và lo âu không rõ nguyên nhân. Da mặt có thể tái nhợt, môi khô và cơ thể mệt mỏi rã rời.

Nếu lượng đường trong máu tiếp tục hạ thấp mà không được bù đắp, các tế bào thần kinh sẽ thiếu hụt glucose nghiêm trọng, dẫn đến triệu chứng thần kinh trung ương. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng hoa mắt, nhìn mờ, chóng mặt, đau đầu, giảm tập trung, nói lắp bắp hoặc lú lẫn. Ở mức độ nặng hơn, bệnh nhân có thể co giật, mất ý thức, lơ mơ và rơi vào trạng thái hôn mê sâu. Việc phát hiện sớm ngay từ giai đoạn run tay chân và vã mồ hôi có ý nghĩa quyết định trong việc ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Mức độ nguy hiểm và các biến chứng nghiêm trọng của hạ đường huyết

Hạ đường huyết là một cấp cứu y khoa có mức độ nguy hiểm rất cao nếu không được xử trí đúng cách và kịp thời. Glucose là nguồn năng lượng chủ yếu phục vụ cho các hoạt động của não bộ; khi nguồn cung cấp này bị cắt đứt đột ngột, tế bào não bắt đầu bị tổn thương chỉ sau một khoảng thời gian ngắn. Tình trạng thiếu năng lượng kéo dài có thể gây phù não, tổn thương tế bào thần kinh vĩnh viễn và để lại di chứng suy giảm trí tuệ hoặc rối loạn vận động.

Ngoài tổn thương não bộ, hạ đường huyết còn tạo áp lực lớn lên hệ tim mạch do cơ thể giải phóng ồ ạt các hormone căng thẳng. Điều này làm tăng nhịp tim, co thắt mạch vành, dễ dẫn đến rối loạn nhịp tim nguy hiểm hoặc nhồi máu cơ tim, đặc biệt ở người lớn tuổi có bệnh nền tim mạch. Những cơn tụt đường huyết ban đêm hoặc xuất hiện khi đang lái xe, vận hành máy móc còn gây tai nạn chấn thương nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến tử vong đột ngột.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng tụt đường huyết

Nguyên nhân phổ biến nhất gây hạ đường huyết thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường đang sử dụng thuốc hạ đường huyết dạng uống hoặc tiêm insulin. Tình trạng tụt đường huyết có thể do dùng thuốc quá liều chỉ định, tiêm thuốc nhưng bỏ bữa hoặc ăn không đủ lượng tinh bột theo kế hoạch. Việc chậm trễ bữa ăn hoặc hoạt động thể lực quá sức mà không bổ sung năng lượng cũng là yếu tố thuận lợi thúc đẩy cơn tụt đường.

Đối với người khỏe mạnh không mắc bệnh chuyển hóa, hạ đường huyết có thể xuất phát từ thói quen nhịn ăn giảm cân tiêu cực, bỏ bữa kéo dài hoặc vận động cường độ cao liên tục. Uống nhiều rượu bia khi bụng đói làm ức chế gan giải phóng glucose vào máu, dễ gây hạ đường huyết nghiêm trọng. Một số bệnh lý tiềm ẩn như suy tuyến thượng thận, suy tuyến yên, khối u tiết insulin ở tụy, suy gan nặng hoặc nhiễm trùng huyết cũng có thể dẫn đến hiện tượng lượng đường huyết liên tục sụt giảm.

Cách xử trí bước đầu an toàn khi gặp cơn hạ đường huyết

Xử trí hạ đường huyết giai đoạn sớm cần tuân thủ nguyên tắc bổ sung carbohydrate hấp thu nhanh để nhanh chóng nâng lượng đường huyết về mức an toàn. Ngay khi nhận biết các dấu hiệu như vã mồ hôi hay run rẩy, người bệnh cần dừng mọi hoạt động, ngồi nghỉ ở nơi an toàn và nạp khoảng 15 gam đường nhanh, ví dụ như uống nửa cốc nước ngọt, nửa ly nước trái cây hoặc ngậm vài viên kẹo ngọt.

Sau khi bổ sung đường khoảng 15 phút, người bệnh cần đo lại nồng độ đường huyết mao mạch nếu có sẵn máy đo cá nhân. Nếu chỉ số vẫn dưới ngưỡng an toàn hoặc triệu chứng chưa thuyên giảm, tiếp tục bổ sung thêm một lượng đường tương tự. Sau khi cơn hạ đường huyết ổn định, người bệnh nên ăn nhẹ một phần bánh mì hoặc dùng bữa chính nếu sắp đến giờ ăn để duy trì mức đường huyết ổn định, tránh nguy cơ tái phát. Trường hợp người bệnh đã mất ý thức hoặc co giật, người nhà tuyệt đối không cố ép ăn uống mà phải gọi cấp cứu y tế ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Đối với bệnh nhân đái tháo đường, ngưỡng đường huyết mục tiêu và liều lượng thuốc được cá nhân hóa chặt chẽ theo từng thể trạng. Người bệnh không được tự ý điều chỉnh thuốc tiêm hoặc thuốc uống khi chưa tham vấn ý kiến bác sĩ điều trị. Khi người bệnh xuất hiện tình trạng lơ mơ, co giật hoặc bất tỉnh, tuyệt đối không đút thức ăn hay nước uống vào miệng vì dễ gây sặc vào đường thở, mà cần lập tức gọi hỗ trợ y tế khẩn cấp.

Tóm tắt

Hạ đường huyết là tình trạng y khoa cần được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời để tránh các biến chứng đe dọa tính mạng. Người có nguy cơ cao nên chủ động tìm hiểu các dấu hiệu cảnh báo, trang bị sẵn nguồn carbohydrate hấp thu nhanh và duy trì thói quen kiểm tra đường huyết định kỳ. Mọi kế hoạch điều chỉnh chế độ sinh hoạt hoặc thuốc cần tuân thủ theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa.