Hạ đường huyết nên uống thuốc gì và cách bổ sung đường

Hạ đường huyết nên uống thuốc gì là gì?

Hạ đường huyết là tình trạng nồng độ glucose trong máu giảm xuống dưới ngưỡng an toàn sinh lý, thông thường được xác định khi chỉ số đo được dưới 3,9 mmol/L (tương đương 70 mg/dL). Đây là một biến cố cấp cứu nội khoa thường gặp nhất ở bệnh nhân đái tháo đường đang sử dụng các loại thuốc hạ đường huyết hoặc điều trị bằng insulin, nhưng cũng có thể xuất hiện ở người bình thường do nhịn đói kéo dài, kiệt sức hoặc vận động thể lực cường độ cao.

Khi nồng độ đường huyết sụt giảm, cơ thể và hệ thần kinh trung ương bị thiếu hụt nguồn năng lượng duy trì hoạt động, kích hoạt phản ứng cảnh báo của hệ giao cảm với các triệu chứng như đói cồn cào, tim đập nhanh, vã mồ hôi lạnh, bủn rủn tay chân và chóng mặt. Nếu tình trạng thiếu hụt glucose không được bù đắp kịp thời, người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào trạng thái lú lẫn, co giật, hôn mê và tổn thương não vĩnh viễn. Vì vậy, mục tiêu cấp bách hàng đầu là nâng nồng độ glucose huyết thanh trở lại mức bình thường trong thời gian ngắn nhất bằng nguồn đường đơn hấp thu tức thì.

Hiểu lầm về việc dùng thuốc uống khi bị hạ đường huyết cấp tính

Nhiều người bệnh và thân nhân thường có phản xạ tìm kiếm một viên thuốc uống để chặn đứng cơn tụt đường huyết. Tuy nhiên trong thực hành y khoa, không có loại thuốc viên thông thường nào có khả năng nâng mức đường huyết tức thì như thực phẩm chứa carbohydrate hấp thu nhanh. Hầu hết các loại thuốc dạng viên cần thời gian phân rã tại dạ dày và hấp thu qua đường tiêu hóa, quá trình này quá chậm để đáp ứng nhu cầu năng lượng khẩn cấp của não bộ đang bị thiếu hụt glucose.

Mặt khác, nếu người bệnh đang trong tình trạng lơ mơ, mệt lả hoặc phản xạ nuốt suy giảm do nồng độ đường huyết xuống thấp, việc cố ép uống thuốc viên nén hay viên nang rất dễ dẫn đến sặc dị vật vào phế quản, gây nghẹt đường thở hoặc viêm phổi hít nguy hiểm. Vì vậy, nguyên tắc bất di bất dịch trong xử trí ban đầu là sử dụng đường lỏng hoặc đường đơn tan nhanh qua niêm mạc.

Các dạng bổ sung carbohydrate tác dụng nhanh khi bị tụt đường huyết

Khi xuất hiện dấu hiệu hạ đường huyết mức độ nhẹ đến trung bình và người bệnh vẫn hoàn toàn tỉnh táo, phương án xử trí chuẩn mực là áp dụng quy tắc 15-15. Người bệnh cần nạp ngay 15 gam carbohydrate hấp thu nhanh, tương đương với 3 đến 4 viên đường glucose chuyên dụng, một nửa cốc nước ép hoa quả ngọt, nửa lon nước ngọt thông thường hoặc 3 thìa cà phê đường kính pha trong cốc nước ấm.

Sau khi nạp lượng carbohydrate trên, người bệnh cần ngồi nghỉ ngơi hoàn toàn và kiểm tra lại chỉ số đường huyết sau 15 phút. Nếu nồng độ đường huyết vẫn chưa vượt qua ngưỡng 3,9 mmol/L, cần lặp lại đúng liều lượng 15 gam carbohydrate nói trên một lần nữa. Khi chỉ số đã trở về mức an toàn và bữa ăn chính còn cách xa hơn 1 giờ, người bệnh nên ăn thêm một khẩu phần ăn nhẹ chứa tinh bột chuyển hóa chậm như bánh quy hoặc mẩu bánh mì để ổn định đường huyết kéo dài.

Thuốc và chế phẩm y tế chuyên dụng dành cho hạ đường huyết nghiêm trọng

Trong điều trị y khoa, các chế phẩm thuốc chuyên biệt dùng để can thiệp hạ đường huyết chủ yếu dành cho các trường hợp khẩn cấp khi người bệnh mất ý thức hoặc không thể ăn uống qua đường tiêu hóa. Điển hình nhất là glucagon, một loại hormone đối kháng sinh lý với insulin, kích thích gan ly giải lượng glycogen dự trữ thành glucose tự do đi vào tuần hoàn máu. Glucagon hiện được sản xuất ở dạng ống tiêm bắp, tiêm dưới da hoặc dạng bột xịt qua đường mũi.

Người thân hoặc người chăm sóc bệnh nhân đái tháo đường nguy cơ cao thường được bác sĩ hướng dẫn trang bị sẵn bộ kit glucagon tại nhà để kịp thời cấp cứu người bệnh hôn mê trước khi nhân viên y tế tiếp cận. Tại các bệnh viện và phòng khám cấp cứu, các bác sĩ sẽ tiến hành truyền dung dịch glucose ưu trương nồng độ 10% đến 30% trực tiếp vào tĩnh mạch nhằm khôi phục chỉ số đường huyết nhanh nhất và phòng ngừa tổn thương tế bào thần kinh.

Cách điều chỉnh thuốc điều trị để ngăn ngừa hạ đường huyết tái diễn

Phần lớn các cơn hạ đường huyết ở người có bệnh nền đái tháo đường xuất phát từ tác dụng phụ của nhóm thuốc kích thích tiết insulin như sulfonylurea hoặc do sử dụng insulin ngoại sinh không tương xứng với khẩu phần ăn và mức độ vận động thể chất. Khi gặp tình trạng tụt đường huyết tái diễn nhiều lần, người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngừng thuốc hoàn toàn hoặc mua thêm các sản phẩm truyền miệng không rõ nguồn gốc.

Thay vào đó, người bệnh cần lưu lại nhật ký chi tiết bao gồm thời điểm xảy ra cơn hạ đường huyết, chỉ số đo được, bữa ăn gần nhất và liều lượng thuốc đã sử dụng để trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Căn cứ vào các dữ liệu này, bác sĩ sẽ cân nhắc hiệu chỉnh liều, thay đổi thời điểm dùng thuốc hoặc chuyển sang các nhóm thuốc điều trị hiện đại ít gây nguy cơ hạ đường huyết hơn để duy trì hiệu quả kiểm soát bệnh ổn định.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không nhét thức ăn cứng, viên thuốc hay đổ nước đường vào miệng người đang trong trạng thái lơ mơ, mất ý thức hoặc co giật vì nguy cơ gây bít tắc đường thở và viêm phổi hít đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Người bệnh đái tháo đường luôn cần mang theo thẻ thông tin người bệnh hoặc thông báo cho người thân xung quanh về tình trạng sức khỏe của mình. Mọi quyết định thay đổi liều lượng hay phác đồ thuốc điều trị đái tháo đường phải được sự đồng ý và hướng dẫn trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Tóm lại, khi xuất hiện cơn hạ đường huyết cấp tính, người bệnh không nên mất thời gian tìm kiếm thuốc uống mà cần bổ sung ngay 15 gam carbohydrate hấp thu nhanh như nước đường hoặc viên glucose. Việc kiểm soát triệt để và phòng ngừa biến chứng tụt đường huyết đòi hỏi người bệnh phải duy trì chế độ dinh dưỡng điều độ, theo dõi đường huyết thường xuyên và tuân thủ chỉ dẫn điều chỉnh thuốc từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết.