Hạ đường huyết nên làm gì để nhanh chóng ổn định lượng đường trong máu?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hạ đường huyết là tình trạng lượng đường trong máu suy giảm xuống dưới ngưỡng an toàn sinh lý, có thể gây ra hàng loạt triệu chứng mệt mỏi, bủn rủn, choáng váng và nguy hiểm đến tính mạng nếu không được nâng đường huyết kịp thời. Tình trạng này rất thường gặp ở những người mắc bệnh đái tháo đường đang điều trị bằng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết dạng uống, nhưng cũng có thể xuất hiện ở người bình thường do nhịn ăn kéo dài hay lao động nặng nhọc.
Khi phát hiện bản thân hoặc người xung quanh có các biểu hiện của tụt đường huyết, việc hành động chuẩn xác và bình tĩnh ngay trong những phút đầu tiên là yếu tố then chốt. Nắm rõ nguyên tắc bù carbohydrate hấp thu nhanh và theo dõi chỉ số đường máu đúng cách sẽ giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi trạng thái bình thường mà không gây ra biến động đường huyết quá mức.
Hạ đường huyết nên làm gì là gì?
Hạ đường huyết xảy ra khi nồng độ glucose trong huyết tương giảm xuống dưới mức 70 mg/dL (tương đương 3,9 mmol/L). Glucose đóng vai trò là nguồn năng lượng chủ yếu duy trì mọi hoạt động sống của cơ thể, đặc biệt là hệ thần kinh trung ương và não bộ vốn không có khả năng tự dự trữ đường. Do đó, khi lượng glucose sụt giảm đột ngột, các tế bào não ngay lập tức bị thiếu hụt năng lượng, dẫn đến tình trạng suy giảm chức năng nhận thức và kích hoạt các phản ứng bù trừ của hệ thần kinh. Tình trạng này nếu không được xử trí đúng cách có thể diễn tiến nhanh từ mệt mỏi, chóng mặt sang co giật, mất ý thức hoặc tổn thương não không hồi phục. Việc can thiệp nhanh chóng và chính xác nhằm đưa chỉ số đường máu trở lại mức sinh lý bình thường là yêu cầu cấp thiết hàng đầu để bảo vệ sức khỏe người bệnh.
Nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo hạ đường huyết
Khi lượng đường trong máu suy giảm, cơ thể thường phản ứng bằng cách kích hoạt hệ thần kinh giao cảm để phát tín hiệu cảnh báo. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng sớm như run tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp, cảm giác đói cồn cào và chóng mặt. Nếu tình trạng tiếp diễn mà không được can thiệp, người bệnh dễ rơi vào trạng thái bồn chồn lo âu, mắt nhìn mờ, giảm khả năng tập trung, bước đi không vững hoặc lú lẫn nhẹ. Việc nhận diện chính xác các biểu hiện ban đầu này có ý nghĩa quyết định, giúp người bệnh kịp thời đo nồng độ glucose mao mạch và tiến hành các biện pháp xử trí trước khi xuất hiện những biến chứng thần kinh nặng nề như co giật hay hôn mê sâu.
Áp dụng quy tắc 15 để nâng đường huyết nhanh chóng
Biện pháp y khoa chuẩn mực nhất khi phát hiện đường huyết giảm dưới 70 mg/dL là áp dụng quy tắc 15. Người bệnh cần nạp ngay khoảng 15 gam carbohydrate tác dụng nhanh, tương đương với nửa cốc nước ép trái cây nguyên chất, nửa lon nước ngọt có đường thông thường, 3 đến 4 viên đường glucose chuyên dụng hoặc 1 thìa canh mật ong pha nước ấm. Sau khi dùng, người bệnh cần ngồi nghỉ ngơi hoàn toàn trong 15 phút rồi kiểm tra lại chỉ số đường huyết bằng máy đo cá nhân. Nếu chỉ số vẫn chưa đạt trên mức 70 mg/dL hoặc các triệu chứng mệt mỏi chưa dứt, tiếp tục bổ sung thêm 15 gam carbohydrate nữa và kiểm tra lại sau 15 phút cho đến khi chỉ số glucose trở về khoảng an toàn.
Những sai lầm cần tránh khi xử trí hạ đường huyết tại chỗ
Một sai lầm rất thường gặp trong lúc hạ đường huyết là tâm lý hoảng loạn dẫn đến việc ăn uống quá mức, tiêu thụ lượng lớn bánh kẹo ngọt cùng lúc. Hành động này không chỉ khiến đường huyết tăng vọt quá ngưỡng cho phép mà còn gây khó khăn cho việc kiểm soát đường máu sau đó. Ngoài ra, việc lựa chọn thực phẩm chứa nhiều chất béo hoặc protein như bánh ngọt phủ kem, sô cô la hay sữa nguyên kem để cấp cứu hạ đường huyết là không phù hợp, bởi chất béo sẽ làm chậm quá trình hấp thu glucose tại ruột non. Sai lầm nguy hiểm nhất là cố gắng ép người bệnh đang lơ mơ, hôn mê hoặc co giật ăn uống, rất dễ dẫn đến nguy cơ sặc dị vật vào đường thở gây suy hô hấp cấp tính.
Duy trì đường máu ổn định sau khi đã hồi phục tạm thời
Sau khi chỉ số glucose máu đã quay lại mức an toàn, lượng đường hấp thu nhanh từ quy tắc 15 có thể tiêu hao tương đối nhanh chóng trong vòng 1 đến 2 giờ tiếp theo. Để duy trì sự ổn định bền vững của đường huyết, người bệnh cần đánh giá thời điểm của bữa ăn kế tiếp. Nếu bữa ăn chính cách xa hơn 60 phút, người bệnh nên dùng một bữa ăn nhẹ kết hợp giữa tinh bột phức hợp và chất đạm, chẳng hạn như nửa chiếc bánh mì kẹp, vài chiếc bánh quy giòn ngũ cốc nguyên hạt hoặc nửa ly sữa tươi không đường. Bữa ăn phụ này sẽ giải phóng năng lượng từ từ, giữ cho nồng độ đường trong máu ở mức cân bằng và hạn chế hiện tượng tụt đường huyết tái diễn.
Biện pháp chủ động phòng ngừa hạ đường huyết tái diễn
Để ngăn ngừa các cơn hạ đường huyết xảy ra bất ngờ, người bệnh đái tháo đường cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ dùng thuốc viên hạ đường huyết hoặc tiêm insulin theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nội tiết, tuyệt đối không tự ý tăng liều. Duy trì thói quen ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa hay nhịn đói kéo dài, đặc biệt là sau khi đã sử dụng thuốc. Khi tham gia các hoạt động thể thao cường độ cao, cần đo đường huyết trước khi tập và chuẩn bị sẵn đồ ăn nhẹ nếu cần thiết. Người có tiền sử hạ đường huyết nên luôn mang theo bên mình vài viên kẹo ngọt, gói đường nhỏ hoặc viên nén glucose để có thể chủ động tự cứu bản thân trong mọi tình huống khẩn cấp.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa. Không tự ý mua thuốc, tăng giảm liều insulin hoặc thuốc hạ đường huyết mà không có hướng dẫn chuyên môn. Nếu các triệu chứng hạ đường huyết không cải thiện sau hai lần áp dụng quy tắc 15 hoặc người bệnh có dấu hiệu lú lẫn, ngất xỉu, cần gọi cấp cứu y tế ngay lập tức.
Tóm tắt
Xử trí hạ đường huyết kịp thời bằng carbohydrate tác dụng nhanh và đúng nguyên tắc 15 giúp kiểm soát nhanh lượng đường trong máu, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Người bệnh đái tháo đường nên duy trì thói quen kiểm tra đường huyết định kỳ, luôn mang theo đồ ngọt dự phòng và thường xuyên trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh phác đồ điều trị an toàn, phù hợp với thể trạng.
Nguồn tham khảo
- Diabetes Management: Perceptions of hypoglycemia and self-monitoring of blood glucose in insulin-treated diabetes patients: results from a European online survey
- Diabetes Epidemiology and Management: Hypoglycemia avoidance behaviour in active Qatari adults with type 1 diabetes under blood glucose monitoring device
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Chỉ số đường huyết bao nhiêu thì được coi là hạ đường huyết?
Ngưỡng hạ đường huyết phổ biến ở người trưởng thành thường được xác định khi nồng độ glucose trong máu giảm xuống dưới 70 mg/dL (tương đương 3,9 mmol/L), kèm theo hoặc không kèm theo triệu chứng mệt mỏi, bủn rủn.
Tại sao không nên dùng sô cô la để cấp cứu hạ đường huyết?
Sô cô la chứa hàm lượng chất béo cao, làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và trì hoãn sự hấp thu đường vào máu. Do đó, người bệnh nên ưu tiên nước đường, nước ép hoa quả hoặc kẹo ngọt thông thường để nâng đường huyết nhanh hơn.
Có nên cho người ngất xỉu do hạ đường huyết uống nước đường không?
Tuyệt đối không nhét thức ăn, đổ nước đường vào miệng người bệnh đang co giật hoặc bất tỉnh vì dễ gây nghẹt thở, sặc vào đường hô hấp. Cần đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn và gọi cấp cứu y tế ngay lập tức.
Những nguyên nhân phổ biến nào dẫn đến tụt đường huyết đột ngột?
Bỏ bữa hoặc ăn quá ít, dùng quá liều thuốc hạ đường huyết hoặc insulin, vận động thể lực gắng sức bất thường và uống nhiều rượu bia là những yếu tố thường gặp gây tụt đường huyết.
Sau khi đường huyết ổn định có cần ăn thêm bữa phụ không?
Sau khi đường huyết đã đạt trên 70 mg/dL và triệu chứng thuyên giảm, nếu bữa ăn chính tiếp theo cách xa hơn 1 giờ, người bệnh nên ăn thêm bữa phụ nhỏ như bánh mì ngũ cốc hoặc uống nửa ly sữa để tránh hạ đường huyết trở lại.
