Hạ đường huyết nặng nên truyền dịch gì để xử trí kịp thời

Hạ đường huyết nặng nên truyền gì là gì?

Hạ đường huyết nặng được định nghĩa là tình trạng suy giảm nồng độ đường trong máu đến mức người bệnh không thể tự xử trí và cần có sự trợ giúp y tế khẩn cấp từ người khác. Não bộ của con người phụ thuộc gần như hoàn toàn vào glucose tuần hoàn để duy trì hoạt động sống; do đó, khi đường huyết giảm quá sâu, các tế bào thần kinh nhanh chóng bị tổn thương. Tình trạng này thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường đang dùng insulin hoặc các thuốc kích thích tiết insulin như nhóm sulfonylurea, nhưng cũng có thể xuất phát từ ngộ độc rượu, suy gan, suy thượng thận hoặc nhiễm trùng huyết nặng. Khi người bệnh có biểu hiện mất tri giác hoặc co giật, việc cố gắng cho uống nước ngọt hay ép ăn hoàn toàn bị chống chỉ định vì nguy cơ sặc vào đường thở. Thay vào đó, thiết lập đường truyền tĩnh mạch tại cơ sở y tế là biện pháp can thiệp then chốt nhằm cung cấp lượng carbohydrate hấp thu trực tiếp vào hệ tuần hoàn.

Các loại dung dịch glucose thường dùng trong cấp cứu hạ đường huyết nặng

Tại các phòng cấp cứu và khoa hồi sức, dung dịch glucose ưu trương là lựa chọn chuẩn mực để xử trí hạ đường huyết nặng. Tùy thuộc vào phác đồ điều trị và mức độ đáp ứng của người bệnh, bác sĩ thường chỉ định tiêm tĩnh mạch trực tiếp hoặc truyền ngắt quãng dung dịch glucose nồng độ cao như glucose 20%, 30% hoặc dextrose 50%. Mục đích của việc tiêm truyền liều tấn công ban đầu này là nhanh chóng nâng nồng độ đường huyết mao mạch vượt qua ngưỡng nguy hiểm trong vòng vài phút, giải phóng não bộ khỏi tình trạng thiếu hụt năng lượng cấp tính.

Sau khi người bệnh đã dần hồi tỉnh và chỉ số đường máu bắt đầu tăng lên, nhân viên y tế sẽ chuyển sang duy trì đường truyền tĩnh mạch bằng dung dịch glucose nồng độ thấp hơn, phổ biến là glucose 5% hoặc glucose 10%. Việc truyền duy trì với tốc độ kiểm soát chặt chẽ giúp lượng đường huyết duy trì ở mức ổn định liên tục, ngăn ngừa hiện tượng tụt đường huyết tái phát, đặc biệt là ở những trường hợp hạ đường huyết kéo dài do thuốc hạ đường huyết đường uống tác dụng chậm.

Quy trình truyền dịch y tế và theo dõi chỉ số đường huyết

Việc truyền dịch điều trị hạ đường huyết nặng đòi hỏi quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt và sự theo dõi sát sao từ đội ngũ y tế. Trước khi bắt đầu truyền, nhân viên y tế luôn kiểm tra nhanh đường huyết mao mạch bằng máy đo cầm tay để xác định chính xác mức độ hạ đường huyết, đồng thời loại trừ các nguyên nhân gây hôn mê khác như đột quỵ não hay rối loạn điện giải. Trong quá trình tiêm truyền dung dịch glucose ưu trương, đường kim truyền phải được cố định vững chắc vào tĩnh mạch lớn để tránh nguy cơ thoát mạch gây hoại tử mô mềm xung quanh.

Sau khi tiêm hoặc truyền liều tấn công ban đầu, chỉ số đường huyết mao mạch sẽ được kiểm tra lại sau khoảng mười lăm phút để đánh giá mức độ phục hồi. Bác sĩ sẽ liên tục điều chỉnh tốc độ dòng chảy của dịch truyền glucose 5% hoặc 10% dựa trên các kết quả xét nghiệm liên tiếp kết hợp với việc theo dõi tri giác, nhịp tim và huyết áp của bệnh nhân. Quá trình theo dõi này thường kéo dài từ nhiều giờ đến vài ngày cho đến khi người bệnh có thể ăn uống trở lại qua đường miệng an toàn.

Nguy cơ nguy hiểm khi tự ý truyền dịch hạ đường huyết tại nhà

Một sai lầm rất phổ biến nhưng tiềm ẩn hiểm họa khôn lường là tự ý gọi dịch vụ truyền nước hoặc tự mua dịch glucose về truyền tại nhà khi thấy người thân ngất lịm nghi do tụt đường huyết. Dung dịch glucose ưu trương có áp lực thẩm thấu rất cao, nếu người thực hiện không có chứng chỉ chuyên môn cắm trượt ven hoặc làm vỡ mạch, dịch truyền thoát ra mô dưới da sẽ gây viêm tĩnh mạch cục bộ, sưng nề và thậm chí hoại tử mô nghiêm trọng. Ngoài ra, việc truyền dịch không có máy đo đường huyết kiểm soát có thể đẩy nồng độ đường trong máu lên quá cao đột ngột, dẫn đến tình trạng tăng áp lực thẩm thấu máu.

Bên cạnh tổn thương tại chỗ, việc truyền dịch bừa bãi tại nhà còn làm mất đi thời gian vàng cấp cứu nếu nguyên nhân thực sự khiến người bệnh bất tỉnh không phải do hạ đường huyết mà là nhồi máu cơ tim hoặc tai biến mạch máu não. Hơn nữa, lượng dịch đưa vào cơ thể không được tính toán cẩn thận dễ gây phù phổi cấp hoặc suy tim ứ huyết ở người cao tuổi có bệnh tim mạch tiềm ẩn.

Cách xử trí ban đầu đúng cách trong lúc chờ nhân viên y tế

Khi phát hiện một người có dấu hiệu hạ đường huyết nặng như lơ mơ, mất định hướng, không tỉnh táo hoặc co giật, người xung quanh cần gọi ngay cấp cứu 115 hoặc khẩn trương chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất có đủ trang thiết bị hồi sức. Tuyệt đối không được cố ép người bệnh uống nước đường, ngậm kẹo hay ăn cháo vì khi cơ miệng mất phản xạ nuốt, thức ăn và chất lỏng sẽ lọt thẳng vào khí quản gây tắc nghẽn đường thở, suy hô hấp cấp và viêm phổi hít nguy hiểm đến tính mạng.

Trong thời gian chờ đợi nhân viên y tế đến hỗ trợ, hãy đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn sang một bên để đờm dãi hoặc chất nôn tự chảy ra ngoài, giúp đường thở luôn thông thoáng. Nới lỏng cổ áo và quần áo bó chặt, giữ ấm cơ thể và không tụ tập đông người xung quanh. Nếu gia đình đã được bác sĩ chuyên khoa nội tiết hướng dẫn từ trước và có sẵn bút tiêm glucagon cứu sinh khẩn cấp, người nhà có thể tiêm bắp glucagon theo đúng chỉ định rồi tiếp tục theo dõi sát nhịp thở của người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích nâng cao nhận thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho chỉ định cấp cứu của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý mua và truyền bất kỳ loại dịch ngọt nào tại nhà khi chưa có chẩn đoán xác định từ nhân viên y tế. Mọi can thiệp đường tĩnh mạch đối với hạ đường huyết nặng phải được thực hiện tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế có máy đo đường huyết mao mạch, phương tiện hồi sức và đội ngũ chuyên môn giám sát liên tục để phòng ngừa sốc, phù phổi và biến chứng hoại tử mạch.

Tóm tắt

Hạ đường huyết nặng là một biến cố y khoa khẩn cấp đe dọa trực tiếp tính mạng, đòi hỏi can thiệp y tế tức thời bằng các dung dịch glucose ưu trương truyền tĩnh mạch. Người bệnh và người thân cần nắm rõ cách xử trí sơ cứu ban đầu an toàn, tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà và luôn liên hệ cấp cứu sớm nhất để bảo vệ sức khỏe người bệnh.