Hạ đường huyết lúc đói là gì và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hạ đường huyết lúc đói là tình trạng lượng đường trong máu giảm xuống dưới ngưỡng bình thường sau nhiều giờ không ăn, thường xảy ra vào sáng sớm khi vừa ngủ dậy hoặc xa bữa ăn chính. Tình trạng này khiến các tế bào, đặc biệt là não bộ, bị thiếu hụt năng lượng duy trì hoạt động bình thường.
Người gặp hiện tượng này có thể xuất hiện cảm giác cồn cào, run tay chân, vã mồ hôi, chóng mặt hoặc choáng váng. Việc hiểu rõ nguyên nhân và biết cách ứng phó ban đầu sẽ giúp ngăn ngừa các nguy cơ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
Hạ đường huyết lúc đói là gì?
Hạ đường huyết lúc đói xảy ra khi nồng độ glucose huyết tương hạ thấp đáng kể sau một khoảng thời gian dài cơ thể không được dung nạp thức ăn, thường là qua đêm hoặc sau khi nhịn ăn trên sáu đến tám tiếng. Ở người khỏe mạnh, gan và các cơ quan chuyển hóa liên tục điều hòa, phóng thích glucose dự trữ vào máu để nuôi dưỡng các mô và bảo đảm não bộ hoạt động ổn định. Tuy nhiên, khi cơ chế cân bằng giữa bài tiết hormone insulin và hormone đối kháng bị rối loạn, lượng đường huyết có thể tụt xuống mức gây hại. Dù thường gặp ở người đang điều trị đái tháo đường do dùng thuốc quá liều hoặc ăn uống không đúng giờ, hạ đường huyết lúc đói cũng có thể xuất hiện ở người không mắc đái tháo đường do các bệnh lý nội tiết, bệnh gan, thận hoặc do rối loạn chuyển hóa tiềm ẩn.
Các nguyên nhân dẫn đến hạ đường huyết khi chưa ăn
Hiện tượng sụt giảm đường huyết trong trạng thái đói có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Đối với người mắc đái tháo đường, việc tiêm insulin hoặc uống các nhóm thuốc kích thích tiết insulin quá liều so với lượng thức ăn nạp vào, hoặc nhịn ăn sau khi dùng thuốc là nguyên nhân hàng đầu. Ở người không bị đái tháo đường, tình trạng này có thể do khối u tụy tăng tiết insulin, suy tuyến thượng thận, suy tuyến yên hoặc suy giảm chức năng gan thận nghiêm trọng. Gan là cơ quan lưu trữ và giải phóng glycogen, do đó khi chức năng gan suy yếu, lượng đường dự trữ cạn kiệt nhanh chóng khi nhịn ăn kéo dài. Ngoài ra, việc lạm dụng rượu bia lúc bụng đói cũng ức chế quá trình tân tạo glucose tại gan, dẫn đến tụt đường huyết đột ngột. Một số loại thuốc điều trị bệnh lý khác cũng có thể gây tác dụng phụ làm giảm lượng đường lưu hành trong máu.
Biểu hiện nhận biết hạ đường huyết lúc đói
Khi lượng đường trong máu xuống thấp, cơ thể phản ứng bằng cách kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và cảnh báo tình trạng thiếu năng lượng ở não bộ. Các triệu chứng ban đầu thường bao gồm cảm giác cồn cào ruột gan, đói dữ dội, run rẩy tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp và lo âu. Người bệnh cũng có thể cảm thấy hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, cơ thể bủn rủn và mệt mỏi rã rời ngay khi thức dậy. Nếu lượng đường huyết tiếp tục giảm mà không được can thiệp kịp thời, hệ thần kinh trung ương sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn, dẫn đến mất tập trung, nhìn mờ, lú lẫn, nói nhảm, thậm chí co giật hoặc hôn mê sâu. Nhận diện sớm các dấu hiệu mức độ nhẹ giúp người bệnh chủ động nạp nhanh carbohydrate để đưa đường huyết về mức ổn định trước khi phát sinh nguy hiểm.
Cách xử trí bước đầu khi bị hạ đường huyết lúc đói
Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu tụt đường huyết, việc quan trọng nhất là nhanh chóng bù lại lượng đường thiếu hụt cho cơ thể theo nguyên tắc mười lăm mười lăm. Người bệnh nên lập tức bổ sung khoảng mười lăm gam carbohydrate hấp thu nhanh như uống nửa ly nước ép trái cây, nửa cốc nước ngọt có đường, ngậm ba đến bốn viên kẹo ngọt hoặc uống một ly nước ấm pha hai thìa đường cát. Sau khi nạp đường khoảng mười lăm phút, người bệnh cần nghỉ ngơi tại chỗ và kiểm tra lại chỉ số đường huyết nếu có sẵn máy đo cá nhân. Nếu các triệu chứng chưa thuyên giảm hoặc đường huyết vẫn dưới mức an toàn, có thể dùng tiếp một lượng đường tương tự. Khi người bệnh đã tỉnh táo và ổn định hơn, nên ăn một bữa ăn nhẹ chứa tinh bột phức hợp và protein như bánh mì hoặc sữa để duy trì đường huyết lâu dài. Trong trường hợp người bệnh lơ mơ, hôn mê hoặc không thể nuốt, người nhà tuyệt đối không cố nhét đồ ăn vào miệng để tránh hóc sặc, mà cần gọi cấp cứu y tế ngay lập tức.
Biện pháp phòng tránh hạ đường huyết khi bụng đói
Để hạn chế tái phát các đợt hạ đường huyết lúc đói, người có nguy cơ cần xây dựng thói quen sinh hoạt và dinh dưỡng khoa học. Không nên bỏ bữa, nhịn ăn gián đoạn quá mức hoặc để khoảng cách giữa các bữa ăn chính quá xa. Với những người hay bị cồn cào lúc sáng sớm, có thể dùng thêm bữa phụ nhẹ trước khi đi ngủ như một ly sữa ấm không đường kèm bánh quy ngũ cốc nguyên hạt. Người mắc đái tháo đường cần tuân thủ đúng liều lượng và thời điểm dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, không tự ý tăng liều khi chưa có ý kiến chuyên môn. Việc thường xuyên tự kiểm tra đường huyết tại nhà vào các thời điểm quan trọng như trước khi đi ngủ và ngay sau khi thức dậy giúp theo dõi sát xu hướng biến động. Bên cạnh đó, nên tránh uống rượu bia lúc đói và luôn mang theo sẵn vài viên kẹo hoặc gói đường nhỏ bên mình để kịp thời phòng ngừa tình huống khẩn cấp.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Hạ đường huyết lúc đói có thể là dấu hiệu cảnh báo của bệnh lý nội tiết hoặc tổn thương tạng nghiêm trọng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, không tự điều chỉnh liều insulin hoặc thuốc hạ đường huyết khi chưa được bác sĩ khám và tư vấn. Khi xuất hiện các cơn tụt đường huyết tái diễn nhiều lần hoặc đi kèm co giật, lú lẫn, cần nhanh chóng đến bệnh viện để được thăm khám toàn diện.
Tóm tắt
Hạ đường huyết lúc đói là hiện tượng cần được lưu tâm và xử trí đúng cách để bảo vệ sức khỏe hệ thần kinh cũng như tim mạch. Nắm vững cách nhận biết triệu chứng và bổ sung đường nhanh giúp kiểm soát an toàn cơn tụt đường huyết cấp. Thăm khám sớm tại các cơ sở y tế là giải pháp tốt nhất để xác định rõ nguyên nhân tiềm ẩn và có hướng can thiệp phù hợp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người không bị đái tháo đường có thể bị hạ đường huyết lúc đói không?
Người không mắc đái tháo đường hoàn toàn có thể bị hạ đường huyết lúc đói do nhịn ăn quá lâu, lạm dụng rượu bia, suy giảm chức năng gan thận, rối loạn hormone tuyến thượng thận hoặc do tác dụng phụ của một số loại thuốc.
Bữa phụ trước khi đi ngủ có giúp ngăn tụt đường huyết ban đêm không?
Bữa ăn nhẹ trước khi đi ngủ với các thực phẩm tiêu hóa chậm như ngũ cốc nguyên cám, sữa hoặc các loại hạt giúp cung cấp nguồn năng lượng ổn định suốt đêm, hỗ trợ phòng ngừa tụt đường huyết lúc rạng sáng.
Cần làm gì nếu người bị hạ đường huyết lúc đói rơi vào hôn mê?
Tuyệt đối không cho người bệnh ăn uống khi đã mất ý thức để tránh nguy cơ tắc nghẽn đường thở. Cần đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn, giữ ấm và gọi dịch vụ cấp cứu y tế hoặc đưa đến bệnh viện ngay lập tức.
Uống rượu bia vào buổi tối có làm tăng nguy cơ hạ đường huyết sáng hôm sau không?
Rượu bia ức chế gan giải phóng glucose dự trữ vào máu trong khi ngủ. Do đó, uống rượu bia khi bụng đói hoặc uống quá nhiều vào ban đêm làm tăng đáng kể nguy cơ tụt đường huyết nghiêm trọng vào sáng hôm sau.
Khi nào cần đi khám bác sĩ vì hạ đường huyết lúc đói?
Người bệnh nên đi khám chuyên khoa nội tiết nếu tình trạng hạ đường huyết lúc đói xảy ra thường xuyên, các triệu chứng trở nên nặng nề hoặc không xác định được lý do rõ ràng dù chế độ ăn uống vẫn bình thường.
