Hạ đường huyết khi mang thai: Các biểu hiện thường gặp và cách xử trí

Hạ đường huyết khi mang thai là gì?

Hạ đường huyết thai kỳ là trạng thái mức đường trong máu của phụ nữ mang thai sụt giảm xuống dưới ngưỡng bình thường, thường gặp khi xa bữa ăn hoặc sau một đêm dài nhịn đói. Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ trải qua nhiều thay đổi về mặt chuyển hóa, khi nhau thai liên tục rút glucose từ máu mẹ để nuôi dưỡng thai nhi đang phát triển nhanh chóng. Đồng thời, sự dao động của các hormone thai kỳ có thể làm thay đổi cách thức cơ thể sản xuất và sử dụng insulin. Tình trạng này có thể xuất hiện ở những thai phụ hoàn toàn khỏe mạnh do chế độ ăn uống không đều đặn, nhưng đặc biệt thường gặp và có mức độ nguy hiểm cao hơn ở những người đang điều trị đái tháo đường thai kỳ. Việc theo dõi chặt chẽ lượng đường huyết giúp duy trì sức khỏe ổn định cho mẹ và bảo đảm nguồn cung cấp dưỡng chất liên tục cho thai nhi.

Các biểu hiện ban đầu cảnh báo tụt đường huyết ở mẹ bầu

Khi nồng độ glucose trong máu bắt đầu giảm, cơ thể người mẹ sẽ kích hoạt hệ thống thần kinh giao cảm để báo động. Những biểu hiện đầu tiên thường gặp gồm cảm giác đói cồn cào dữ dội, cồn ruột, run rẩy ở các đầu ngón tay và cảm giác bồn chồn lo lắng vô cớ.

Kèm theo đó, thai phụ có thể nhận thấy da lạnh, ẩm ướt và vã mồ hôi nhiều ở vùng trán, cổ dù nhiệt độ môi trường không nóng. Nhịp tim thường đập nhanh hơn bình thường, xuất hiện cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực và hoa mắt nhẹ khi thay đổi tư thế. Các triệu chứng này thường xuất hiện rõ rệt nhất vào lúc sáng sớm khi vừa thức dậy hoặc khi bữa ăn bị trì hoãn quá lâu.

Các dấu hiệu suy giảm đường huyết mức độ nghiêm trọng

Nếu lượng đường trong máu tiếp tục hạ sâu mà không được bù đắp kịp thời, não bộ sẽ bị thiếu hụt năng lượng vận hành, dẫn đến các rối loạn chức năng thần kinh nghiêm trọng hơn. Thai phụ có thể cảm thấy chóng mặt dữ dội, choáng váng, đứng không vững và dễ té ngã.

Ở mức độ này, người mẹ thường cảm thấy mệt lả toàn thân, nhìn mờ hoặc nhìn thấy chấm đen lượn lờ trước mắt. Một số trường hợp có biểu hiện đau đầu âm ỉ, nói ngọng, mất khả năng tập trung, lú lẫn hoặc cáu gắt bất thường. Trong tình huống xấu nhất, hạ đường huyết sâu có thể dẫn đến co giật hoặc mất ý thức tạm thời, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cả mẹ và bé.

Yếu tố thúc đẩy tình trạng hạ đường huyết trong thai kỳ

Trong suốt thai kỳ, thai nhi liên tục hấp thu glucose từ tuần hoàn máu của mẹ thông qua nhau thai, làm cho lượng dự trữ glycogen trong gan của người mẹ tiêu hao nhanh chóng. Sự thay đổi các nội tiết tố thai kỳ cũng làm gia tăng độ nhạy cảm hoặc biến động nồng độ insulin.

Nguyên nhân thường gặp nhất là tình trạng ốm nghén nặng khiến thai phụ nôn ói nhiều, chán ăn hoặc bỏ bữa, khiến nguồn năng lượng nạp vào không đủ bù đắp tiêu hao. Ngoài ra, việc vận động thể lực quá sức mà không ăn dặm trước đó cũng dễ gây sụt đường huyết. Đối với thai phụ mắc đái tháo đường thai kỳ, việc dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết quá liều so với lượng thức ăn nạp vào là nguyên nhân gây hạ đường huyết nguy hiểm cần đặc biệt lưu tâm.

Cách xử trí an toàn khi mẹ bầu có biểu hiện hạ đường huyết

Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ, thai phụ cần ngừng ngay các hoạt động thể lực, ngồi hoặc nằm nghỉ ngơi ở vị trí an toàn để tránh nguy cơ ngã chấn thương. Sau đó, áp dụng nguyên tắc bổ sung carbohydrate hấp thu nhanh tương đương 15 gam đường, ví dụ như uống nửa cốc nước hoa quả ngọt, nửa ly nước đường ấm hoặc ăn vài viên kẹo ngậm.

Mẹ bầu nên nghỉ ngơi và theo dõi lại các triệu chứng sau 15 phút. Nếu có sẵn máy đo đường huyết cá nhân, nên kiểm tra chỉ số này để đánh giá sự phục hồi. Khi các triệu chứng đã thuyên giảm, thai phụ cần ăn thêm một bữa phụ nhẹ gồm tinh bột phức và đạm như bánh mì nguyên cám, sữa chua hoặc một ly sữa ấm để duy trì nồng độ glucose ổn định, tránh tình trạng hạ đường huyết tái phát sau đó.

Lưu ý an toàn

Các thông tin hướng dẫn về hạ đường huyết khi mang thai mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa sản hoặc chuyên khoa nội tiết. Thai phụ tuyệt đối không được tự ý điều chỉnh liều lượng thuốc đái tháo đường hay insulin khi chưa có hướng dẫn y tế. Trường hợp thai phụ bị ngất lịm, co giật hoặc hôn mê, người nhà cần gọi hỗ trợ cấp cứu ngay lập tức, không cố ép người bệnh uống nước hay ăn thức ăn để tránh nguy cơ sặc dị vật vào đường hô hấp.

Tóm tắt

Hạ đường huyết khi mang thai là tình trạng cần được theo dõi sát sao nhằm bảo vệ an toàn cho cả mẹ và thai nhi. Việc nhận biết sớm các phản xạ cảnh báo của cơ thể, duy trì chế độ ăn chia nhỏ bữa đều đặn và tuân thủ lịch khám thai định kỳ sẽ giúp thai phụ chủ động kiểm soát đường huyết ổn định trong suốt thai kỳ.