Hạ đường huyết khác hạ huyết áp như thế nào? Nguyên nhân và cách phòng tránh

Hạ đường huyết khác hạ huyết áp là gì?

Hạ đường huyết xảy ra khi nồng độ đường trong máu hạ xuống dưới mức bình thường, thường được xác định khi chỉ số glucose máu dưới 3,9 mmol/L (tương đương 70 mg/dL). Đường là nguồn năng lượng chủ yếu cho mọi hoạt động sống của cơ thể, do đó khi lượng đường trong máu suy giảm nhanh, các tế bào thần kinh sẽ bị ảnh hưởng đầu tiên, gây ra phản ứng báo động từ hệ thần kinh trung ương.

Trong khi đó, huyết áp là áp lực dòng máu đẩy vào thành động mạch khi tim bơm máu đi khắp cơ thể. Tình trạng hạ huyết áp thường được ghi nhận khi chỉ số huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Khi áp lực mạch máu giảm sút, lưu lượng tuần hoàn không đủ để thắng trọng lực đưa máu lên nuôi dưỡng não bộ và các tạng, dẫn đến cảm giác lâng lâng, mất thăng bằng hoặc ngất xỉu. Hiểu rõ sự khác biệt giữa hai hiện tượng này là chìa khóa để bảo vệ bản thân và người thân kịp thời.

Dấu hiệu phân biệt hạ đường huyết và hạ huyết áp trên lâm sàng

Hạ đường huyết và hạ huyết áp có một số biểu hiện tương đồng như mệt mỏi rũ rượi, xây xẩm mặt mày, hoa mắt và vã mồ hôi lạnh. Tuy nhiên, nếu chú ý kỹ, người bệnh có thể nhận diện các nét đặc trưng riêng biệt của từng tình trạng.

Ở người bị hạ đường huyết, biểu hiện kích thích thần kinh giao cảm diễn ra rất mạnh mẽ. Người bệnh thường cảm thấy đói cồn cào, run rẩy tay chân, tim đập thình thịch, lo âu và bồn chồn. Nếu đường huyết xuống quá thấp, não bộ thiếu năng lượng sẽ dẫn đến nhìn mờ, nói ngọng, lơ mơ và hôn mê.

Ngược lại, hạ huyết áp thường biểu hiện rõ rệt nhất khi thay đổi tư thế, chẳng hạn như đứng dậy đột ngột sau khi ngồi hoặc nằm lâu. Người bệnh cảm thấy choáng váng, mắt tối sầm lại, đầu óc quay cuồng, da niêm mạc nhợt nhạt và có thể ngất xỉu trong chốc lát do lượng máu tưới lên não bị sụt giảm tức thì. Nhịp tim trong hạ huyết áp có thể đập nhanh để bù trừ hoặc đập chậm tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh.

Nguyên nhân phổ biến gây hạ đường huyết và hạ huyết áp

Nguyên nhân dẫn đến hai hiện tượng này bắt nguồn từ hai hệ cơ quan khác nhau. Hiểu rõ nguyên nhân giúp người bệnh chủ động phòng tránh hiệu quả trong sinh hoạt thường nhật.

Hạ đường huyết chủ yếu xuất phát từ sự mất cân bằng giữa lượng glucose nạp vào và mức độ tiêu thụ hoặc tác dụng của insulin. Nguyên nhân phổ biến gồm bỏ bữa, ăn quá muộn, vận động thể lực quá sức mà không bổ sung năng lượng, uống nhiều rượu bia lúc đói, hoặc dùng quá liều thuốc điều trị đái tháo đường như insulin và nhóm thuốc kích thích tiết insulin.

Hạ huyết áp lại liên quan đến sự suy giảm thể tích tuần hoàn, sức co bóp cơ tim hoặc trương lực mạch máu. Các yếu tố thường gặp bao gồm mất nước do tiêu chảy, nôn mửa, sốt cao, say nắng; suy giãn tĩnh mạch; tác dụng phụ của thuốc hạ huyết áp, thuốc lợi tiểu; nằm bất động lâu ngày hoặc các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn như suy tim, rối loạn nhịp tim.

Cách xử trí ban đầu đúng cách cho từng trường hợp

Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, việc đầu tiên cần làm là kiểm tra chỉ số bằng máy đo đường huyết cá nhân hoặc máy đo huyết áp điện tử nếu có sẵn. Đây là cách duy nhất để khẳng định chính xác bản chất của cơn mệt mỏi.

Nếu xác định bị hạ đường huyết và người bệnh còn tỉnh, cần áp dụng ngay nguyên tắc bổ sung carbohydrate hấp thu nhanh. Hãy cho người bệnh uống nửa ly nước đường, nửa cốc nước trái cây hoặc ngậm vài viên kẹo ngọt, sau đó kiểm tra lại đường huyết sau 15 phút.

Nếu xác định bị hạ huyết áp, cần đặt người bệnh nằm xuống ngay trên mặt phẳng, kê chân cao hơn đầu khoảng 20 đến 30 cm để máu dồn về tim và não thuận lợi hơn. Hãy nới lỏng cổ áo, thắt lưng, giữ không gian xung quanh thông thoáng, cho người bệnh uống một ly nước ấm hoặc nước khoáng có pha chút muối loãng, nghỉ ngơi tĩnh dưỡng đến khi huyết áp hồi phục ổn định.

Biện pháp phòng ngừa chủ động và xây dựng lối sống an toàn

Để phòng tránh tái phát hạ đường huyết và hạ huyết áp, việc duy trì lối sống khoa học và tuân thủ hướng dẫn điều trị y khoa đóng vai trò quyết định.

Đối với phòng ngừa hạ đường huyết, người bệnh đái tháo đường cần ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa sáng và không kiêng khem carbohydrate quá mức. Nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày và luôn mang theo bánh quy hoặc kẹo ngọt khi ra ngoài, đặc biệt trước khi tập luyện thể dục thể thao.

Đối với phòng ngừa hạ huyết áp, cần đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày, hạn chế đứng dậy đột ngột từ tư thế nằm hoặc ngồi. Tránh tắm nước quá nóng trong thời gian dài vì có thể làm giãn mạch ngoại vi gây tụt huyết áp. Người có xu hướng huyết áp thấp nên tham khảo ý kiến bác sĩ về chế độ dinh dưỡng phù hợp, có thể bổ sung lượng muối vừa phải trong khẩu phần ăn hàng ngày.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không cố nhét thức ăn hoặc đổ nước đường vào miệng người đang hôn mê, co giật hoặc mất ý thức vì có thể gây sặc vào đường thở, dẫn đến ngạt thở hoặc viêm phổi hít nguy hiểm tính mạng. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Khi người bệnh có triệu chứng tái diễn thường xuyên hoặc không tỉnh lại sau xử trí ban đầu, cần gọi cấp cứu hoặc đưa ngay đến bệnh viện.

Tóm tắt

Phân biệt hạ đường huyết và hạ huyết áp giúp chúng ta có phản xạ xử trí ban đầu đúng hướng và an toàn. Người có tiền sử đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch nên trang bị sẵn máy đo tại nhà để kiểm tra chính xác khi cơ thể mệt mỏi. Việc duy trì ăn uống điều độ, uống đủ nước và tuân thủ tư vấn của bác sĩ là nền tảng bảo vệ sức khỏe lâu dài.