Hạ đường huyết có nguy hiểm không và cách xử trí

Hạ đường huyết có nguy hiểm không là gì?

Hạ đường huyết là hiện tượng nồng độ glucose trong huyết tương giảm xuống dưới mức sinh lý cần thiết, làm gián đoạn quá trình cung cấp năng lượng cho các mô trong cơ thể, đặc biệt là hệ thần kinh trung ương. Tình trạng này rất phổ biến ở người bệnh đái tháo đường đang sử dụng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin, nhưng cũng có thể xảy ra ở người không mắc bệnh tiểu đường do nhịn ăn kéo dài, kiệt sức, uống nhiều rượu bia hoặc mắc một số bệnh lý nội tiết và gan thận.

Trong trạng thái bình thường, cơ thể có cơ chế tự điều hòa thông qua việc tiết ra các hormone đối kháng như glucagon và adrenaline để nâng lượng đường trong máu trở lại. Tuy nhiên, khi các cơ chế bù trừ này không đủ hoặc bị ức chế, nồng độ đường tiếp tục lao dốc, đẩy người bệnh vào các trạng thái nguy hiểm từ lú lẫn, co giật đến hôn mê sâu.

Những biến chứng cấp tính và lâu dài của hạ đường huyết

Khi lượng đường trong máu giảm quá sâu, người bệnh có thể phải đối mặt với nhiều biến chứng cấp tính nguy kịch. Tình trạng thiếu glucose cung cấp cho các tế bào não kéo dài sẽ gây phù não, co giật toàn thân và đưa người bệnh vào trạng thái hôn mê hạ đường huyết. Nếu không được cấp cứu bổ sung đường kịp thời, tổn thương vỏ não và các vùng thần kinh trung ương có thể trở thành vĩnh viễn, dẫn đến suy giảm nhận thức, suy giảm trí nhớ hoặc thậm chí tử vong.

Bên cạnh tổn thương hệ thần kinh, hạ đường huyết cấp tính còn gây phản ứng kích thích hệ thần kinh giao cảm mạnh mẽ, làm tim đập nhanh, tăng huyết áp đột ngột và thúc đẩy nguy cơ xuất hiện các rối loạn nhịp tim nguy hiểm, thiếu máu cơ tim cục bộ hoặc nhồi máu cơ tim ở những người có sẵn bệnh lý tim mạch tiềm ẩn. Đối với những trường hợp bị hạ đường huyết tái diễn nhiều lần, người bệnh có nguy cơ cao suy giảm chức năng nhận thức lâu dài, giảm khả năng tự nhận biết cơn tụt đường và suy giảm chất lượng cuộc sống nghiêm trọng.

Nguy cơ tiềm ẩn từ hiện tượng hạ đường huyết không triệu chứng

Một trong những mối nguy hiểm thầm lặng nhất là tình trạng hạ đường huyết không triệu chứng, thường gặp ở những người bệnh đái tháo đường lâu năm hoặc người từng trải qua nhiều cơn hạ đường huyết trước đó. Thông thường, cơ thể sẽ phát tín hiệu cảnh báo sớm qua các phản ứng giao cảm như run rẩy tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp, cồn cào đói và lo âu. Những triệu chứng này thôi thúc người bệnh tìm kiếm đồ ngọt để bổ sung lượng đường kịp thời.

Tuy nhiên, ở người bị mất phản xạ cảnh báo, nồng độ glucose máu tụt xuống rất thấp mà không hề có bất kỳ dấu hiệu báo động nào xuất hiện. Người bệnh có thể đột ngột rơi vào trạng thái lú lẫn, mất ý thức, ngất xỉu hoặc co giật khi đang sinh hoạt bình thường. Nguy cơ tai nạn giao thông, té ngã chấn thương sọ não, đuối nước hoặc bỏng trong hoàn cảnh này là cực kỳ lớn. Do đó, việc đo đường huyết mao mạch định kỳ bằng máy cá nhân là biện pháp bảo vệ vô cùng cần thiết cho những đối tượng có nguy cơ cao.

Hướng dẫn sơ cứu ban đầu khi xuất hiện cơn hạ đường huyết

Ngay khi nghi ngờ có dấu hiệu hạ đường huyết hoặc kiểm tra máy đo thấy chỉ số glucose dưới 70 mg/dL, cần tiến hành xử trí nhanh theo nguyên tắc bổ sung carbohydrate hấp thu nhanh. Nếu người bệnh còn tỉnh táo và có thể nuốt an toàn, hãy cho người bệnh uống nửa ly nước ngọt có đường, nửa ly nước trái cây nguyên chất, ăn 3 đến 4 viên kẹo ngọt hoặc uống một cốc nước ấm pha 2 đến 3 thìa đường cát.

Sau khi dung nạp đường khoảng 15 phút, người bệnh cần nghỉ ngơi tại chỗ và tiến hành kiểm tra lại chỉ số đường huyết mao mạch. Nếu đường huyết vẫn chưa trở về mức an toàn hoặc các triệu chứng mệt mỏi, run rẩy chưa thuyên giảm, hãy lặp lại việc bổ sung thêm một lượng đồ ngọt tương đương. Khi chỉ số đường huyết đã ổn định trên mức an toàn và người bệnh tỉnh táo hoàn toàn, nên bổ sung thêm một bữa ăn nhẹ chứa tinh bột chậm như vài lát bánh mì hoặc cháo để duy trì nồng độ đường trong máu, ngăn ngừa tình trạng tái phát.

Các biện pháp chủ động kiểm soát và ngăn ngừa tụt đường huyết

Để bảo vệ an toàn và ngăn chặn các đợt hạ đường huyết bất ngờ, người bệnh cần xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học và tuân thủ chặt chẽ phác đồ chăm sóc sức khỏe. Việc duy trì các bữa ăn đúng giờ, không bỏ bữa hoặc không để bụng đói quá lâu là nguyên tắc dinh dưỡng cơ bản. Khẩu phần ăn hàng ngày nên kết hợp cân đối giữa carbohydrate phức hợp, chất xơ và đạm để giải phóng năng lượng bền vững.

Đối với người đang sử dụng thuốc hoặc tiêm insulin, việc dùng thuốc cần tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nội tiết, tuyệt đối không tự ý tăng liều lượng hoặc đổi loại thuốc. Khi có kế hoạch vận động thể lực cường độ cao, cần đo đường huyết trước khi tập và chuẩn bị sẵn bữa phụ phù hợp. Ngoài ra, người bệnh nên luôn mang theo bên mình một số loại kẹo ngọt hoặc viên đường dự phòng cùng thẻ thông tin y tế cá nhân để nhận được sự hỗ trợ nhanh chóng từ những người xung quanh khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Tuyệt đối không cho người đang trong trạng thái lơ mơ, co giật hoặc mất ý thức ăn uống bất kỳ thứ gì qua đường miệng vì nguy cơ cao gây sặc đường thở và ngạt thở đe dọa tính mạng. Người bệnh đái tháo đường cần thường xuyên trao đổi với bác sĩ điều trị để được hướng dẫn điều chỉnh đơn thuốc và thiết lập ngưỡng đường huyết an toàn phù hợp với thể trạng cá nhân.

Tóm tắt

Hạ đường huyết là một biến cố y khoa có mức độ nguy hiểm cao nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả. Việc nhận thức đúng mối nguy hiểm, theo dõi đường huyết đều đặn và nắm vững kỹ năng xử trí kịp thời sẽ giúp bảo vệ tối đa sức khỏe, phòng tránh biến chứng và mang lại sự an tâm trong cuộc sống hàng ngày.