Hạ đường huyết co giật nguy hiểm thế nào và cách xử trí khẩn cấp

Hạ đường huyết co giật là gì?

Hạ đường huyết co giật là biểu hiện lâm sàng của tình trạng hạ glucose máu mức độ nặng, khi đó nồng độ đường trong huyết tương suy giảm sâu đến mức làm suy giảm nghiêm trọng chức năng chuyển hóa của hệ thần kinh trung ương. Não bộ là cơ quan tiêu thụ một lượng lớn năng lượng từ glucose nhưng lại không có khả năng tự tổng hợp hoặc dự trữ chất dinh dưỡng này. Khi dòng máu mang đường tới các tế bào thần kinh bị suy giảm trầm trọng, tính ổn định của màng tế bào nơ-ron bị phá vỡ, dẫn tới tình trạng phóng điện mất kiểm soát và gây ra các cơn co giật đột ngột. Tình trạng này không chỉ gây chấn thương cơ học trong lúc co giật mà còn có thể đẩy người bệnh vào trạng thái hôn mê sâu kéo dài, thậm chí đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được cấp cứu hồi sức kịp thời.

Cơ chế dẫn đến cơn co giật khi đường huyết hạ quá thấp

Glucose đóng vai trò là nguồn nhiên liệu thiết yếu duy trì sự sống và hoạt động dẫn truyền điện thế của các tế bào thần kinh trung ương. Khi lượng đường trong máu suy giảm nghiêm trọng, não bộ không kịp thích ứng và mất dần khả năng kiểm soát hoạt động phóng điện. Hiện tượng phóng điện kịch phát, đồng thì và bất thường từ các nơ-ron vỏ não sẽ kích hoạt những cơn co thắt cơ bắp mất tự chủ, biểu hiện thành cơn co giật toàn thân hoặc co giật cục bộ.

Hiện tượng co giật do hạ đường huyết là dấu hiệu cho thấy tình trạng suy giảm năng lượng tế bào não đã tiến triển đến mức báo động. Nếu nguồn glucose không được phục hồi nhanh chóng, hoạt động chuyển hóa tế bào bị đình trệ kéo theo nguy cơ phù não và hoại tử nơ-ron không thể phục hồi. Mức độ tổn thương phụ thuộc vào thời gian não bộ bị bỏ đói và mức độ sụt giảm glucose trong tuần hoàn. Do đó, việc can thiệp kịp thời là yếu tố sống còn để ngăn ngừa biến chứng thần kinh vĩnh viễn.

Biểu hiện lâm sàng đi kèm cơn co giật do thiếu hụt glucose

Trước khi tiến triển thành co giật, cơ thể thường phát ra những tín hiệu cảnh báo sớm do hệ thần kinh tự chủ bị kích thích. Người bệnh thường cảm thấy cồn cào đói lả, vã mồ hôi lạnh, run rẩy tay chân, tim đập nhanh và cảm giác bồn chồn lo lắng bất an. Đây là giai đoạn cơ thể đang cố gắng giải phóng các hormone đối kháng nhằm nâng mức đường huyết trở lại bình thường.

Nếu không được bổ sung carbohydrate kịp thời, tình trạng thiếu hụt năng lượng sẽ tác động trực tiếp lên vỏ não gây lú lẫn, nhìn mờ, nói lắp bắp, mất phương hướng hoặc thay đổi tính khí bất thường. Tiếp sau đó, người bệnh nhanh chóng rơi vào trạng thái mất ý thức, mắt trợn ngược, hàm cắn chặt, tay chân gồng cứng rồi co giật liên hồi. Một số trường hợp có thể đi kèm tình trạng sùi bọt mép, tiểu tiện không tự chủ hoặc thở khò khè do ứ đọng đờm dãi. Cơn co giật có thể kéo dài từ vài chục giây đến vài phút trước khi người bệnh rơi vào hôn mê sâu.

Các bước sơ cứu an toàn cho người bệnh đang lên cơn co giật

Khi phát hiện người bệnh xuất hiện cơn co giật nghi do tụt đường huyết, điều quan trọng hàng đầu là giữ bình tĩnh và gọi ngay cấp cứu y tế 115. Trong thời gian chờ đợi nhân viên y tế đến hỗ trợ, người xung quanh cần nhanh chóng dọn dẹp các vật cứng, sắc nhọn xung quanh để tránh làm người bệnh va đập chấn thương trong lúc co giật. Đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn sang một bên giúp dịch tiết, nước bọt hoặc chất nôn dễ dàng thoát ra ngoài, tránh làm bít tắc đường hô hấp.

Tuyệt đối không được cố gắng nhét bất cứ vật dụng nào như thìa, đũa, ngón tay hay khăn vào miệng người bệnh với mục đích chống cắn lưỡi. Hành động này rất dễ gây gãy răng, tổn thương niêm mạc miệng hoặc khiến dị vật rơi vào đường thở gây ngạt thở nguy kịch. Không được đè nén mạnh hay kìm kẹp tay chân của người bệnh vì có thể dẫn tới gãy xương hoặc rách cơ. Đồng thời, không cố ép người bệnh uống nước đường, sữa hay bất kỳ đồ ăn thức uống nào khi họ đang mất ý thức hoặc đang trong cơn co giật.

Xử trí phục hồi và can thiệp y tế chuyên sâu tại bệnh viện

Sau khi cơn co giật chấm dứt và người bệnh bắt đầu tỉnh táo trở lại, việc bổ sung đường hấp thu nhanh mới được phép thực hiện nếu người bệnh đã nuốt được an toàn. Gia đình có thể cho người bệnh uống một cốc nước ấm pha đường, nước ép trái cây hoặc ngậm kẹo ngọt để nâng mức đường huyết tạm thời. Đối với những người bệnh đã được bác sĩ kê đơn sẵn thuốc tiêm glucagon khẩn cấp tại nhà, người thân cần thực hiện tiêm bắp theo đúng kỹ thuật y tế đã được tập huấn từ trước.

Dù người bệnh có dấu hiệu tỉnh lại sau cơn co giật, việc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất vẫn là yêu cầu bắt buộc. Bác sĩ chuyên khoa hồi sức cấp cứu và nội tiết cần thực hiện xét nghiệm định lượng glucose máu tĩnh mạch, đo điện tim và kiểm tra chức năng thần kinh để đánh giá toàn diện. Bệnh nhân thường được truyền tĩnh mạch dung dịch glucose ưu trương dưới sự giám sát chặt chẽ của nhân viên y tế nhằm duy trì nồng độ đường ổn định, tránh nguy cơ tái tụt đường huyết thứ phát.

Biện pháp kiểm soát chủ động nhằm phòng tránh tụt đường huyết nặng

Để ngăn ngừa nguy cơ hạ đường huyết tiến triển thành cơn co giật, người mắc bệnh đái tháo đường cần chủ động xây dựng kế hoạch kiểm soát đường huyết khoa học mỗi ngày. Bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ dùng thuốc hoặc tiêm insulin theo đúng chỉ định của bác sĩ điều trị, không tự ý tăng liều khi chưa có ý kiến chuyên môn. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng điều độ, ăn đúng giờ, không bỏ bữa và phân chia hợp lý lượng tinh bột trong các bữa ăn đóng vai trò cốt lõi.

Người bệnh nên tự trang bị máy đo đường huyết cá nhân để kiểm tra định kỳ trước khi đi ngủ, sau khi vận động thể lực hoặc khi xuất hiện cảm giác mệt mỏi khác thường. Luôn mang theo bên mình vài viên kẹo ngọt hoặc gói đường nhỏ khi ra khỏi nhà để kịp thời bổ sung ngay ở giai đoạn sớm. Bên cạnh đó, người bệnh nên đeo thẻ thông tin y tế ghi rõ tình trạng bệnh lý đái tháo đường và hướng dẫn người thân, đồng nghiệp cách nhận biết dấu hiệu nguy hiểm để có thể hỗ trợ kịp thời trong tình huống khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin cung cấp nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Cơn co giật do hạ đường huyết là trường hợp cấp cứu khẩn cấp, đòi hỏi người bệnh phải được chuyển ngay đến cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng thuốc, không nhét vật cứng vào miệng hoặc cố cho uống nước khi người bệnh đang trong cơn co giật hoặc mất ý thức. Mọi điều chỉnh về liều lượng thuốc điều trị đái tháo đường phải được sự đồng ý và hướng dẫn của bác sĩ điều trị.

Tóm tắt

Hạ đường huyết co giật là tình huống cấp cứu nội khoa khẩn cấp phản ánh sự thiếu hụt glucose nghiêm trọng tại các tế bào não. Việc nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, sơ cứu đúng nguyên tắc an toàn đường thở và đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời có ý nghĩa quyết định đối với tính mạng và khả năng phục hồi thần kinh. Người mắc bệnh đái tháo đường cần tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ để phòng ngừa tái phát biến chứng này.