Gãy xương gò má có cần phẫu thuật không và khi nào cần can thiệp?

Gãy xương gò má có cần phẫu thuật không là gì?

Xương gò má là cấu trúc xương xốp đôi nằm đối xứng hai bên khuôn mặt, đóng vai trò tạo nên độ nhô gò má, định hình thẩm mỹ và bảo vệ sàn ổ mắt cùng các dây thần kinh cảm giác quan trọng. Chấn thương gãy xương gò má xảy ra khi có ngoại lực tác động mạnh trực tiếp vào gò má hoặc vùng thái dương lân cận.

Biểu hiện thường thấy sau va chạm bao gồm sưng nề, bầm tím quanh mắt, bẹp phẳng vùng gò má bên tổn thương, tê bì môi trên cánh mũi do chèn ép thần kinh dưới ổ mắt, cùng với tình trạng há miệng đau hoặc hạn chế. Việc xác định mức độ gãy cần dựa vào thăm khám lâm sàng tỉ mỉ cùng phim chụp cắt lớp vi tính tái tạo không gian ba chiều nhằm đánh giá toàn diện các đường gãy liên quan.

Cấu trúc và vai trò của xương gò má trên khuôn mặt

Xương gò má giữ vai trò như trụ nâng đỡ chính của tầng giữa mặt, tiếp giáp với xương trán, xương thái dương, xương hàm trên và bờ dưới ổ mắt. Do nằm ở vị trí nhô cao bên ngoài gò má, cấu trúc này rất dễ bị chấn thương khi có lực tác động trực tiếp từ tai nạn giao thông, chấn thương thể thao hoặc va đập mạnh.

Khi lực tác động lớn, xương gò má có thể bị gãy đơn thuần tại cung gò má hoặc gãy phức hợp liên quan đến thành ổ mắt và xoang hàm trên. Mức độ di lệch của các mảnh xương sẽ quyết định hình thái biến dạng bên ngoài cũng như mức độ đè ép lên các cơ quan lân cận, đặc biệt là cơ cắn, nhãn cầu và dây thần kinh dưới ổ mắt.

Khi nào gãy xương gò má bắt buộc phải phẫu thuật

Không phải mọi ca chấn thương xương gò má đều phải mổ. Quyết định can thiệp phẫu thuật phụ thuộc chủ yếu vào mức độ di lệch của các mảnh gãy và sự ảnh hưởng đến chức năng giải phẫu xung quanh.

Bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt thường chỉ định phẫu thuật kết hợp xương trong các trường hợp xương gò má bị lún xẹp rõ rệt làm biến dạng khuôn mặt, mảnh xương di lệch chèn ép vào cơ thái dương hoặc mỏm vẹt xương hàm dưới gây há miệng hạn chế, hoặc vỡ sàn ổ mắt gây kẹt cơ vận nhãn dẫn đến nhìn đôi. Ngược lại, nếu đường gãy vững chắc, không di lệch hoặc di lệch không đáng kể và không làm suy giảm chức năng, điều trị bảo tồn nội khoa kết hợp theo dõi sát là phương án an toàn nhất.

Thời điểm can thiệp phẫu thuật tối ưu sau chấn thương

Thời điểm phẫu thuật gãy xương gò má mang ý nghĩa quyết định đối với kết quả phục hồi. Khoảng thời gian lý tưởng nhất để can thiệp thường là trong vòng một đến hai tuần đầu sau chấn thương, khi các tổ chức phần mềm đã giảm bớt phù nề nhưng xương chưa bước vào giai đoạn hình thành can xương xơ dính lệch lạc.

Nếu can thiệp quá trễ sau ba tuần, các mảnh xương gãy có thể tự liền ở vị trí sai lệch. Khi đó, việc nắn chỉnh lại đòi hỏi kỹ thuật đục xương phức tạp hơn nhiều, tăng nguy cơ tổn thương dây thần kinh và kéo dài thời gian nằm viện của người bệnh. Do vậy, việc chụp phim cắt lớp vi tính hàm mặt sớm ngay sau tai nạn là hết sức cần thiết.

Phương pháp phẫu thuật và chế độ chăm sóc phục hồi

Phương pháp điều trị phẫu thuật phổ biến hiện nay là nắn chỉnh mảnh gãy về vị trí giải phẫu tự nhiên và cố định bằng nẹp vít mini hợp kim sinh học. Các đường mổ thường được lựa chọn khéo léo qua đường ngách lợi trong miệng, nếp gấp mí mắt dưới hoặc cung mày nhằm giấu kín sẹo mổ và đảm bảo giá trị thẩm mỹ.

Sau phẫu thuật, bệnh nhân cần duy trì chế độ dinh dưỡng với các thức ăn mềm, lỏng như súp, cháo, sữa để giảm áp lực co kéo cơ cắn lên vùng xương đang hồi phục. Vệ sinh khoang miệng bằng dung dịch súc miệng sát khuẩn nhẹ nhàng, tránh xì mũi mạnh làm tăng áp lực xoang hàm và tuyệt đối không tì đè lên bên má phẫu thuật khi nằm ngủ.

Lưu ý an toàn

Mọi trường hợp chấn thương vùng mặt nghi ngờ nứt hoặc gãy xương gò má cần được thăm khám tại chuyên khoa ngoại chấn thương hàm mặt hoặc răng hàm mặt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn bóp, đắp lá thuốc dân gian hoặc chườm nóng lên vị trí chấn thương vì có thể làm tăng nguy cơ tụ máu, nhiễm trùng khoang mặt và khiến xương di lệch trầm trọng hơn.

Tóm tắt

Gãy xương gò má có cần phẫu thuật hay không phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ di lệch và biến chứng chức năng trên từng trường hợp. Việc thăm khám sớm tại cơ sở ngoại khoa chuyên khoa răng hàm mặt giúp đưa ra hướng xử trí kịp thời, bảo tồn tối đa chức năng ăn nhai, thị giác và khôi phục đường nét thẩm mỹ khuôn mặt. Người bệnh tuyệt đối không nên chần chừ khi xuất hiện chấn thương vùng mặt.