Gãy xương chậu và những lưu ý quan trọng khi chăm sóc phục hồi

Gãy xương chậu là gì?

Xương chậu là một cấu trúc xương vòng khép kín liên kết giữa cột sống và hai chi dưới, chịu trách nhiệm truyền trọng lượng cơ thể xuống hai chân. Tình trạng gãy xương chậu xảy ra khi có lực tác động mạnh làm phá vỡ tính toàn vẹn của cấu trúc này, phổ biến nhất là tai nạn giao thông, ngã từ trên cao, hoặc chấn thương năng lượng thấp ở người lớn tuổi bị loãng xương.

Chấn thương này được chia thành hai nhóm chính gồm gãy xương chậu vững và gãy xương chậu mất vững. Ở nhóm gãy vững, vòng chậu chỉ bị gãy ở một vị trí đơn độc và không làm xê dịch cấu trúc tổng thể, thường có tiên lượng tốt hơn. Ngược lại, gãy mất vững làm gián đoạn vòng chậu tại hai hay nhiều vị trí, đe dọa trực tiếp đến tính mạng do nguy cơ mất máu lượng lớn và chấn thương các tạng bên trong vùng chậu.

Nguy cơ tổn thương nội tạng và mất máu do gãy xương chậu

Khung chậu chứa đựng mạng lưới mạch máu phong phú cùng nhiều cơ quan trọng yếu. Khi xương chậu bị gãy, các mảnh xương gãy sắc nhọn hoặc lực xé rách có thể gây tổn thương đám rối tĩnh mạch sau phúc mạc, động mạch chậu trong, dẫn đến chảy máu ồ ạt khó kiểm soát. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây sốc mất máu đe dọa tính mạng người bệnh trong giai đoạn cấp cứu.

Bên cạnh nguy cơ xuất huyết, tổn thương đường tiết niệu như vỡ bàng quang hoặc rách niệu đạo cũng rất thường gặp, đặc biệt ở nam giới khi có gãy ngành ngồi mu. Tổn thương trực tràng, dây thần kinh tọa hoặc rễ thần kinh cùng cụt cũng có thể xảy ra, gây rối loạn cảm giác và suy giảm chức năng vận động chi dưới kéo dài.

Các phương pháp điều trị gãy xương chậu theo chỉ định y khoa

Chiến lược điều trị gãy xương chậu phụ thuộc vào mức độ vững của khung chậu và tình trạng toàn thân của người bệnh. Đối với các trường hợp gãy vững không di lệch, bác sĩ thường chỉ định điều trị bảo tồn bao gồm nghỉ ngơi tại giường, dùng thuốc kiểm soát đau và hỗ trợ tập đi lại dần dần khi xương bắt đầu liền.

Trong trường hợp gãy mất vững, di lệch nhiều hoặc kèm theo tổn thương cơ quan nội tạng, phẫu thuật là giải pháp bắt buộc. Bác sĩ chấn thương chỉnh hình có thể áp dụng khung cố định ngoài để tạm thời ổn định vòng chậu và cầm máu trong cấp cứu, sau đó tiến hành kết hợp xương bên trong bằng nẹp vít. Mục tiêu của phẫu thuật là tái lập giải phẫu khung chậu, tạo điều kiện thuận lợi cho người bệnh vận động sớm và ngăn ngừa biến chứng teo cơ, cứng khớp.

Nguyên tắc chăm sóc và tập phục hồi chức năng sau gãy xương chậu

Quá trình liền xương chậu thường kéo dài từ vài tuần đến nhiều tháng tùy theo lứa tuổi và mức độ thương tổn. Trong giai đoạn người bệnh phải hạn chế vận động trên giường, người chăm sóc cần hỗ trợ thay đổi tư thế định kỳ hai giờ một lần để phòng ngừa loét tì đè ở vùng cùng cụt và gót chân. Đồng thời, việc vỗ rung lồng ngực và hướng dẫn người bệnh hít thở sâu giúp ngăn chặn viêm phổi ứ đọng.

Tập phục hồi chức năng cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn chặt chẽ của kỹ thuật viên vật lý trị liệu. Người bệnh nên bắt đầu bằng các bài tập gồng cơ tĩnh, cử động cổ chân và ngón chân để tăng cường lưu thông máu, giảm nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu. Thời điểm chuyển sang tập đứng và tập đi với dụng cụ hỗ trợ như khung tập đi hoặc nạng phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ điều trị.

Những dấu hiệu cảnh báo cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay

Trong quá trình điều trị nội trú cũng như theo dõi tại nhà, người bệnh gãy xương chậu có thể đối mặt với nhiều biến chứng thứ phát. Người nhà cần theo dõi sát sao và đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện tình trạng đau tăng dữ dội ở vùng chậu không thuyên giảm khi dùng thuốc giảm đau thông thường.

Các biểu hiện khác cần can thiệp y tế khẩn cấp bao gồm bí tiểu, tiểu ra máu, sốt cao, tụ máu bầm lan rộng bất thường quanh háng hoặc vùng đáy chậu. Ngoài ra, triệu chứng sưng phù nóng đỏ một bên chân cảnh báo huyết khối tĩnh mạch sâu, hay cảm giác khó thở đột ngột, đau ngực gợi ý thuyên tắc phổi cũng là những biến chứng cấp cứu nguy hiểm tính mạng.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài, không tự kéo nắn xương hoặc tự ý bỏ khung cố định khi chưa có kết luận đánh giá liền xương qua phim chụp X-quang hoặc cắt lớp vi tính từ bác sĩ.

Tóm tắt

Gãy xương chậu là một thương tổn nặng nề đòi hỏi quy trình cấp cứu chuẩn xác và sự kiên trì trong giai đoạn chăm sóc hồi phục. Bằng cách tuân thủ đúng hướng dẫn điều trị, chủ động phối hợp tập phục hồi chức năng và theo dõi sát các biến chứng, người bệnh sẽ tối ưu hóa khả năng hồi phục vận động và sớm quay trở lại cuộc sống sinh hoạt thường ngày.