Gây mê và gây tê có tác dụng trong bao lâu?

Gây mê gây tê có tác dụng bao lâu là gì?

Gây tê và gây mê là hai kỹ thuật vô cảm có cơ chế tác động hoàn toàn khác nhau trong thực hành ngoại khoa. Gây tê là phương pháp ức chế dẫn truyền thần kinh tạm thời ở một vùng nhất định của cơ thể, làm mất cảm giác đau đớn tại khu vực can thiệp trong khi người bệnh vẫn duy trì trạng thái tỉnh táo. Gây tê có thể thực hiện tại chỗ quanh vết mổ hoặc gây tê vùng như gây tê tủy sống, ngoài màng cứng và đám rối thần kinh. Ngược lại, gây mê toàn thân tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, khiến người bệnh tạm thời rơi vào trạng thái mất ý thức có hồi phục, mất cảm giác toàn thân và mất phản xạ. Do cơ chế tác động và vị trí tác dụng khác biệt, thời gian khởi phát, thời gian duy trì tác dụng cũng như thời gian hồi phục hoàn toàn sau gây tê và gây mê diễn ra theo những lộ trình riêng biệt.

Thời gian duy trì tác dụng của các phương pháp gây tê

Thời gian duy trì vô cảm của gây tê phụ thuộc vào kỹ thuật thực hiện và loại hoạt chất được sử dụng. Gây tê tại chỗ dùng trong nhổ răng, khâu vết thương hay tiểu phẫu da thường có tác dụng kéo dài từ 30 phút đến khoảng 2 giờ nếu dùng lidocain. Trường hợp dùng các hoạt chất tác dụng kéo dài như bupivacain hoặc ropivacain, thời gian tê có thể duy trì từ 4 đến 8 giờ.

Đối với gây tê vùng như gây tê tủy sống hoặc gây tê ngoài màng cứng thường áp dụng trong mổ lấy thai, phẫu thuật chi dưới hay phẫu thuật vùng bụng dưới, cảm giác mất vận động và giảm đau thường kéo dài từ 2 đến 6 giờ. Trong một số trường hợp giảm đau sau mổ, bác sĩ có thể đặt ống thông truyền thuốc tê liên tục để kéo dài hiệu quả ức chế cảm giác đau lên đến 24 hoặc 48 giờ. Quá trình thải trừ thuốc diễn ra từ từ qua chuyển hóa tại gan và bài tiết qua thận.

Thời gian tác dụng và giai đoạn hồi tỉnh sau gây mê toàn thân

Gây mê toàn thân đưa người bệnh vào trạng thái mất ý thức, mất cảm giác toàn thân và bất động tạm thời để phục vụ các đại phẫu. Thuốc mê được duy trì liên tục qua đường tĩnh mạch hoặc đường hô hấp trong suốt quá trình phẫu thuật. Khi ca mổ kết thúc và bác sĩ ngừng cấp thuốc, người bệnh thường bắt đầu tỉnh lại sau khoảng 15 đến 45 phút ngay tại phòng mổ hoặc phòng hồi tỉnh.

Mặc dù đã tỉnh và nhận biết được xung quanh, thuốc mê vẫn cần thời gian để đào thải hoàn toàn khỏi cơ thể. Trong khoảng 12 đến 24 giờ đầu tiên, nồng độ thuốc còn sót lại trong mô mỡ và máu có thể khiến người bệnh cảm thấy buồn ngủ, mệt mỏi, phản xạ chậm chạp hoặc suy giảm trí nhớ ngắn hạn. Đây là diễn biến sinh lý bình thường trong giai đoạn hồi tỉnh sau phẫu thuật. Bệnh nhân luôn được theo dõi sát sao về mạch, huyết áp, nhịp thở và độ bão hòa oxy trong suốt khoảng thời gian này.

Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ đào thải thuốc mê và thuốc tê

Thời gian thuốc gây mê và gây tê lưu lại trong cơ thể khác nhau ở mỗi cá nhân do chịu sự chi phối của nhiều yếu tố sinh học và bệnh lý. Tuổi tác là yếu tố quan trọng; người cao tuổi thường có tốc độ chuyển hóa thuốc chậm hơn do chức năng gan thận suy giảm sinh lý, trong khi trẻ em lại có tốc độ phân bố thuốc khác biệt. Trọng lượng cơ thể và lượng mô mỡ cũng ảnh hưởng lớn, bởi nhiều loại thuốc mê tan trong dầu có xu hướng tích tụ ở mô mỡ và giải phóng chậm chạp.

Chức năng gan và thận quyết định trực tiếp đến tốc độ chuyển hóa và đào thải thuốc ra ngoài. Những người có bệnh lý suy gan, suy thận mạn tính hoặc rối loạn tuần hoàn sẽ cần thời gian hồi phục lâu hơn. Ngoài ra, thời gian kéo dài của ca mổ, tổng liều lượng thuốc sử dụng, cũng như sự tương tác với các thuốc dùng phối hợp như thuốc giảm đau opioid hay thuốc giãn cơ đều tác động đáng kể đến thời gian hồi tỉnh. Bác sĩ gây mê hồi sức luôn đánh giá cẩn thận các yếu tố này trước phẫu thuật.

Hướng dẫn theo dõi và chăm sóc sau khi hết tác dụng vô cảm

Sau khi thực hiện vô cảm, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn y tế để hỗ trợ quá trình hồi phục an toàn. Trong ngày đầu tiên sau phẫu thuật có gây mê, người bệnh cần nghỉ ngơi hoàn toàn tại giường, không tự ý đứng dậy đi lại khi chưa có sự hỗ trợ của điều dưỡng hoặc người nhà để phòng tránh nguy cơ ngã do hạ huyết áp tư thế hoặc chóng mặt.

Chỉ bắt đầu ăn uống khi hệ tiêu hóa đã có dấu hiệu hoạt động trở lại và có sự đồng ý của nhân viên y tế. Ban đầu nên uống từng ngụm nước ấm nhỏ, nếu không có cảm giác buồn nôn thì có thể chuyển sang thức ăn lỏng, dễ tiêu như cháo loãng hoặc súp. Đối với người bệnh được gây tê tủy sống, việc nằm đầu bằng phẳng trong vài giờ đầu theo chỉ dẫn giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ đau đầu sau chọc dò tủy sống. Khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như khó thở, đau tức ngực, run rẩy nhiều hoặc nôn mửa liên tục, người nhà cần báo ngay cho nhân viên y tế phụ trách.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho đánh giá chuyên môn của bác sĩ gây mê hồi sức. Mỗi người bệnh có cơ địa và tiền sử bệnh lý riêng biệt, do đó liều lượng thuốc và thời gian vô cảm sẽ được bác sĩ tính toán cụ thể cho từng trường hợp. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc an thần, giảm đau hoặc uống rượu bia sau phẫu thuật mà chưa có sự đồng ý của bác sĩ điều trị.

Tóm tắt

Thời gian phát huy tác dụng của gây mê và gây tê được bác sĩ gây mê hồi sức tính toán tỉ mỉ cho từng ca phẫu thuật. Việc tuân thủ hướng dẫn trước và sau can thiệp y khoa sẽ giúp quá trình hồi phục diễn ra an toàn, giảm thiểu tối đa các tác dụng không mong muốn. Người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ về mọi thắc mắc trước khi thực hiện thủ thuật.