Gãy lồi cầu xương hàm dưới và những điều bạn nên biết

Gãy lồi cầu xương hàm dưới là gì?

Gãy lồi cầu xương hàm dưới là tình trạng mất tính liên tục của cấu trúc xương tại chỏm hoặc cổ lồi cầu của xương hàm dưới. Lồi cầu là thành phần xương chuyển động của khớp thái dương hàm, liên kết hàm dưới với nền sọ.

Khi cấu trúc này bị gãy, sự cân bằng của hệ thống cơ nhai, dây chằng và sụn khớp bị phá vỡ. Chấn thương không chỉ gây đau đớn tại chỗ mà còn làm thay đổi toàn bộ tương quan khớp cắn giữa hai cung răng.

Nếu không được chẩn đoán và xử trí đúng kỹ thuật, người bệnh có nguy cơ đối mặt với các di chứng lâu dài như thoái hóa khớp thái dương hàm, hạn chế há miệng mạn tính, dính khớp hoặc lệch hàm gây mất cân đối khuôn mặt. Do đó, việc hiểu rõ bản chất tổn thương giúp người bệnh chủ động thăm khám và hợp tác tốt trong quá trình phục hồi.

Bản chất giải phẫu và cơ chế gây tổn thương lồi cầu xương hàm dưới

Lồi cầu xương hàm dưới là cấu trúc giải phẫu hình chỏm nằm ở đầu trên của ngành lên xương hàm dưới, khớp với hõm khớp của xương thái dương để tạo thành khớp thái dương hàm. Cấu trúc này đóng vai trò bản lề cho mọi cử động há, ngậm, đưa hàm sang bên và nhai nghiền thức ăn.

Tình trạng gãy xương xảy ra khi có ngoại lực tác động mạnh, phổ biến nhất là lực truyền gián tiếp từ cú va đập vào vùng cằm khi tai nạn giao thông, té ngã hoặc ẩu đả. Lực truyền dọc theo thân xương hàm dưới dồn lên vùng cổ lồi cầu tương đối thanh mảnh, dẫn đến nứt rạn hoặc gãy rời.

Chấn thương có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên lồi cầu, phân loại thành gãy trong bao khớp, gãy cổ lồi cầu hoặc gãy dưới lồi cầu, đi kèm tình trạng di lệch hoặc trật chỏm lồi cầu ra khỏi ổ khớp.

Các biểu hiện lâm sàng cảnh báo chấn thương lồi cầu xương hàm dưới

Khi xảy ra gãy lồi cầu xương hàm dưới, người bệnh thường cảm nhận cơn đau nhói ở vùng trước tai, cơn đau tăng mạnh mỗi khi cử động há ngậm miệng hoặc cố gắng nuốt.

Biểu hiện đặc trưng nhất là tình trạng sai khớp cắn. Người bệnh thấy răng hai hàm không còn chạm nhau tự nhiên như trước, thường có hiện tượng cắn hở phía trước hoặc tiếp xúc sớm ở nhóm răng hàm phía chấn thương. Đường giữa răng cửa hàm dưới có xu hướng lệch sang bên bị gãy khi há miệng.

Ngoài ra, vùng trước nắp tai và góc hàm có thể sưng nề, bầm tím, ấn vào rất đau. Một số trường hợp có rách da ống tai ngoài hoặc chảy máu từ tai do thành trước ống tai bị chấn động. Vận động cung hàm bị giới hạn đáng kể, người bệnh không thể há miệng rộng bình thường.

Quy trình chẩn đoán y khoa và chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu

Để đánh giá toàn diện gãy lồi cầu xương hàm dưới, bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt sẽ thăm khám sự ăn khớp của răng, tầm vận động há miệng và sờ nắn chỏm lồi cầu qua ống tai ngoài.

Chẩn đoán hình ảnh giữ vai trò then chốt trong xác định phương án xử trí. Phim chụp toàn cảnh hàm mặt panorama giúp quan sát tổng thể khung xương hàm dưới và lồi cầu hai bên. Phim chụp cắt lớp vi tính hàm mặt, đặc biệt là tái tạo không gian ba chiều, là tiêu chuẩn vàng giúp khảo sát chi tiết vị trí đường gãy, mức độ di lệch xương và mối tương quan với ổ chảo khớp thái dương hàm.

Việc đánh giá cận lâm sàng chính xác cho phép phân biệt gãy lồi cầu đơn thuần với các chấn thương phối hợp như vỡ xương ổ răng, gãy cằm hoặc chấn thương sọ não đi kèm.

Các phương pháp can thiệp y khoa và phục hồi chức năng vận động hàm

Mục tiêu điều trị chấn thương lồi cầu là khôi phục lại khớp cắn ban đầu, bảo toàn tầm vận động của hàm và phòng ngừa tình trạng cứng khớp thái dương hàm.

Điều trị bảo tồn hay điều trị đóng thường được áp dụng cho các trường hợp gãy không di lệch hoặc di lệch ít, gãy lồi cầu ở trẻ em đang tuổi phát triển. Bác sĩ thực hiện nắn chỉnh khớp cắn và cố định hai hàm bằng cung kim loại hoặc vít neo chặn trong khoảng hai đến ba tuần, sau đó hướng dẫn người bệnh tập vận động hàm sớm.

Điều trị phẫu thuật mở kết hợp xương được chỉ định khi chỏm lồi cầu di lệch nhiều, trật khỏi ổ khớp, có mảnh xương kẹt vào hố sọ giữa hoặc khi điều trị bảo tồn không thể tái lập khớp cắn chuẩn. Phẫu thuật viên sử dụng nẹp và vít nén sinh học mini để định vị lại xương gãy một cách vững chắc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục y khoa và không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn bóp vùng hàm mặt, không cố gắng bẻ chỉnh răng hoặc tự tháo các khí cụ cố định liên hàm tại nhà. Mọi quyết định can thiệp phẫu thuật hay bảo tồn cần được bác sĩ đánh giá cẩn trọng trên phim chụp cắt lớp vi tính. Khi có chấn thương vùng hàm mặt kèm đau tai, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa hàm mặt để được thăm khám.

Tóm tắt

Gãy lồi cầu xương hàm dưới là chấn thương hàm mặt phức tạp ảnh hưởng trực tiếp đến khớp cắn và khả năng vận động hàm. Việc thăm khám chuyên khoa răng hàm mặt sớm, chẩn đoán chính xác bằng hình ảnh và tuân thủ phác đồ điều trị cùng bài tập phục hồi chức năng sẽ giúp hạn chế tối đa nguy cơ dính khớp thái dương hàm hoặc sai lệch mặt lâu dài.