Gãy lồi cầu ngoài xương cánh tay điều trị như thế nào?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Gãy lồi cầu ngoài xương cánh tay là một trong những tổn thương khớp khuỷu thường gặp, đặc biệt phổ biến ở trẻ em trong độ tuổi từ năm đến mười tuổi sau tai nạn té ngã chống tay. Đây là dạng gãy xương nội khớp phức tạp có liên quan trực tiếp đến sụn tiếp hợp và diện khớp quay – cánh tay, đòi hỏi sự đánh giá cẩn trọng từ bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình.
Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc chủ yếu vào mức độ di lệch của mảnh gãy trên phim chụp X-quang hoặc cắt lớp vi tính. Can thiệp đúng thời điểm bằng phương pháp nắn chỉnh cố định bảo tồn hoặc phẫu thuật kết hợp xương sẽ giúp bảo tồn chức năng vận động của cánh tay và ngăn ngừa những biến chứng dị tật lâu dài.
Gãy lồi cầu ngoài xương cánh tay là gì?
Lồi cầu ngoài xương cánh tay nằm ở phần thấp phía ngoài của đầu dưới xương cánh tay, đóng vai trò tạo nên diện khớp tiếp xúc với chỏm xương quay và là chỗ bám của nhóm cơ duỗi cổ tay, ngón tay. Gãy lồi cầu ngoài thường xảy ra do cơ chế chấn thương gián tiếp khi ngã chống bàn tay trong tư thế khuỷu duỗi và cẳng tay bị vẹo trong hoặc vẹo ngoài quá mức. Tổn thương này thuộc nhóm gãy xương phạm khớp nên tiềm ẩn nguy cơ làm mất vững khớp khuỷu, tổn thương sụn tăng trưởng biểu mô và rách bao khớp. Do mảnh gãy thường có kích thước nhỏ và chịu lực kéo liên tục từ khối cơ duỗi cẳng tay, xương rất dễ bị xoay hoặc di lệch thứ phát sau chấn thương ban đầu. Việc chẩn đoán sớm và xử trí đúng phác đồ là yếu tố then chốt để phục hồi hoàn toàn chức năng chi trên.
Điều trị bảo tồn bằng nẹp bột cố định khi mảnh gãy không di lệch
Phương pháp điều trị bảo tồn không phẫu thuật được áp dụng cho các trường hợp gãy lồi cầu ngoài không di lệch hoặc di lệch rất ít dưới hai milimet, đường gãy còn vững và mặt khớp khuỷu không bị kênh lệch. Bác sĩ chấn thương chỉnh hình sẽ tiến hành bất động cẳng tay và cánh tay bằng máng bột hoặc nẹp bột tăng cường, thường giữ khớp khuỷu ở tư thế gập góc khoảng chín mươi độ và cẳng tay để ở tư thế ngửa hoặc trung tính. Thời gian bất động thường kéo dài từ ba đến bốn tuần đối với trẻ nhỏ và bốn đến sáu tuần đối với người trưởng thành. Do các khối cơ duỗi cẳng tay bám vào mỏm lồi cầu ngoài có xu hướng co kéo làm mảnh xương trượt ra xa, người bệnh cần được chụp X-quang kiểm tra định kỳ vào ngày thứ tư, ngày thứ bảy và tuần thứ hai sau chấn thương để phát hiện kịp thời nếu có hiện tượng di lệch thứ phát.
Can thiệp phẫu thuật kết hợp xương khi mảnh gãy di lệch
Phẫu thuật được chỉ định bắt buộc khi mảnh vỡ lồi cầu ngoài di lệch trên hai milimet, mảnh gãy xoay chuyển làm mất sự bằng phẳng của diện khớp hoặc gãy kèm theo trật khớp khuỷu. Tùy thuộc vào mức độ tổn thương phần mềm, bác sĩ phẫu thuật có thể lựa chọn nắn chỉnh kín dưới màn tăng sáng và cố định bằng đinh Kirschner qua da, hoặc phẫu thuật mở để đặt lại ổ gãy trực tiếp và cố định bằng vít xốp hoặc đinh chuyên dụng. Mục tiêu tối thượng của phẫu thuật là phục hồi hoàn hảo giải phẫu mặt khớp, bảo tồn nguồn cấp máu nuôi dưỡng mảnh sụn lồi cầu ngoài và tránh làm tổn thương sụn tăng trưởng ở trẻ nhỏ. Sau mổ, khớp khuỷu vẫn cần được mang nẹp nâng đỡ trong một thời gian ngắn trước khi bắt đầu các bài tập cử động có kiểm soát để tránh biến chứng cứng khớp.
Phục hồi chức năng và vật lý trị liệu khớp khuỷu tay
Tập phục hồi chức năng là giai đoạn mang tính quyết định để khôi phục biên độ gập duỗi và sấp ngửa của cẳng tay sau thời gian bất động. Ngay khi còn mang bột hoặc nẹp cố định, người bệnh nên chủ động vận động nhẹ nhàng các khớp tự do như khớp bàn ngón tay, cổ tay và khớp vai để tăng cường tuần hoàn máu, giảm sưng nề. Khi được bác sĩ cho phép tháo phương tiện bất động, bệnh nhân cần bắt đầu các bài tập co cơ tĩnh và vận động chủ động có trợ giúp cho khớp khuỷu dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên vật lý trị liệu. Các bài tập kéo giãn nhẹ nhàng kết hợp nhiệt trị liệu giúp làm mềm các dải xơ dính quanh bao khớp, cải thiện sức mạnh nhóm cơ cánh tay và hạn chế tối đa tình trạng teo cơ do bất động lâu ngày.
Biến chứng tiềm ẩn và lưu ý phòng ngừa di chứng khớp khuỷu
Nếu không được điều trị đúng giải phẫu, gãy lồi cầu ngoài xương cánh tay có thể dẫn đến nhiều di chứng phức tạp như khớp giả, chậm liền xương hoặc hoại tử vô mạch chỏm con do đứt mạch máu nuôi dưỡng. Đặc biệt ở trẻ em đang tuổi phát triển, tổn thương đĩa sụn tăng trưởng có thể khiến phần ngoài xương cánh tay ngừng phát triển trong khi phần trong tiếp tục dài ra, gây ra biến dạng vẹo ngoài khuỷu tay dạng góc thước thợ. Biến dạng này làm tăng căng kéo dây thần kinh trụ đi ở rãnh ròng rọc phía sau trong, dẫn đến viêm dây thần kinh trụ muộn với các triệu chứng tê bì, teo cơ ô mô út bàn tay sau nhiều năm. Ngoài ra, việc xoa bóp dầu nóng hoặc nắn kéo thô bạo quá sớm có thể gây viêm cơ cốt hóa, tạo can xương lạc chỗ làm cứng khớp khuỷu vĩnh viễn.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Khi nghi ngờ có gãy xương vùng khuỷu tay, tuyệt đối không được tự ý xoa bóp dầu nóng, đắp các loại lá thuốc dân gian hoặc nhờ người nắn bẻ khớp. Việc tác động lực thô bạo có thể làm rách mạch máu, tổn thương dây thần kinh hoặc gây vôi hóa bao khớp không thể phục hồi.
Tóm tắt
Gãy lồi cầu ngoài xương cánh tay là chấn thương khớp khuỷu cần được chẩn đoán hình ảnh cẩn thận và can thiệp y tế đúng kỹ thuật. Tuân thủ phác đồ cố định, phẫu thuật chỉnh hình khi có chỉ định cùng chế độ tập phục hồi chức năng kiên trì sẽ giúp khớp khuỷu lấy lại biên độ vận động tối đa và giảm thiểu biến chứng lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bó bột gãy lồi cầu ngoài xương cánh tay bao lâu thì tháo được?},{answer:
Trẻ em cần bất động bột khoảng ba đến bốn tuần, trong khi người lớn có thể cần từ bốn đến sáu tuần tùy tình trạng liền xương trên phim X-quang. Bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình sẽ quyết định thời điểm tháo nẹp bột an toàn.
Khớp khuỷu tay có thể hồi phục vận động bình thường sau gãy không?},{answer:
Thời gian tập phục hồi chức năng thường kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Nếu được nắn chỉnh giải phẫu tốt và tập luyện đúng hướng dẫn, biên độ gập duỗi khớp khuỷu và sức mạnh cẳng tay hoàn toàn có thể hồi phục ổn định.
Dấu hiệu bất thường nào cần tái khám khẩn cấp khi đang mang bột?},{answer:
Các dấu hiệu đáng ngại bao gồm ngón tay tím tái hoặc lạnh ngắt, tê bì tăng dần, đau buốt dữ dội không đỡ hoặc ngón tay sưng nề mất cảm giác. Khi có các dấu hiệu này, người bệnh cần đến bệnh viện cấp cứu để kiểm tra chèn ép khoang hoặc chèn ép mạch máu.
Có nên đắp thuốc nam hay nhờ thầy lang nắn khớp khuỷu không?},{answer:
Nắn bóp cùi chỏ có thể làm mảnh gãy lồi cầu ngoài di lệch nặng hơn, rách bao khớp hoặc gây vôi hóa lạc chỗ quanh khớp khuỷu. Tuyệt đối không tự ý đắp thuốc lá hay nắn chỉnh khớp khi chưa có kết quả chẩn đoán hình ảnh từ cơ sở y tế.
Trẻ em bị gãy lồi cầu ngoài có cần theo dõi lâu dài sau khi lành xương không?}],focus_keyword:
Trẻ em sau chấn thương vùng khuỷu tay nên được theo dõi định kỳ từ sáu tháng đến một năm. Việc tái khám giúp bác sĩ phát hiện sớm nguy cơ sáp nhập sụn tăng trưởng sớm, biến dạng vẹo ngoài hoặc vẹo trong khuỷu tay để can thiệp kịp thời.
