Gàu mảng là gì? Nguyên nhân và cách khắc phục
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Gàu mảng là tình trạng các tế bào chết trên da đầu bong tróc kết dính lại với nhau thành từng phiến lớn bám chặt vào chân tóc hoặc rơi xuống vai áo. Hiện tượng này không chỉ gây mất tự tin trong giao tiếp thường ngày mà còn thường đi kèm cảm giác ngứa ngáy châm chích khó chịu.
Nguyên nhân dẫn đến gàu mảng thường liên quan mật thiết đến sự tăng tiết bã nhờn hoạt động quá mức của vi nấm Malassezia hoặc các bệnh lý da liễu như viêm da tiết bã và vảy nến. Để cải thiện dứt điểm việc nhận biết rõ căn nguyên và áp dụng đúng cách chăm sóc da đầu đóng vai trò quyết định.
Gàu mảng là gì?
Gàu mảng thực chất là một dạng biểu hiện nặng hơn của tình trạng bong tróc tế bào sừng trên da đầu. Thay vì bong ra dưới dạng các hạt bụi trắng li ti rải rác tế bào biểu bì chết ở người bị gàu mảng lại liên kết với lượng dầu thừa bã nhờn tạo thành những mảng vảy có kích thước rõ rệt từ vài milimet đến cả centimet. Tình trạng này có thể xuất hiện rải rác từng vùng hoặc lan rộng khắp toàn bộ da đầu gây bít tắc lỗ chân lông và cản trở sự phát triển tự nhiên của nang tóc. Mặc dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng nhưng gàu mảng kéo dài có thể gây tổn thương da đầu thứ phát do gãi ngứa và ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống tâm lý của người mắc phải.
Nguyên nhân gây ra hiện tượng gàu mảng trên da đầu
Gàu mảng xuất phát từ sự rối loạn quá trình sừng hóa tự nhiên của da đầu. Thông thường tế bào biểu bì mất khoảng bốn tuần để tái tạo và bong ra dưới dạng vảy li ti không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Tuy nhiên khi chu kỳ này bị rút ngắn đột ngột do vi nấm Malassezia phát triển mạnh kết hợp với lượng bã nhờn dồi dào các tế bào sừng sẽ kết dính lại tạo thành các mảng lớn. Ngoài ra các bệnh lý da liễu phổ biến như viêm da tiết bã viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc bệnh vảy nến da đầu cũng là căn nguyên gây bong tróc từng mảng dày. Thói quen để tóc ẩm khi đi ngủ dùng nước quá nóng để gội đầu hoặc căng thẳng kéo dài cũng làm tình trạng này tiến triển nặng hơn.
Dấu hiệu phân biệt gàu mảng với các bệnh lý da liễu khác
Để phân biệt gàu thông thường với các bệnh da đầu mạn tính cần chú ý đến đặc điểm của lớp vảy và mức độ viêm. Gàu sinh lý nhẹ thường là các vảy nhỏ khô màu trắng rơi rải rác trên vai áo và không đi kèm đỏ rát. Trong khi đó gàu mảng do viêm da tiết bã thường có vảy màu trắng ngà hoặc vàng nhạt bết dính sát chân tóc kèm theo nền da đầu nhờn dính và ngứa ngáy. Trường hợp vảy nến da đầu mảng gàu thường rất dày màu trắng bạc có ranh giới rõ ràng với vùng da lành và khi bóc ra có thể thấy bề mặt da đỏ rớm máu. Phân biệt chính xác giúp người bệnh có hướng chăm sóc phù hợp và tránh nhầm lẫn tai hại.
Biện pháp chăm sóc và làm sạch da đầu bị gàu mảng đúng cách
Chăm sóc da đầu bị gàu mảng đòi hỏi sự kiên nhẫn và lựa chọn sản phẩm phù hợp. Việc sử dụng các dầu gội chứa hoạt chất chống nấm và điều hòa sừng hóa như ketoconazole kẽm pyrithione selenium sulfide hoặc acid salicylic có thể giúp làm sạch mảng bám và kiểm soát lượng nấm Malassezia hiệu quả. Khi gội đầu nên dùng phần thịt đầu ngón tay massage nhẹ nhàng trong vài phút để hoạt chất tiếp xúc với da đầu thay vì dùng móng tay cào mạnh. Tần suất gội nên duy trì khoảng hai đến ba lần mỗi tuần tùy theo mức độ nhờn của da đầu và có thể xen kẽ với dầu gội dịu nhẹ hàng ngày để tránh làm khô tóc.
Thói quen sinh hoạt hỗ trợ kiểm soát và ngăn ngừa gàu mảng tái phát
Bên cạnh việc dùng sản phẩm làm sạch bên ngoài thói quen sinh hoạt đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát gàu mảng lâu dài. Cần giữ thói quen sấy khô chân tóc sau khi gội và không bao giờ để tóc ướt khi đi ngủ nhằm hạn chế môi trường ẩm ướt thuận lợi cho vi nấm phát triển. Thường xuyên giặt sạch mũ bảo hiểm vỏ gối và vệ sinh lược chải tóc để tránh tích tụ bụi bẩn vi khuẩn. Chế độ ăn uống nên hạn chế thực phẩm quá nhiều đường dầu mỡ đồ uống có cồn đồng thời tăng cường rau xanh kẽm và các vitamin nhóm B nhằm củng cố hàng rào miễn dịch của làn da. Giảm bớt căng thẳng tinh thần cũng là yếu tố quan trọng giúp tuyến bã nhờn hoạt động ổn định.
Lưu ý an toàn
Không tự ý sử dụng các thuốc bôi chứa corticoid nồng độ cao trong thời gian dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ da liễu vì dễ gây teo da giãn mạch và bùng phát gàu nặng hơn. Tuyệt đối không cào gãi làm xước da đầu dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng tụ cầu hoặc các biến chứng viêm nang tóc.
Tóm tắt
Gàu từng mảng lớn tuy gây nhiều phiền toái về thẩm mỹ và cảm giác ngứa ngáy nhưng phần lớn trường hợp có thể cải thiện tốt khi chăm sóc đúng cách. Việc hiểu rõ bản chất tổn thương, kiên trì áp dụng các biện pháp vệ sinh khoa học và thăm khám chuyên khoa da liễu kịp thời khi tình trạng không thuyên giảm sẽ giúp phục hồi sức khỏe da đầu hiệu quả.
Nguồn tham khảo
- http://isrctn.com/: A study testing whether a new conditioner used with ketoconazole shampoo improves hair health and scalp symptoms in people with dandruff (seborrheic dermatitis) compared to using the shampoo alone
- Journal of the American Academy of Dermatology: Dandruff and seborrheic dermatitis likely result from scalp barrier breach and irritation induced by Malassezia metabolites, particularly free fatty acids
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Gàu mảng có lây sang người khác khi dùng chung lược không?
Gàu mảng không phải là bệnh lây nhiễm. Tình trạng này xuất phát từ rối loạn sừng hóa của da đầu, tuyến bã nhờn hoạt động mạnh hoặc sự phát triển quá mức của vi nấm Malassezia thường trú sẵn trên da.
Gội đầu hàng ngày có giúp hết sạch gàu mảng không?
Gội đầu quá nhiều lần trong ngày có thể làm mất đi hàng rào lipid bảo vệ tự nhiên, khiến da đầu khô căng và phản ứng ngược bằng cách tiết nhiều dầu hơn, làm tình trạng bong vảy mảng trầm trọng hơn.
Có nên dùng móng tay cạy các mảng gàu bám trên da đầu không?
Hành động cạo hoặc gãi mạnh dễ làm trầy xước biểu bì, tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và khiến phản ứng viêm bùng phát dữ dội hơn. Nên để các mảng sừng mềm và bong tự nhiên trong quá trình gội.
Đang bị gàu mảng có nên nhuộm hoặc uốn tóc không?
Khi da đầu đang có nhiều mảng bong và viêm đỏ, các hóa chất tẩy nhuộm hoặc uốn tóc có tính kiềm mạnh rất dễ gây kích ứng, làm tăng nguy cơ viêm da tiếp xúc và khiến gàu lan rộng hơn.
Khi nào tình trạng gàu mảng cần được bác sĩ da liễu kiểm tra?
Bạn nên đi khám nếu gàu mảng bám chặt dày cộp, da đầu ửng đỏ, ngứa ngáy dữ dội, rỉ dịch, rụng tóc bất thường hoặc đã dùng các loại dầu gội thông thường nhiều tuần mà không cải thiện.
